ANP claimt auteursrechten op foto’s zonder rechten: hoe een vergietfoto een verdienmodel blootlegt
Het Algemeen Nederlands Persbureau (ANP) claimt auteursrechten op foto’s waar helemaal geen auteursrecht op zit. Uit onderzoek van deze website blijkt het ANP geheel geautomatiseerd via e-mails claims stuurt van een paar honderd euro per foto, verhoogd met nog opsporingskosten, voor vermeend inbreuk op auteursrecht van foto’s terwijl er helemaal geen sprake is van auteursrecht.
Dit in het kader van niet geschoten is altijd mis.
In plaats van bij twijfel af te zien van een claim of goed te controleren of de foto bijvoorbeeld valt onder het public domain, stuurt de hofleverancier van alle nieuwsmedia in Nederland enorm veel claims.
Dit artikel is een in een lange serie artikelen over fototrollen. Bedrijven die veel onterechte claims sturen over vermeend inbreuk op auteursrecht van foto’s. Het ANP heeft intussen recent al vier rechtszaken verloren. En mogelijk nog meer want lang niet iedere uitspraak wordt door de Rechtspraak gepubliceerd.
De redactie van deze website is bekend met diverse gevallen waar het ANP een stevige claim stuurt terwijl het persbureau niet beschikt over de auteursrechten. Een voorbeeld is hieronder beschreven.
de Oostenrijkse vergietfoto
De website Kloptdatwel, dat al jaren factchecks op beweringen doet, publiceerde in 2011 een artikel met daarin een opvallende foto: het rijbewijs van de Oostenrijkse activist Niko Alm, die met een vergiet op zijn hoofd poseert als religieus statement.
De foto verspreidde zich snel en werd ook overgenomen door gevestigde media. Zo plaatste de de Volkskrant de afbeelding zonder copyrightvermelding of naamsvermelding in artikel. Ook Het Parool publiceerde de foto zonder vermelding.
Jaren later, in 2017, duikt dezelfde foto opnieuw op — dit keer met een opvallende toevoeging. In een artikel van Omroep Brabant staat bij de afbeelding ineens de vermelding “Foto: ANP”:
👉 https://www.omroepbrabant.nl/nieuws/2555167/kerk-van-vliegend-spaghettimonster-heeft-ook-brabantse-leden
Daarmee lijkt het alsof het ANP rechthebbende is. Maar dat is helemaal niet het geval!
Claim zonder rechten
Op 2 november 2017 , zes jaar na publicatie van de gewraakte foto, ontvangt Kloptdatwel een claim. Niet rechtstreeks van het ANP, maar via Permission Machine, een Belgische organisatie die gespecialiseerd is in het opsporen van vermeende inbreuken en het innen van vergoedingen. Zij doet dat namens diverse klanten waaronder het ANP. Dat bedrijf opereert inmiddels onder een andere naam: Visual Rights Group, maar de werkwijze is onveranderd.
De claim stelt dat er sprake is van auteursrechtinbreuk en dat daarvoor betaald moet worden. Kloptdatwel besluit de herkomst van de foto te onderzoeken en neemt contact op met Niko Alm zelf — de maker van de foto. Zijn verklaring is helder: hij heeft de foto beschikbaar gesteld aan een Oostenrijks persbureau vanwege de grote internationale belangstelling. Dat bureau mocht de foto verspreiden, maar had geen auteursrechten in handen. De foto had bovendien kosteloos verkregen kunnen worden via Alm zelf.
De claim zag er als onderstaand uit. Wat opvalt is de verwijzing naar een URL van de afbeelding die is geplaatst op de website van het Belgische HLN. In eerste instantie had Klopdatwel de foto via een link naar de locatie van HLN.be in het artikel geplaatst. De code van de pagina is terug te vinden in het Wayback Machine archief. Het gaat om een zogenaamd embeddede link.
Sinds de uitspraak van het Europese Hof in 2014 is duidelijk dat het embedden van foto’s geen inbreuk op het auteursrecht is
Aangezien Permission Machine de claim in november 2017 stuurde zijn er diverse dingen mis met de claim:
- ANP bezit niet het auteursrecht op de foto .
- De foto was vrij te gebruiken.
- Een foto tonen via een embedded link is geen inbreuk op auteursrecht
- ANP mocht zeer waarschijnlijk niet de foto doorverkopen
Met andere woorden: er was geen exclusief recht dat door het ANP geclaimd kon worden.
Wanneer Kloptdatwel bezwaar maakt en aangeeft dat de foto rechtenvrij is, wordt de zaak zonder verdere uitleg gesloten. Er hoeft niet betaald te worden.
Nog steeds te koop — ondanks waarschuwing
De foto is vandaag de dag nog steeds terug te vinden in de ANP-beeldbank.
Daar staat inmiddels een opvallende waarschuwing bij:
“EPA/NIKO ALM WE EXPRESSLY POINT OUT THAT, DUE TO LEGAL REASONS, THIS IMAGE MAY ONLY BE USED IN CONNECTION WITH THIS STORY – MANDATORY CREDIT EDITORIAL USE ONLY/NO SALES”. Vertaald is dit: EPA/Niko Alm wij wijzen er uitdrukkelijk op dat, om juridische redenen, deze afbeelding uitsluitend mag worden gebruikt in verband met dit verhaal – naamsvermelding verplicht, alleen voor redactioneel gebruik / niet voor verkoop.
Toch blijkt het technisch nog steeds mogelijk om een prijs te selecteren en de foto aan te schaffen. Dus er is nog steeds sprake van sales.
Dat roept serieuze vragen op over de controle en betrouwbaarheid van de beeldbank. Een afbeelding die volgens de eigen voorwaarden niet verkocht mag worden, zou überhaupt niet bestelbaar moeten zijn.
Het is niet vast te stellen of deze waarschuwing al aanwezig was op het moment dat de claim werd verstuurd.
Internationale handel in dezelfde foto
Dezelfde foto wordt bovendien aangeboden via het platform Alamy, waar het Amerikaanse persbureau ZUMA Press als leverancier staat vermeld. Daar kost de foto voor journalistiek gebruik 22 euro.
Dat meerdere partijen dezelfde foto commercieel aanbieden, terwijl de maker zelf aangeeft dat er geen exclusieve rechten zijn verstrekt, onderstreept het probleem.
Verdienmodel onder vuur
Uit dit voorbeeld blijkt dat foto’s massaal door fotopersbureaus op andere websites worden geplaatst terwijl er vaak helemaal geen toestemming voor is gegeven en er geen geld voor mag worden gevraagd.
Het is letterlijk handel met andermans eigendom.
