Hobbywebsite over zeezenders betaalt €3.000 aan ANP na claim inbreuk auteursrecht, maar krijgt na onderzoek ruim €2.000 terug

Claim van bijna vierduizend euro blijkt deels onterecht

De afdeling van het ANP die zich bezighoudt met de opsporing van vermeende auteursrechtinbreuken op foto’s, ANP Fair Licensing, heeft de afgelopen jaren meerdere omstreden claims verstuurd. Vaak gaat het om één of twee foto’s, maar een van de meest opvallende en schrijnende gevallen betreft een claim waarin maar liefst negen foto’s waren opgenomen.
De eigenaar van de hobbywebsite over zeezenders, Mediapages.nl , betaalde uiteindelijk ruim €3.000 aan het ANP, maar kreeg na tussenkomst van de redactie van Feitoffake een groot deel van dat bedrag terug.

Dit artikel maakt deel uit van een langere serie over zogenoemde fototrollen: organisaties die op grote schaal schadeclaims versturen wegens vermeende auteursrechtinbreuken, terwijl de juridische onderbouwing daarvan regelmatig vragen oproept.

Door de aanhoudende kritiek lijkt ANP Fair Licensing inmiddels voorzichtiger te worden. Zo werd een recente claim tegen een stichting van ouders van een vermoorde dochter uiteindelijk omgezet in een waarschuwing in plaats van een schikkingsvoorstel.

Het versturen van onterechte claims en de intimiderende manier van communiceren door medewerkers van ANP Fair Licensing, waarvan velen vermoeden dat het bots zijn, heeft ertoe geleid dat ANP in juli voor de kantonrechter staat.

Door deze manier van ten onrechte claimen van auteursrecht verdwijnen pagina’s met historische informatie van het internet. De pagina’s met foto’s waarvan ANP claimde auteursrecht te hebben zijn door de eigenaar van de website direct verwijderd. De eigenaar van de website OudVoorthuizen kreeg ook een claim van ANP. Deze was ook onterecht. De eigenaar verwijderde de gehele website uit angst voor nieuwe claims.

Claim van ruim €3.700

De eigenaar van Mediapages.nl, die zich richt op zeezenders en radiohistorie, ontving onlangs een e-mail van ANP Fair Licensing waarin hem werd verweten inbreuk te hebben gemaakt op het auteursrecht van negen foto’s. Om een rechtszaak te voorkomen werd hem een schikkingsvoorstel gedaan van ruim €3.700.

Voor eigenaar van de website, Van de Water (69), die van een bescheiden pensioen moet rondkomen, was dat een enorme financiële tegenvaller. Na onderhandelingen verleende het ANP een korting van twintig procent. Op 24 april betaalde hij uiteindelijk €3.019,41. Dat was vooral vanwege de druk van het vervallen van de korting.

Analyse roept vragen op

Uit onderzoek van Feitoffake blijkt echter dat er bij meerdere onderdelen van de claim ernstige vraagtekens kunnen worden geplaatst. De analyse toont aan dat er onder meer sprake van de volgende problemen:

1. Het ANP claimde auteursrechten op foto’s waarvan ze de rechten aantoonbaar niet bezit.
2. Voor sommige foto’s werd een vergoeding gevraagd terwijl deze in het verleden gratis beschikbaar waren gesteld.
3. Het geëiste bedrag bevatte een aanzienlijke opslag bovenop de normale licentietarieven. Volgens diverse rechterlijke uitspraken mogen dergelijke boete-opslagen niet zonder meer worden meegenomen in een schadevergoeding.
4. De betreffende foto’s werden uitsluitend in zeer klein formaat weergegeven. Het ging om afbeeldingen van ongeveer 180 bij 135 pixels.
5. In het verleden liet het ANP weten kleine thumbnails niet langer actief te handhaven. Ook werd eerder aangegeven dat kleine niet-commerciële organisaties zonder KvK-inschrijving met meer coulance zouden worden behandeld. Dat blijkt uit deze uitspraak van de kantonrechter in een zaak die het ANP verloor.

De discussie over de werkwijze van ANP Fair Licensing speelt al langer. In een ingezonden brief in Villamedia schreef ANP-directeur Martha Riemsma eerder dat het ANP coulanter zou optreden dan het voormalige handhavingsbureau waar ANP mee werkte, het Belgische Visual Rights Group. Volgens critici is daarvan in de praktijk echter weinig terechtgekomen. Feitoffake zal deze ingezonden brief binnenkort op de snijtafel leggen en deze zin voor zin analyseren en controleren op feiten.

