ANP vraagt geld voor gratis te gebruiken public domain foto’s
Het Algemeen Nederlands Persbureau stuurt via haar afdeling Fair Licensing per jaar honderden claims met enorme hoge bedragen naar middenstanders, verenigingen, hobbyisten en zelfs collega journalisten omdat er volgens het ANP sprake zou zijn van inbreuk op het auteursrecht op foto’s.
Echter in vele gevallen gaat het dan om gratis te gebruiken public domain foto’s. ANP verstuurt al vele jaren ten onrechte claims zonder dat er sprake is van enige controle of de claim terecht is.
Dit artikel is een in een lange serie artikelen over fototrollen. Bedrijven die veel onterechte claims sturen over vermeend inbreuk op auteursrecht van foto’s. Het ANP heeft intussen recent al vier rechtszaken verloren. En mogelijk nog meer want lang niet iedere uitspraak wordt door de Rechtspraak gepubliceerd.
Er is werkelijk van alles mis met deze claims. In bijna alle gevallen is er sprake van minimaal een van de onderstaande zaken
- het ANP beschikt niet over het auteursrecht en tevens niet over een akte of machtiging om namens de fotograaf, die wel over auteursrecht beschikt, dit soort claims te versturen en een rechtszaak te beginnen;
- ANP verhoogt het tarief voor achteraf aanschaf van een licentie met een boetebedrag. Daar is echter geen grond voor volgens het Nederlandse schadevergoedingsrecht;
- Het ANP stuurt claims voor foto’s die rechtenvrij zijn, de zogenaamde public domain foto’s.
De redactie van deze website beschikt over een aantal voorbeelden waarmee wordt aangetoond dat het ANP fors geld vraagt voor gratis te gebruiken public domain foto’s.
Voorbeeld 1: handout-foto Koninklijk Huis
Een recente claim, beschreven door de Belgische journalist Peter De Smedt op LinkedIn, betrof een foto die in de ANP-beeldbank als ‘handout’ was gemarkeerd. De definitie van een handout is dat het auteursrecht bij de oorspronkelijke maker blijft, maar dat publicatie doorgaans is toegestaan. Dit betekent niet automatisch dat een derde partij, zoals het ANP, zelfstandig een claim kan indienen.
Het copyright van deze foto ligt bij de Rijksvoorlichtingsdienst. Dat blijkt uit deze pagina geplaatst op de website van het Koninklijk Huis.
Op de website van de Rijksvoorlichtingsdienst staat het onderstaande over het gebruik van foto’s.
Het ANP reageerde als volgt en sloot het dossier:
Bedankt voor je bericht.
Na intern overleg hebben we besloten het dossier te sluiten.
Er is dus geen verdere actie meer nodig.
Mocht je nog behoefte hebben aan verdere verduidelijking, dan kun je uiteraard contact met ons opnemen.
Met vriendelijke groet,
Team Fair Licensing
Voorbeeld 2: public domain-foto van ESA
Een ander recent voorbeeld betreft een foto van European Space Agency die in het publieke domein valt. Deze foto was desalniettemin onderwerp van een claim vanuit het ANP. ANP Fair Licensing vroeg voor het vermeende inbreuk een bedrag van maar liefst 370,56 euro.
De afbeelding is inmiddels verwijderd uit de beeldbank.
Analyse: https://www.zylstra.org/blog/2025/09/unfairlicensing-anp-aka-license-trolling/
Eerder, in 2019, speelde een vergelijkbare kwestie rond een foto van de NASA, waarover eveneens ten onrechte claims werden verstuurd.
Bron: https://www.villamedia.nl/artikel/anp-opnieuw-de-mist-in-met-nasa-foto
Voorbeeld 3: historisch beeld Olympisch Stadion 1908
In oktober 2025 ontving Sportgeschiedenis.nl een claim van ANP Fair Licensing. Hierin werd zij beschuldigd van het onrechtmatige gebruik van zes afbeeldingen, in alle gevallen onterecht. Desondanks werd in deze mail grote druk uitgeoefend.
In de mail stond ‘Graag bieden we een oplossing voor het probleem dat is ontstaan door mogelijk onrechtmatig gebruik van ons fotomateriaal. Meld je aan bij https://fairlicensing.anp.nl met jouw case-ID 04ZK37 en pincode xxxxxx om de bijbehorende licentie aan te schaffen voor een bedrag van €2.752,75 ter compensatie van de geconstateerde inbreuk, of maak gebruik van de onderstaande knop. Als je voor 18/10/2025 gebruik maakt van ons schikkingsvoorstel, ontvang je een korting van 10% op het totaalbedrag.’
