ANP claimt geld voor rechtenvrije oorlogsfoto: Publieke archiefinstelling voor de Brabantse geschiedenis kreeg claim van € 393
Het Algemeen Nederlands Persbureau (ANP) stuurt op grote schaal claims naar mensen en organisaties met het verzoek alsnog een licentie aan te schaffen voor het gebruik van een foto. In deze zogenoemde “schikkingsvoorstellen” stelt ANP dat mogelijk sprake is van auteursrechtinbreuk.
Uit onderzoek blijkt echter dat er regelmatig van alles mis is met deze claims. Eerder kwamen al meerdere voorbeelden naar voren waarbij ANP geld vroeg voor foto’s die vrij gebruikt mogen worden, zoals public domain-beelden en officiële handouts.
Dit artikel maakt deel uit van een langere serie over zogenoemde fototrollen: bedrijven die op grote schaal claims sturen wegens vermeende auteursrechtinbreuk op foto’s, terwijl de juridische basis daarvan vaak twijfelachtig is.
Historische foto’s verdwijnen uit angst voor claims
Een opvallend deel van deze ANP-claims betreft historische foto’s. Dat heeft verstrekkende gevolgen voor de vastlegging van de Nederlandse geschiedenis. Mensen verwijderen oude beelden van websites en archieven omdat zij aannemen dat deze niet vrij gebruikt mogen worden, terwijl dat vaak wel degelijk het geval is. Zo kreeg het Brabants Historisch Informatie Centrum (BHIC) zo’n claim van ANP. En ook de website Sportgeschiedenis.nl kreeg een onterechte claim. Net als de website ereschuldonderscheidingen.nl. Reporters Online kreeg een claim van het ANP vanwege het gebruik van een foto gemaakt in de oorlog in een artikel. Wat bleek, deze foto was gemaakt door een nazi fotograaf. ANP verkoopt dus nazipropaganda.
De brief gericht aan BHIC was gedateerd op 8 oktober 2025 en betrof één foto: een afbeelding van een Amerikaanse bommenwerper die tijdens de Tweede Wereldoorlog boven Nederland vloog, gepubliceerd op de website van BHIC in een oorlogsdagboek van Jan de Quay.
ANP verzocht BHIC om een bedrag van €393,25 over te maken omdat er sprake zou zijn van inbreuk op auteursrecht.
Foto: een Amerikaanse bommenwerper dropt voedsel boven vliegveld Valkenburg bij Leiden (Foto: US Air Force. Bron: Nationaal Archief, coll. Spaarnestad nr. 7.000SPAond_30069_049. Publiek domein)
Onderzoek van BHIC: foto blijkt rechtenvrij
De medewerkers van BHIC gingen vervolgens zelf op onderzoek uit . De foto bleek gewoon te staan in het Nationaal Archief, met expliciete vermelding van Auteursrechthebbende: Publiek Domein
Met andere woorden: de foto is rechtenvrij en mag gratis worden gebruikt.
In een eerdere versie van het artikel was bovendien zichtbaar dat dezelfde foto eerder op de inmiddels verdwenen website van het ANP Archief stond. Bekend is dat beelden op dat platform onder een Creative Commons-licentie (CC BY-NC-ND) beschikbaar waren voor niet-commercieel gebruik.
ANP heeft bij de opname van beelden uit archieven nagelaten om in de ANP Beeldbank de licentievorm op te nemen. Het gevolg is honderden tot meer dan duizend onterecht zogenaamde schikkingsvoorstellen per jaar.
Van Spaarnestad naar Nationaal Archief
De betreffende foto maakte ooit deel uit van de collectie van Spaarnestad Photo, een historisch fotoarchief dat later grotendeels werd ondergebracht bij het Nationaal Archief. Spaarnestad had vermoedelijk een overeenkomst met ANP voor distributie van beelden. Maar distributie is iets anders dan auteursrecht.
Dat een foto ooit via een ANP-beeldbank beschikbaar was, betekent niet automatisch dat ANP zelf rechthebbende is — laat staan dat ANP zelfstandig schadeclaims kan innen.
Toch stelt ANP in communicatie met ontvangers van claims regelmatig dat het enkele feit dat een foto in de eigen beeldbank staat, voldoende zou zijn om handhaving te rechtvaardigen.
Dat is juridisch uiterst twijfelachtig.
Google had de claim al kunnen ontkrachten
De onterechte claim had eenvoudig voorkomen kunnen worden.
Met een simpele Google Reverse Image Search had ANP binnen enkele minuten zelf kunnen vaststellen dat de foto afkomstig is uit het Nationaal Archief en rechtenvrij gebruikt mag worden.
Dezelfde afbeelding verschijnt bijvoorbeeld ook in een artikel van Newsweek, waar in het onderschrift expliciet het Nationaal Archief als bron wordt genoemd.
Daarnaast is duidelijk dat de fotograaf destijds werkte voor de Amerikaanse luchtmacht. Daarmee ligt het voor de hand dat eventuele rechten nooit aan ANP zijn overgedragen.
De manager van de afdeling Fair Licensing gaf aan dat iedere mogelijk inbreuk die wordt gedetecteerd door de opsporingssoftware eerst door een medewerker wordt gecontroleerd voordat een schikkingsvoorstel wordt gestuurd. Maar dat er af en toe een fout wordt gemaakt.
Gezien de vele voorbeelden van onterechte claims, die bijzonder makkelijk door ANP hadden kunnen worden beoordeeld als onterecht, lijkt er geen enkele sprake te zijn van enige controle.
Bewijslast ligt bij ANP
Juist bij historische foto’s is het essentieel dat ANP concreet kan aantonen:
- wie de daadwerkelijke rechthebbende is;
- of auteursrechten daadwerkelijk zijn overgedragen;
- waarom ANP zelf bevoegd is om te handhaven.
Dat bewijs ontbreekt altijd. En als ANP wordt gevraagd dat bewijs te leveren, wordt er niets geleverd en vaak wordt het dossier gesloten.
Twee weken nadat het BHIC het bewijs aan ANP gaf dat de foto onder het public domain valt stuurde ANP een korte e-mail met de tekst:
Na intern overleg is besloten dit dossier te sluiten. U hoeft verder geen actie te ondernemen.
Het ANP liet na verontschuldingen aan te bieden voor haar fout.
Toch worden er nog steeds, ondanks de vele voorbeelden van onjuiste claims massaal claims verstuurd, met bedragen die voor veel particulieren en kleine organisaties voldoende reden zijn om direct te betalen — of om historische foto’s maar helemaal te verwijderen.
Dat is niet alleen juridisch problematisch, maar ook schadelijk voor het behoud van historisch beeldmateriaal in Nederland. Daarnaast is het schadelijk voor het imago van de Nederlandse media.
