|

De bloedhonden van het ANP

DoorToon Peters

Dit is een artikel geschreven door Toon Peters. Peters kreeg van ANP Fair Licensing een schikkingsvoorstel. Over zijn ervaringen schreef hij onderstaand artikel.

Een rekening van € 2.699,39 voor een hobbyblog

Op 21 oktober 2026 kreeg ik een ‘herinnering’ van ANP Fair Licensing, de incasso-afdeling van het Algemeen Nederlands Persbureau. Op mijn blog Wat u niet in de kranten leest, waar ik als vrijwilliger schrijf over de rechtsstaat, zouden zes foto’s staan waarop het ANP auteursrecht claimt. Het ANP eiste € 2.699,39.

Het woord ‘herinnering’ was opmerkelijk. Het ANP schreef dat het mij ‘inmiddels meerdere keren’ had benaderd. Ik had nooit eerder iets van ze gezien. Mijn blog heeft geen advertenties, geen abonnementen en geen inkomsten, en staat niet ingeschreven bij de Kamer van Koophandel.

Ik heb de foto’s dezelfde dag verwijderd. Ik heb uitgelegd hoe het zat en voorgesteld de zaak zonder betaling af te sluiten. Om 15.56 uur stuurde ik het ANP de uitspraak van een kantonrechter die precies over zo’n zaak ging. Om 16.08 uur lag het antwoord er al: niet akkoord, wel 30% korting. Op mijn argumenten ging het ANP niet in. Dat mijn brief en het vonnis in twaalf minuten serieus zijn gewogen, valt moeilijk te geloven.

Ik ben niet de enige. Wat mij overkwam, is een verdienmodel. Dit stuk gaat over hoe dat model werkt, wat rechters ervan vinden en welke vragen het ANP moet beantwoorden.

Hoe het verdienmodel werkt

Fair Licensing laat software het internet afzoeken naar ANP-foto’s. Vindt de software er een, dan volgt een standaardbrief met een ‘schikkingsvoorstel’, een betaaltermijn van zeven dagen en een inlogcode voor een betaalportaal. Een waarschuwing vooraf is er niet. Waarom niet? Volgens Feitenradar zei het ANP daarover tegen Omroep West, doelend op de fotografen: “Met alleen een waarschuwing kunnen we hen helaas niet betalen.”

De rekening voor mijn zes foto’s is zo opgebouwd:

PostBedrag
6 × ‘retroactieve licentie’ à € 278,93€ 1.673,58
‘Kosten opsporing’ (33,3%)€ 557,30
Btw (21%)€ 468,51
Totaal€ 2.699,39

Drie dingen springen eruit. Ten eerste het tarief. Openbare tarieven heeft het ANP niet, maar uit screenshots die Feitenradar publiceerde, blijkt dat de prijs van een retroactieve licentie niet voor iedereen gelijk is: het ANP stemt die af op het type organisatie dat volgens het bureau inbreuk maakte. Volgens Feitenradar rekent het ANP sinds juli 2026 nog maar € 130 exclusief btw per retroactieve licentie, inclusief een opslag van 25%. Van een hobbyblog zonder inkomsten zou je eerder een lager dan een hoger bedrag verwachten. In mijn dossier staat het dubbele, plus een derde extra voor ‘opsporing’.

Ten tweede de ‘opsporingskosten’. Rechters vinden het op zich aanvaardbaar dat een rechthebbende opsporingskosten in rekening brengt. In zaken van het ANP wijzen ze vaak een vast bedrag van € 175 toe, zeker als de gedaagde dat niet betwist. Wie het bedrag wel betwist, maakt een goede kans. De Rechtbank Overijssel oordeelde in november 2023 dat de eiser onvoldoende had onderbouwd dat de gevorderde onderzoekskosten specifiek op de inbreuk betrekking hadden. Van de gevorderde € 212,75 bleef € 61,05 over. Het Gerechtshof Amsterdam wees in mei 2023 de opsporingskosten van fotopersbureau BSR helemaal af, omdat niet was onderbouwd welke kosten waren gemaakt en voor welke bedragen. Het ANP rekent mij geen € 175, maar een derde bovenop een toch al hoog tarief: € 557,30, voor zoeksoftware die hoe dan ook draait. Hoe dat bedrag tot stand komt, legt het ANP niet uit.

Ten derde de btw. Een schadevergoeding is normaal gesproken niet met btw belast, want er staat geen levering of dienst tegenover. Het ANP noemt het daarom een ‘retroactieve licentie’: wie betaalt, koopt achteraf af dat hij de foto zonder licentie heeft gepubliceerd. Dat afkopen geldt dan als de dienst. Maar het blijft een vreemde licentie, want na betaling moet ik de foto’s alsnog verwijderen.

En er is meer. Particulieren kunnen nog steeds geen licentie kopen bij het ANP. Wie een account aanmaakt, moet een bedrijfsnaam en KvK-nummer invullen. Het ANP claimt dus een ‘gemiste licentie’ die het zelf niet verkoopt.

