ANP stuurt jarenlang claims aan particulieren voor foto’s die zij niet eens konden kopen
Het ANP beschikt over een eigen afdeling, Fair Licensing, die met speciale software het internet afzoekt naar mogelijke inbreuken op het auteursrecht van foto’s. Wanneer de afdeling meent dat een foto zonder toestemming is gebruikt, stuurt het ANP een zogenoemd schikkingsvoorstel naar de betreffende persoon of organisatie. Opvallend is dat dergelijke claims tegenwoordig ook naar particulieren worden gestuurd. Dat is juridisch problematisch.
Dit artikel maakt deel uit van een langere serie over zogenoemde fototrollen: organisaties die op grote schaal schadeclaims versturen wegens vermeende auteursrechtinbreuken, terwijl de juridische onderbouwing daarvan regelmatig vragen oproept.
Schadevergoeding voor een licentie die niet kon worden gekocht
De claim van ANP bestaat uit een schadevergoeding omdat vooraf geen licentie zou zijn aangeschaft voor het gebruik van een foto. Daarnaast voegt het persbureau een boete-element toe aan het schikkingsvoorstel. Een dergelijke opslag is echter niet toegestaan.
Daar komt nog een ander fundamenteel probleem bij. Tot enkele jaren geleden leed het ANP bij particulier gebruik van foto’s waarop het auteursrechten claimde feitelijk helemaal geen schade. De reden daarvoor is eenvoudig: particulieren konden die foto’s helemaal niet bij het ANP kopen.
Pas vanaf juni 2025 verschenen in de ANP Beeldbank prijzen voor particuliere licenties. Daarvoor bood het persbureau dergelijke licenties niet aan.
Dat blijkt onder meer uit een uitspraak van Johan Groeneveld, destijds adjunct-directeur van het ANP, gedaan in 2012.
“Wij krijgen vaak de klacht van particulieren dat ze geen foto bij ons kunnen kopen”, legde Johan Groeneveld destijds uit. “Daar moet www.eerlijkefoto.nl een oplossing voor bieden.”
Dat blijkt ook uit de FAQ-pagina (archief) op de website van ANP. Daar stond tot zeker 19 juli 2026 de onderstaande tekst.
Het is ook in juli 2026 onmogelijk om als particulier een licentie voor een foto te kopen. Om te kunnen kopen is een registratie voor een account nodig. Daar wordt om een bedrijfsnaam en een Kamer van Koophandel nummer gevraagd.
Eerlijkefoto.nl
Om dat probleem op te lossen werd in 2012 Eerlijkefoto.nl gelanceerd. Via die website konden particulieren foto’s aanschaffen voor bedragen tussen de €1 en €3,50 per foto.
Het initiatief leidde echter tot veel kritiek vanuit de beroepsgroep van fotografen. Uiteindelijk verdween de website in 2016 weer.
E-mail uit 2021 bevestigt beleid
Dat het ANP ook jaren later nog geen licenties aan particulieren verkocht, blijkt eveneens uit een e-mail van augustus 2021 van een medewerkster van de afdeling fotoverkoop van het ANP. Er bestaat ook bewijs dat ANP in 2024 geen licenties verkocht aan particulieren.
Ook foto’s van derden nauwelijks verkrijgbaar
Het ANP verkoopt niet alleen licenties voor foto’s waarvan het zelf de auteursrechten bezit, maar ook voor foto’s van andere aanbieders, zoals buitenlandse persbureaus en freelancefotografen.
Ook daar doet zich een vergelijkbaar probleem voor. Veel freelancers beschikken helemaal niet over een eigen beeldbank. En wanneer die er wel is, liggen de licentieprijzen vaak op een niveau dat voor particulieren nauwelijks betaalbaar is. Daardoor was het, ook wanneer het ANP foto’s namens freelancers verkocht, voor een particulier in de praktijk vrijwel onmogelijk om juist die ene betwiste foto alsnog rechtmatig aan te schaffen.
Van uitbesteding naar Fair Licensing
Tot enkele jaren geleden stuurde het ANP geen claims naar particulieren. Destijds had het persbureau de opsporing en handhaving van auteursrechten uitbesteed aan het Belgische Permission Machine, dat later verderging onder de naam Visual Rights Group.
Pas nadat het ANP de opsporing weer in eigen beheer nam en de afdeling Fair Licensing oprichtte, begon het ook schikkingsvoorstellen naar particulieren te sturen. Dat gebeurde naar schatting vanaf het vierde kwartaal van 2023.
Beleid meerdere keren gewijzigd
Sinds de oprichting van Fair Licensing heeft het ANP het beleid meerdere keren aangepast.
Aanvankelijk mocht een gebruiker een foto na aanschaf van een licentie blijven gebruiken. Tegenwoordig verstrekt het ANP uitsluitend een retroactieve licentie, waarmee uitsluitend het eerdere gebruik wordt afgedekt. Na betaling van het bedrag in het schikkingsvoorstel moet de foto worden verwijderd.
Ook de tarieven zijn gewijzigd. Bij de start van Fair Licensing bedroegen de kosten voor een retroactieve licentie €260 exclusief btw. Na aanhoudende kritiek heeft het ANP de tarieven aangepast. Particulieren betalen inmiddels €130 exclusief btw voor een retroactieve licentie.
ANP biedt een klein deel van haar foto’s ook aan via Alamy. Daar kunnen particulieren wel licenties kopen. Die zijn aanzienlijk goedkoper dan de licenties die aangekocht kunnen worden via de ANP Beeldbank. Een licentie bij Alamy kost rond de 22 euro.
Advies aan particulieren
Zoals eerder in dit dossier is beschreven, adviseert Feitoffake particulieren die een schikkingsvoorstel van ANP Fair Licensing ontvangen om niet inhoudelijk op de claim te reageren en geen betaling te verrichten. Het ANP zal na verloop van tijd doorgaans stoppen met het versturen van herinneringen en e-mails.