“Buitengewoon intimiderend”

Van de Water zegt de communicatie van het ANP als buitengewoon intimiderend te hebben ervaren. Voor elk van de negen foto’s werd een bedrag van €260 exclusief btw gerekend, ondanks het feit dat de afbeeldingen slechts op postzegelformaat op de website waren gepubliceerd. Wanneer Van de Water vooraf licenties zou hebben gekocht was de prijs per foto ongeveer 100 euro ex btw. Overigens kon Van de Water deze foto’s destijds niet eens aanschaffen via de website van ANP.

Opvallend genoeg ontving Van de Water vier dagen nadat hij het volledige bedrag had betaald opnieuw een e-mail van ANP Fair Licensing. Daarin stond dat de betalingstermijn was verstreken en dat alsnog betaald moest worden.

Volgens critici illustreert dit hoe sterk het proces is geautomatiseerd. De software van ANP Fair Licensing verstuurt automatisch schikkingsvoorstellen en betalingsherinneringen. Wanneer ontvangers reageren, ontvangen zij doorgaans antwoorden die grotendeels bestaan uit standaardteksten waarin wordt gesteld dat sprake is van auteursrechtinbreuk en dat snelle betaling verdere kosten voorkomt.

Van de Water liet direct weten dat het bedrag reeds was overgemaakt. Binnen vijftien minuten ontving hij een reactie waarin stond dat het ANP de kwestie intern zou onderzoeken. Daarna bleef het stil.

Wayback Machine

De redactie van Feitoffake besloot vervolgens de negen foto’s nader te onderzoeken. Daarbij werd gebruikgemaakt van gearchiveerde versies van Mediapages.nl die beschikbaar zijn via de Wayback Machine.

Alle negen foto’s waren in postzegelformaat te zien op mediapages.nl. Hieronder is een van de negen foto’s te zien.

De bevindingen werden aan het ANP voorgelegd met het verzoek de claim opnieuw te beoordelen. Dat leidde tot een opmerkelijke uitkomst.

Op 19 juni 2026 ontving Van de Water een terugbetaling van bijna €2.100 van ANP Fair Licensing.

Geen uitleg

Hoewel het ANP een aanzienlijk deel van het betaalde bedrag terugstortte, bleef een inhoudelijke toelichting uit. Het persbureau maakte niet bekend welke foto’s volgens haar wel of niet onder het auteursrecht vielen en gaf evenmin uitleg waarom niet het volledige bedrag werd terugbetaald.

Daardoor blijft onduidelijk op welke juridische grondslag een deel van de oorspronkelijke claim alsnog overeind is gebleven.

Voor critici vormt de zaak opnieuw een voorbeeld van de problemen rond geautomatiseerde auteursrechthandhaving. Voor Van de Water betekende het in ieder geval dat hij na maanden van onzekerheid een groot deel van zijn geld terugkreeg — maar niet de duidelijkheid waarop hij had gehoopt.

De analyse van de negen foto’s waarvan ANP auteursrecht claimde

Een aantal van de negen foto’s stonden vroeger op de website anp-archief.nl. Het gaat om negen foto’s die al jaren geleden zijn gemaakt. Het is dan lastig om vast te stellen wat voor licentievorm deze foto’s hebben. Op de website van de heer Van de Water staat meestal een vermelding van de naam van de copyright houder. Dat geeft al een richting aan. In de bijlage hieronder wordt per foto aangegeven wat voor licentie de foto heeft.

Een aantal van de negen foto’s stond ooit op de website anp-archief.nl .

https://web.archive.org/web/20160516174029/http://anp-archief.nl/page/341/nl

Deze website was van de Stichting ANP Foundation .

https://geheugenvanoost.amsterdam/page/21736/anp-foundation

Centraal staat het streven om de Nederlandse bevolking optimaal toegang te verlenen tot het foto,- tekst- en geluidsarchief. Iedereen moet het gratis kunnen inzien en gebruiken.

De onderstaande tekst stond op de website.