Wat rechters ervan vinden

De duidelijkste uitspraak komt uit Eindhoven. Op 27 november 2025 verloor het ANP bij de kantonrechter een zaak tegen een vrijwilliger van een niet-commercieel blog (ECLI:NL:RBOBR:2025:8151). Het ANP eiste € 500 voor één foto en kreeg niets.

De rechter verklaarde het ANP niet-ontvankelijk, omdat de dagvaarding rammelde. Het ANP had niet duidelijk gemaakt wat het eiste. Het gebruikte een standaardzinnetje over ‘creatieve keuzes’ dat op elke foto past. En het liet pas laat zien dat het namens de fotograaf mocht optreden.

Belangrijker is wat de rechter er ‘ten overvloede’ aan toevoegde. Op de eigen website van het ANP stond: “Kleine non-profitorganisaties die niet staan ingeschreven bij de KvK worden nu niet meer aangeschreven.” En het ANP verkocht via EerlijkeFoto.nl nieuwsfoto’s aan kleine blogs voor één euro per stuk. Een redelijke vergoeding lag volgens de rechter daarom tussen nul en één euro. Het ANP moest de proceskosten van de vrijwilliger betalen.

Het is geen losse uitspraak. Volgens Feitenradar oordeelde de kantonrechter in Rotterdam al in januari 2020 dat het Nederlandse schadevergoedingsrecht geen strafelement kent: een opslag om af te schrikken is dus niet toegestaan. Ook de Rechtbank Overijssel (december 2025) beperkte de bedragen van het ANP.

Mijn blog is niet-commercieel en niet ingeschreven bij de KvK. Ik heb het ANP op deze uitspraak gewezen. Het antwoord was een korting van 30%: € 1.889,57 in plaats van € 2.699,39. Dat is nog altijd zo’n € 300 per foto, voor een rechter die nul tot één euro redelijk vond.

De vragen die het ANP moet beantwoorden

De software van het ANP vindt foto’s, maar kijkt niet hoe ze daar terechtkwamen. Twee van de zes foto’s in mijn dossier heb ik nooit zelf geplaatst. Ze stonden in een reactie die een anonieme bezoeker in 2025 onder een bericht plakte: een gekopieerd artikel van de Belgische krant HLN, met afbeeldingen die rechtstreeks van de HLN-website werden geladen. Die twee afbeeldingen hebben dus nooit op mijn server gestaan. Volgens het Hof van Justitie van de EU is het insluiten van een afbeelding die elders al vrij toegankelijk online staat geen nieuwe openbaarmaking, en dus geen inbreuk (zaken Svensson en BestWater, 2014). Toch brengt het ANP mij die twee foto’s volledig in rekening, inclusief opsporingskosten.

Ook de andere vier zeggen iets. Bij één stond letterlijk “Beeld ANP”, overgenomen uit een Volkskrant-artikel waar ik naar verwees. Het gaat om illustraties bij beschouwingen over rechtspraak: een bordje van de Hoge Raad, toga’s aan een rek, een lege rechtszaal, Vrouwe Justitia. Dat op die foto’s auteursrecht rust, betwist ik niet. De vraag is wat een redelijke vergoeding is voor zo’n illustratie op een blog zonder inkomsten. Daarover heeft de Eindhovense kantonrechter zich al uitgesproken.

Ik heb het ANP op 21 oktober 2026 drie vragen gesteld. Bij het verschijnen van dit artikel heeft het ANP op geen van die vragen geantwoord.

  1. Waar zijn de eerdere berichten? Het ANP schrijft mij ‘meerdere keren’ te hebben benaderd. Ik vroeg om kopieën van al die berichten, met per bericht de datum van verzending, het e-mail- of postadres en de afzender: ANP Fair Licensing zelf of een eerder ingeschakelde partij, zoals Visual Rights Group. Een herinnering zonder eerste brief is een vreemde start van een ‘dialoog’.
  2. Bent u de rechthebbende? Ik vroeg het ANP per afbeelding aan te tonen dat het de rechthebbende is of namens de rechthebbende mag optreden. Dat is geen formaliteit. Volgens Feitenradar claimde het ANP eerder foto’s waarop het geen rechten had: foto’s uit het publieke domein, een rechtenvrij aangeboden foto van de Europese volleybalbond, zelfs een foto van het Noord-Koreaanse regime. Daar komt bij dat een freelancer die zijn foto’s via het ANP laat exploiteren, zelf het auteursrecht houdt. Het ANP moet dan aantonen dat het een machtiging heeft om namens hem te handhaven. Volgens Feitenradar laat het ANP zo’n machtiging nooit zien als erom wordt gevraagd; het antwoord is dan dat het ANP niet verplicht is die ‘in deze fase’ te overhandigen.
  3. Hoe is het bedrag opgebouwd? Het betaalportaal toont een rekensom, maar geen uitleg. Waarom € 278,93 per foto, als het ANP zelf sinds juli 2026 € 130 rekent? En waarop zijn de ‘kosten opsporing’ gebaseerd?

Wie verdient eraan?

