Betaalde klant, toch een forse claim: hoe ANP ook onderwijsinstellingen achterna ging
Het ANP presenteert zijn handhaving van auteursrechten vaak als een noodzakelijke bescherming van fotografen. In de praktijk blijken echter ook betalende klanten regelmatig te worden geconfronteerd met stevige claims, zelfs wanneer er geen sprake is van opzettelijke inbreuk.
Een oud medewerker van de opleiding Journalistiek van Fontys Hogeschool Journalistiek vertelt hoe de opleiding, ondanks een jarenlang abonnement op de ANP-fotodienst, alsnog werd geconfronteerd met een forse claim van een incassobureau dat namens het ANP optrad. Dit speelde een jaar of zes geleden. ANP werkte toen nog met het Belgische bedrijf Visual Rights Group. Deze spoorde vermeende inbreuken op, stuurde een claim en als er niet werd betaald werd een deurwaarder ingeschakeld voor de dagvaarding.
Dit artikel maakt deel uit van een langere serie over zogenoemde fototrollen: bedrijven die op grote schaal claims sturen wegens vermeende auteursrechtinbreuk op foto’s, terwijl de juridische basis daarvan vaak twijfelachtig is.
Schoolabonnement op ANP Foto
Bij de journalistiekopleiding van Fontys was jarenlang een soort schoolabonnement op de fotodienst van Algemeen Nederlands Persbureau actief. Studenten konden bij artikelen en projecten gebruikmaken van ANP-beelden voor websites van studentengroepen en andere journalistieke producties.
Dat was een normale en logische werkwijze: de opleiding betaalde voor toegang tot de beelden en studenten konden professioneel beeldmateriaal gebruiken bij hun publicaties.
Na enkele jaren besloot de opleiding echter te stoppen met de ANP-fotodienst. De precieze reden daarvoor is niet meer bekend.
Jaren later volgde alsnog een claim
Pas ongeveer een jaar later volgde de verrassing: een stevig schikkingsvoorstel van een VRG dat door het ANP was ingeschakeld om vermeende auteursrechtinbreuken te innen.
De reden? Op websites van studentengroepen stonden nog oude ANP-foto’s online die tijdens de abonnementsperiode rechtmatig waren gebruikt, maar na het aflopen van het contract verwijderd hadden moeten worden.
Volgens de oud-medewerker had niemand binnen de opleiding zich gerealiseerd dat deze beelden actief verwijderd moesten worden zodra het contract afliep.
Er was geen sprake van opzettelijke “diefstal” van auteursrechten, maar van een begrijpelijke administratieve omissie binnen een onderwijsomgeving waar talloze studentenwebsites werden beheerd.
Weinig begrip van ANP
De opleiding ging vervolgens in gesprek met zowel het ANP als het claimbureau. De hoop was dat er ruimte zou zijn voor redelijkheid, juist omdat Fontys jarenlang een betalende klant was geweest en er duidelijk geen sprake was van kwade opzet.
Die soepelheid kwam er volgens de betrokkene niet.
“Ze bleken erg onwrikbaar,” aldus de oud-medewerker. Uiteindelijk betaalde de opleiding de claim alsnog.
Hoe hoog het exacte bedrag was, is niet meer te achterhalen, maar het ging volgens hem in ieder geval om honderden euro’s.
Een systeem dat verlengen afdwingt
Wat vooral bleef hangen, was het principiële bezwaar tegen deze werkwijze.
Wie ANP-beeld gebruikt, moet na afloop van een contract dus actief controleren of alle foto’s van alle websites zijn verwijderd. Zeker binnen onderwijsinstellingen, waar veel tijdelijke projecten en studentensites bestaan, is dat in de praktijk lastig volledig te beheren.
Dat creëert volgens de oud-medewerker een ongemakkelijk effect: organisaties voelen zich bijna gedwongen om het abonnement te blijven verlengen, simpelweg om claims achteraf te voorkomen.
“Als je ANP-beeld na afloop moet verwijderen, dwingt dat je bijna om steeds het fotoconctact te verlengen.”
Juist van een partij als het ANP had hij een coulantere houding verwacht.
Niet alleen omdat het om onderwijs ging, maar ook omdat Fontys jarenlang gewoon een betalende klant was.
Geen uitzondering
De zaak past in een bredere reeks voorbeelden waarin het ANP forse claims neerlegt bij partijen waar de situatie veel minder zwart-wit blijkt dan de standaardbrieven suggereren.
Deze website publiceerde eerder al voorbeelden van claims voor public domain-foto’s, handouts en historische beelden waarvan de auteursrechtelijke positie op zijn minst discutabel was.
Ook deze Fontys-casus laat zien dat het probleem niet alleen zit bij vermeende “piraten”, maar ook bij reguliere klanten die te maken krijgen met een hard en weinig flexibel incassomodel.
De vraag blijft dan ook gerechtvaardigd: gaat het hier nog om bescherming van fotografen, of vooral om een verdienmodel gebaseerd op angst voor juridische procedures?