Een van de foto waar ANP geld voor wilde zien was een historische foto van het White City Stadium in Londen, gebruikt tijdens de Olympische Spelen van 1908.
White City Stadium betreft een afbeelding die aantoonbaar tot het publieke domein behoort en onder meer via Wikimedia Commons vrij beschikbaar is:
- ANP-beeldbank: https://www.anpfoto.nl/search.pp?pictureid=300896716&page=1&pos=1
- Wikimedia Commons: https://commons.wikimedia.org/wiki/File:White_City_Stadium_1908.jpg
Een foto is vrij te gebruiken 70 jaar na de dood van de maker van de foto. De kans is groot dat de maker van de foto al is overleden. ANP doet op geen enkele wijze een controle.
Voorbeeld 4 Foto van ijsberg van Amerikaanse instelling
Dit is een voorbeeld van een claim die het ANP in 2024 stuurde. De populair-wetenschappelijke nieuwssite Scientias plaatste een foto van een ijsberg in een van haar artikelen. ANP heeft deze foto in haar beeldbank opgenomen.
De foto is van de fotograaf J. Landis, National Science Foundation. In de tekst bij de foto staat zelfs NSF genoemd ( AFP PHOTO/NSF/Josh LANDIS). Dan zou je verwachten dat de software van ANP begrijpt dat er geen sprake is van auteursrecht. NSF is een overheidsinstelling en daarom valt de foto onder het public domain.
Naar aanleiding van deze claim plaatste Scientias onderstaande Tweet
Voorbeeld 5 NK kortebaan schaatsen
Voorbeeld 5 betreft een foto waar het ANP in een claim die deze website heeft gezien een bedrag van 245,- euro voor vraagt. Nog exclusief de btw en de kosten voor opsporing. De foto is geplaatst op een website over de geschiedenis van het schaatsen onderhouden door een kleine stichting. Het is een zeer kleine foto op de website. Waarschijnlijk een screenshot van het origineel dat is voorzien van een watermerk.
De foto staat hier in de ANP Beeldbank met de omschrijving ‘ Grietje Oosterhof uit Nijenholtpade is in het Drentse Vries Nederlands korte baan kampioene.’ Wat opvalt is dat er geen naam van de fotograaf bijstaat. De foto is in februari 1964 gemaakt. ANP vraagt 100,– euro voor een licentie voor niet-commercieel gebruik voor een online publicatie.
Alamy heeft deze foto ook in de beeldbank. Daar kost de licentie slechts 22 euro. Er vallen een aantal zaken op. Ten eerste dat de datum waarop deze foto is genomen hier niet wordt vermeld. Degene die de foto heeft ingediend bij Alamy is Penta Springs Limited. Dat is een bedrijf gevestigd in Hong Kong.
Deze zelfde foto staat nog een keer op de site van Alamy, namelijk hier. Daar staat dat de foto op 10 augustus 2010 is gemaakt. Dat is duidelijk niet correct. Nog opvallender is dat er het volgende staat: This is a handout or public domain image supplied by a third party. En hier is de indiener een ander dan bij de andere foto, namelijk BNA Photographic. Er is niets te vinden over deze persoon.
De bewuste foto is dus door diverse beeldbanken opgenomen. De bron is waarschijnlijk afkomstig uit de collectie van de fotograaf zelf of het Nationaal Archief.
Het ANP kan hier duidelijk niet optreden namens de fotograaf. Want het ANP kent deze niet.
Voorbeeld 6: schaaktournooi
De organisatie van het schaaktournooi HSG gebruikte een public domain foto van een virus op haar website ter illustratie van een bericht over het niet doorgaan van het evenement vanwege corona.
De ANP had deze foto in haar Beeldbank staan en dat is voor de software die ANP gebruikt reden om een geautomatiseerde e-mail naar de organisatie te sturen. Of ze 370,56 euro wilde betalen voor gebruik van de foto.
Het ANP trok de claim na bezwaar van de HSG-voorzitter snel in. Wegens de ‘verwarrende situatie’ werd het dossier gesloten. Maar in plaats van excuses, ging dat vergezeld van licht dreigende woorden ´voor deze keer´. Het hele verhaal is hier te lezen. De bewust foto staat inmiddels niet meer in de ANP Beeldbank.