Het ANP zegt op te komen voor fotografen. Maar vrijwel alle fotografen in loondienst verloren in 2012 hun baan; de meesten werken sindsdien als freelancer. In 2019 vertelde een fotograaf aan RTL Nieuws dat een foto hem soms maar één euro opbracht. Veel geclaimde foto’s komen uit historische archieven, waarvan de makers allang zijn overleden. Hoe de opbrengst wordt verdeeld, maakt het ANP niet openbaar. “Over aantallen en bedragen doen we geen mededelingen”, zei een woordvoerder tegen Feitenradar.

Publiciteit werkt wel. Nadat Feitenradar erover schreef, betaalde het ANP de 71-jarige beheerder van hobbysite Busbrief.nl € 1.300 terug. Hij had zijn site al uit de lucht gehaald. In een paar weken trok het ANP minstens zes schikkingsvoorstellen in, en directeur Martha Riemsma zegde toe zaken met betwiste historische foto’s opnieuw te bekijken. Wie zwijgt en betaalt, krijgt die coulance niet.

Het past in een breder patroon: grote mediabedrijven die hun rechten zo ver mogelijk oprekken. DPG Media en Mediahuis procedeerden tegen het nieuwsplatform HowardsHome, omdat het korte fragmenten uit hun artikelen overnam. De Rechtbank Amsterdam wees op 30 oktober 2024 alle eisen af (CMS). Een fragment van 150 tekens met bronvermelding valt onder het citaatrecht, en een verdergaande beperking zou ten koste gaan van de informatievrijheid. Fred van Dijk, de CEO van HowardsHome, die op 7 september 2026 overleed, schreef toen: wat altijd normaal was, mocht ineens niet meer. Dat gevoel herken ik.

Het citaatrecht beschermt wie een kort stuk tekst overneemt. Voor een foto bij een opiniestuk geldt dat niet zonder meer. Maar de gedachte is dezelfde: het auteursrecht is er om makers te belonen, niet om burgers die over de rechtsstaat schrijven met rekeningen te overspoelen.

Wat het ANP zou moeten doen

Een persbureau dat leeft van de vrije nieuwsgaring, zou de vrije meningsuiting van burgers niet moeten afknijpen. Toch is dat het effect: wie een brief van € 2.700 krijgt, haalt zijn site uit de lucht of houdt op met schrijven. De beheerder van Busbrief.nl deed dat.

De oplossing is niet ingewikkeld:

  • een waarschuwing bij een eerste inbreuk door een particulier of non-profit, zoals Feitenradar al voorstelde;
  • geen claims tegen wie het ANP zelf geen licentie wil verkopen;
  • per foto bewijs van de rechten, vóórdat er een rekening wordt verstuurd;
  • tarieven die passen bij wat de rechter redelijk vindt, met hooguit werkelijk gemaakte en onderbouwde opsporingskosten.

Aan bloggers en verenigingen zou ik zeggen: betaal zeker niet. Verwijder de foto en lees eerst het stappenplan van Feitenradar. Feitenradar raadt aan helemaal niet te reageren. Een e-mail met een schikkingsvoorstel heeft geen juridische waarde, en wie het ANP geen postadres kan aanschrijven, krijgt meestal alleen nog een stuk of vijf automatische herinneringen. Of en hoe je reageert, bepaal je uiteindelijk zelf. Ik koos ervoor wel te reageren: ik vroeg om bewijs van de rechten en van eerdere berichten, en wees op de uitspraak van de Eindhovense kantonrechter. En schrijf erover. Het ANP is gevoelig voor publiciteit; dat blijkt uit elke zaak die Feitenradar aan het licht bracht.

Ik heb mijn foto’s verwijderd en gebruik voortaan alleen nog zelfgemaakte beelden. Het ANP reageerde op mijn voorstel binnen twaalf minuten met een korting. Op mijn vragen naar bewijs bleef het wekenlang stil. Dat zegt genoeg. En de vraag blijft staan: wat doet een gerespecteerd persbureau met een werkwijze die rechters keer op keer afkeuren?

Met dank aan Marcel van den Berg van Feitenradar voor zijn commentaar op een eerdere versie van dit artikel.

Bronnen

Gerelateerde berichten:

  1. U heeft een fiets, dus u moet betalen: de absurde logica van ANP Fair Licensing
  2. Van €22 naar bijna €300: hoe ANP dezelfde foto duurder verkoopt — en daar claims op baseert
  3. ANP nu zelf voor de rechter om fotoclaim: gemachtigde vecht schikkingsvoorstel aan
  4. Na media-aandacht trekt ANP opnieuw fotoclaim tegen Hengelose IJsclub in

Vergelijkbare berichten

Geef een reactie

Je kunt hieronder reageren. Je eerste reactie wordt pas zichtbaar nadat de beheerder deze heeft goedgekeurd. Gebruik daarna dezelfde naam en hetzelfde e-mailadres: volgende reacties kunnen dan direct verschijnen. Reacties met bijvoorbeeld meerdere links kunnen alsnog op controle wachten. Je e-mailadres wordt niet openbaar getoond. Goedkeuring gebeurt op basis van je afzendergegevens, niet uitsluitend op basis van je IP-adres.

Je e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *