De grote zwakte van ANP Fair Licensing: vaak geen auteursrecht
Wie een schikkingsvoorstel ontvangt van ANP Fair Licensing doet er verstandig aan niet direct te betalen. Het persbureau verstuurt namelijk op grote schaal schikkingsvoorstellen die lang niet altijd terecht zijn. In veel gevallen gaat het om public domain-foto’s, gratis hand-outs of situaties waarin het citaatrecht van toepassing is.
Maar een nog fundamenteler probleem speelt volgens juristen en gedupeerden vaker: ANP beschikt in veel gevallen helemaal niet over het auteursrecht op de betreffende foto, of kan niet aantonen dat het namens de fotograaf bevoegd is om een claim te sturen.
Dit artikel is een in een lange serie artikelen over fototrollen. Bedrijven die veel onterechte claims sturen over vermeend inbreuk op auteursrecht van foto’s.
Controleer eerst: heeft ANP wel het auteursrecht?
Een schikkingsvoorstel is in feite niets meer dan een uitnodiging om een geschil buiten de rechter om af te kopen. Een partij stelt dat er sprake is van bijvoorbeeld een auteursrechtinbreuk en biedt aan om tegen betaling van een bepaald bedrag verdere stappen achterwege te laten. Juridisch heeft zo’n schikkingsvoorstel op zichzelf geen bijzondere status: het is geen vonnis, geen dwangbevel en geen officiële betalingsverplichting. Pas wanneer een rechter vaststelt dat er daadwerkelijk een juridische grondslag is, kan betaling worden afgedwongen. Zonder die toets blijft een schikkingsvoorstel vooral een bewering waarvan eerst moet worden onderzocht of die überhaupt terecht is.
De eerste en belangrijkste vraag bij een schikkingsvoorstel is of ANP daadwerkelijk rechthebbende is. Zonder auteursrecht of geldige overdracht daarvan kan een claim immers geen stand houden.
Dat is te controleren door ANP om bewijs te vragen, bijvoorbeeld in de vorm van een contract waaruit blijkt dat de fotograaf de exploitatierechten of het auteursrecht heeft overgedragen. In de praktijk blijkt volgens meerdere ontvangers dat ANP zulke documenten meestal niet verstrekt, vaak onder verwijzing naar privacy.
Juist dat uitblijven van bewijs is volgens critici veelzeggend. Wanneer een partij weigert aan te tonen dat zij rechthebbende is, ontstaat direct twijfel over de legitimiteit van de claim.
Was de fotograaf werknemer of freelancer?
Een tweede belangrijke controle is de arbeidsrelatie van de fotograaf op het moment dat de foto werd gemaakt. Op ieder schikkingsvoorstel staat een beeldnummer vermeld. Daarmee is de betreffende foto eenvoudig terug te vinden in de beeldbank van ANP via:
Dat detail is cruciaal, omdat ANP tot de eerste helft van 2012 nog een aantal fotografen in vaste dienst had. Rond maart 2012 werden deze fotografen ontslagen en gingen zij verder als freelancers. De meesten bleven daarna gewoon foto’s aanleveren aan het ANP, maar juridisch veranderde daarmee alles.
Foto’s die tussen 2012 en 2020 door Nederlandse fotografen voor de ANP Beeldbank zijn gemaakt, zijn daardoor in veel gevallen werk van freelancers. En op freelancewerk rust het auteursrecht in beginsel bij de fotograaf zelf — niet automatisch bij het ANP.
Pas vanaf 2020 kwamen weer een zeer beperkt aantal fotografen in loondienst.
De rechtszaak die ANP verloor
Dat dit geen theoretisch punt is, blijkt uit een belangrijke uitspraak van de kantonrechter: de zaak met ECLI:NL:RBMNE:2021:6042. Daar draaide het om een foto van een stembiljet, gemaakt op 20 februari 2017 door fotograaf Lex van Lieshout. De foto was opgenomen in de ANP Beeldbank, maar uit het LinkedIn-profiel van Lex van Lieshout bleek dat hij slechts tot maart 2012 in loondienst was bij ANP en daarna verder werkte als freelancer.
Dat betekende dat het auteursrecht op de in 2017 gemaakte foto niet automatisch bij het ANP lag. De rechter ging daarin mee: omdat ANP niet kon aantonen dat het rechthebbende was, verloor het persbureau de zaak.
Een medewerker van het advocatenkantoor Dohmen, die deze zaak won van ANP, schreef daar later ook over dat een partij die een vergoeding wegens auteursrechtinbreuk vordert, eerst zelf moet bewijzen dat zij rechthebbende is.
Betaal niet blind
Voor ontvangers van een schikkingsvoorstel is de les helder: betaal niet blind op basis van de naam van het ANP. Controleer of het werkelijk gaat om een auteursrechtelijk beschermde foto, of er geen sprake is van public domain, hand-out of citaatrecht, en vooral: of ANP daadwerkelijk het recht heeft om geld te eisen. Want zonder auteursrecht blijft een schikkingsvoorstel weinig meer dan een offerte zonder juridische basis.
Wanneer het ANP geen bewijs van auteursrecht geeft kan je aangeven dat je niet geinteresseerd bent in het schikkingsvoorstel en verder niet meer zal reageren. Maak het ANP niet makkelijker en zorg dat je geen adresgevens, KvK nummer meld in je correspondentie.