Hoe kan dit gebeuren?
De ANP beeldbank bevat honderdduizenden foto’s. De software die ANP gebruikt scant continue , dag en nacht , Nederlandse websites en social media kanalen af naar matches tussen een daar geplaatste foto en de beeldbank.
Op mijn vraag aan het ANP : Klopt het dat de software die het ANP inzet om ongeoorloofd gebruik van foto’s te detecteren, geautomatiseerd e-mails verstuurt zonder voorafgaande menselijke controle of daadwerkelijk sprake is van auteursrechtinbreuk? gaf Suraj Sahibdin, Operations Lead – Copyright Enforcement & Image Licensing van het ANP, het volgende antwoord:
Het is niet correct dat de software die het ANP inzet om ongeoorloofd gebruik van foto’s te detecteren, geautomatiseerd e-mails verstuurt zonder voorafgaande menselijke controle. De software wordt uitsluitend gebruikt als detectiemiddel. In alle gevallen vindt er voorafgaand aan het verzenden van een bericht een inhoudelijke beoordeling plaats, waarbij onder meer wordt gekeken naar de aard van het gebruik, de context en de vraag of daadwerkelijk sprake is van een auteursrechtinbreuk.
Die reactie is opvallend omdat er vele voorbeelden zijn waaruit blijkt dat er claims worden gestuurd voor overduidelijke public domain foto’s. Waar ANP helemaal het auteursrecht niet van heeft en ANP niet eens weet wie de maker van het beeld is of dat deze meer dan 70 jaar geleden is overleden.
Mijn andere vragen waren:
– Kan het ANP uitsluiten dat zich in haar beeldbank foto’s bevinden die tot het publieke domein behoren, maar waarvoor desondanks claims worden verstuurd?
-Kan het ANP uitsluiten dat zich in haar beeldbank foto’s bevinden die in het verleden — bijvoorbeeld via anp-archief.nl — kosteloos voor niet-commercieel gebruik beschikbaar waren, terwijl voor gebruik van dergelijke beelden alsnog claims worden verzonden?
Het antwoord van de heer Sahibdin was
Voor wat betreft het uitsluiten van beelden die tot het publieke domein behoren: er wordt actief gecontroleerd op de auteursrechten van beeldmateriaal voordat verdere stappen worden ondernomen. Indien er twijfel bestaat over de rechthebbende of de status van een beeld, wordt geen aanspraak gemaakt.
Daarnaast is het van belang om onderscheid te maken tussen het opnemen van beeldmateriaal in een beeldbank en het versturen van schikkingsvoorstellen. Dit zijn twee afzonderlijke processen. Indien een gebruiker stelt dat een beeld in het verleden, bijvoorbeeld via anp-archief.nl, kosteloos beschikbaar is gesteld voor niet-commercieel gebruik, dan wordt dergelijke informatie meegewogen. Wanneer dit voldoende kan worden onderbouwd, kan dat aanleiding zijn om een dossier te herbeoordelen en indien van toepassing te sluiten.
Ook dat antwoord kan niet kloppen. Als er sprake zou zijn van twijfel dan waren de claims in genoemde voorbeelden niet verstuurd.
Daarom stelde ik nog een tweetal vragen en verwees ik naar een aantal concrete voorbeelden zoals in dit artikel zijn opgenomen waar ANP geld vraagt voor public domain foto’s.
- Er zijn diverse recente voorbeelden waarbij het ANP claims heeft verstuurd voor vermeende auteursrechtinbreuken, terwijl aantoonbaar sprake was van handout- of public domain-foto’s. Hoe verhoudt dit zich tot de stelling van het ANP dat er “actief wordt gecontroleerd” voordat claims worden verzonden?
- Op basis van welk feit heeft het ANP, ondanks de actieve controle, toch besloten dat er auteursrecht van toepassing is op onderstaande drie voorbeelden? Het heeft er namelijk alle schijn van dat ANP stelt van iedere foto in haar beeldbank te beschikken over de auteursrechten.
Een week later reageerde de heer Sahibdin als volgt:
Dank voor uw interesse in onze werkwijze, waar we eerder uitleg over hebben gegeven.
Maar, we kunnen niet ingaan op individuele gevallen.
