Bizar! ANP Fair Licensing verkoopt Nazi propaganda!

ANP Fair Licensing stuurt dagelijks tientallen claims naar particulieren, stichtingen en bedrijven met de mededeling dat sprake zou zijn van auteursrechtinbreuk op foto’s. In veel gevallen blijkt die juridische basis echter onjuist. Deze website documenteerde al tal van voorbeelden waarbij claims werden verstuurd voor public domain-beelden, hand-outs en foto’s waarvan het auteursrecht allerminst vaststaat.

Dit artikel maakt deel uit van een langere serie over zogenoemde fototrollen: bedrijven die op grote schaal claims sturen wegens vermeende auteursrechtinbreuk op foto’s, terwijl de juridische basis daarvan vaak twijfelachtig is.

Een opvallend en ronduit bizar voorbeeld kwam recent aan het licht bij Reporters Online, een platform waar verschillende auteurs hun artikelen publiceren.

Het platform ontving van ANP een claim wegens het gebruik van een historische sportfoto uit 1941. Deze staat hier in de beeldbank van ANP. Volgens ANP zou voor deze publicatie een licentie moeten worden aangeschaft. Maar juist die foto blijkt een uiterst problematische herkomst te hebben.

Zelf noemt ANP het geen claim maar een schikkingsvoorstel. De bedoeling is de inbreuk om te lossen zonder dat er een rechter aan te pas komt. De ontvanger van de claim wordt aangeboden, over overgehaald omdat er een ‘ korting’ wordt aangeboden , om alsnog een licentie voor de foto te kopen. Terwijl dat wettelijk niet is toegestaan voegt ANP een boete toe aan de kosten omdat er niet vooraf is betaald. Mocht iemand betalen dan blijkt uit de factuur dat de licentie retroactief is. Dat wil zeggen dat de foto niet meer mag worden gebruikt en dat de licentie die is gekocht alleen van toepassing is op de periode van publicatie tot betaling van de factuur.

De bewuste foto is gebruikt in dit artikel dat is gepubliceerd op het platform van Reporters Online. Dat is een platform waarop schrijvers hun verhalen kunnen publiceren.

_{Sportwedstrijden van de Hitlerjugend en de Nationale Jeugdstorm op 19 en 20 juli 1941. Foto Stapf Bilderdienst via het Nationaal Archief}

Jan Jaap Heij van Reporters Online beschreef zijn ervaring publiekelijk op LinkedIn, waar hij uitlegde hoe zijn platform werd geconfronteerd met de claim. De kwestie trok vervolgens de aandacht van onderzoeker Jurryt van de Vooren, bekend van Sportgeschiedenis.nl.

Van de Vooren onderzocht de achtergrond van de foto en kwam in zijn artikel tot een opmerkelijke conclusie: het ging niet om een beeld waarvan ANP eigenaar is, maar om een sportfoto uit 1941 die werd gemaakt door een propagandabedrijf in dienst van de Duitse bezetter. Met andere woorden: ANP stuurde een claim voor een foto die afkomstig was uit de nazi-propagandamachine.

Dat maakt de kwestie extra wrang. Niet alleen beschikt ANP duidelijk niet over de auteursrechten, ook werd feitelijk geld gevraagd voor de publicatie van oorlogspropaganda afkomstig van de bezetter.

Volgens het onderzoek van Van de Vooren is nergens overtuigend aangetoond dat ANP rechthebbende is op dit beeld. Toch werd wel een financiële claim verstuurd — precies het patroon dat veel vaker terugkomt in dossiers rond ANP Fair Licensing: eerst een schikkingsvoorstel sturen, en pas daarna blijkt dat de juridische onderbouwing verre van vanzelfsprekend is.

Het volledige onderzoek van Van de Vooren laat zien hoe historische beeldarchieven, oude persfoto’s en oorlogsmateriaal regelmatig worden ingezet voor moderne licentieclaims, zonder dat altijd helder is wie daadwerkelijk rechthebbende is.

Na vragen en onderzoek heeft ANP uiteindelijk het dossier rond deze foto gesloten.

Maar de zaak roept opnieuw een fundamentele vraag op: hoeveel van deze claims worden betaald door mensen die niet de tijd, kennis of middelen hebben om de herkomst van een foto tot op de bodem uit te zoeken?

Bij historische foto’s is dat extra problematisch. Niet alleen vanwege de juridische onzekerheid, maar ook omdat onterechte claims ertoe leiden dat waardevol historisch beeldmateriaal van websites verdwijnt. Beelden uit de Nederlandse geschiedenis worden verwijderd uit angst voor hoge kosten — zelfs wanneer daar juridisch nauwelijks grond voor bestaat.

Dat een claimorganisatie geld probeert te innen voor een foto afkomstig uit de propaganda van de Duitse bezetter, laat vooral zien hoe ver het systeem van automatische fotoclaims inmiddels is doorgeschoten.