Alle teksten en digitale afbeeldingen op deze website zijn onder een Creative Commons-licentie beschikbaar en mogen onder de voorwaarden van de Creative Commons Naamsvermelding-NietCommercieel-GeenAfgeleideWerken 4.0 Licentie gebruikt worden. 

https://www.anpfoto.nl/search.pp?pictureid=310654228 Foto van Jan de Hoop ANP Kippa 24-08-2009 14:36:47 Freek van Asperen PERSPRESENTATIE RTL NEDERLAND PERSPRESENTATIE RTL NEDERLAND Jan de Hoop presenteert in de ochtend RTL Nieuws.     Komt ook voor op bijv https://www.rtl.nl/rubrieken/rtl-boulevard/artikel/2660021/jan-de-hoop-toch-weer-onderuit zonder credits		Lijkt een handout te zijn Dat ANP auteursrecht heeft is zeer onwaarschijnlijk omdat fotograaf mogelijk freelancer was
https://www.anpfoto.nl/search.pp?pictureid=300893778   1974 Fotograaf Ton Schutz		Afkomstig van anp-archief.nl die foto’s gratis aanbod
https://www.anpfoto.nl/search.pp?pictureid=300917871 Fotograaf Toussaint Kluiters 1992		Fotograaf in dienst van ANP  tussen 1990 en 2005 https://www.linkedin.com/in/toussaint-kluiters-a938445/   Staat op de site van AD zonder vermelding van fotograaf/copyright https://www.ad.nl/den-haag/de-onverbiddelijke-leer-van-tv-dominee-david-maasbach~a634d31e/   ANP heeft hier mogelijk het auteursrecht op
https://www.anpfoto.nl/search.pp?pictureid=300895151   Naam van de fotograaf ontbreekt in de ANP beeldbank		Oorsprong van foto is nergens te vinden. ANP geeft niet de naam van de fotograaf. Komt zeer waarschijnlijk uit een archief dat in de beeldbank van ANP is terechtgekomen.   In beeldbank ontbreekt de beschrijving. Op Pinterest staat: Op 31 augustus 1974 klinkt voor het laatst het geluid van de geliefde zeezender Radio Veronica. De politiek verbiedt de uitzendingen.   ANP kan geen auteursrecht claimen puur op basis van feit dat foto in de beeldbank staat.
https://www.anpfoto.nl/search.pp?pictureid=300893788 1974 Fotograaf Ton Schutz		Stond op anp-archief.nl Gratis te gebruiken
https://www.anpfoto.nl/search.pp?pictureid=300893780 1972 Fotograaf Ton Schutz		Zeer waarschijnlijk stond deze foto op anp-archief.nl Zie onderschrift hier https://freewave-nostalgie.nl/rob-out-en-zijn-meestal-verzwegen-beatles-ontmoetingen/ Foto: Ton Schutz, gelicenseerd onder de Creative Commons Naamsvermelding-NietCommercieel-GeenAfgeleideWerken 4.0 Licentie]   Gratis te gebruiken
https://www.anpfoto.nl/search.pp?pictureid=315921189 2011 Ruud Hoff		Fotograaf in loondienst ANP gedurende 35 jaar. ANP beschikt waarschijnlijk over auteursrecht https://ruudhoff.nl/over-ruud/
https://www.anpfoto.nl/search.pp?pictureid=316346172 2011 Freek van Asperen		Dat ANP auteursrecht heeft is zeer onwaarschijnlijk omdat fotograaf mogelijk freelancer was Gemaakt tijdens presentatie TV 192 https://www.reni.nl/categories.php?cat_id=2813&sessionid=77ac95fc15d0691004b2916c7a0900e7
https://www.anpfoto.nl/search.pp?pictureid=308134425 2008 Hans Pinn		Staat op wikipedia https://en.wikipedia.org/wiki/Abie_Nathan Was een handout. TEL AVIV, ISRAEL – MAY 1, 1981 – This handout photo provided by the Israeli Government Press Office (GPO) shows Israeli peace activist Abie Nathan on May 1, 1961 in Tel Aviv. Nathan, an Israeli peace pioneer, founder of the Voice of Peace pirate radio station and former Royal Air Force pilot, died aged 81 on August 27, 2008 in Tel Aviv. (Photo by Hans Pins/GPO via Getty Images)   Foto staat op Wikimedia met public domain licentie https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Abie_Nathan1961.jpg Gratis te gebruiken dus.