Dubbele claim: hoe ANP Fair Licensing een activiste tweemaal ‘beboette’ voor dezelfde foto
Dit artikel beschrijft hoe schrijfster en voormalig kraakster Joke, die zonder winstoogmerk een website beheert, tot haar verbazing tweemaal een claim ontving van ANP Fair Licensing voor exact dezelfde foto. Beide claims zijn onterecht.
Dit artikel is een in een lange serie artikelen over fototrollen. Bedrijven die veel onterechte claims sturen over vermeend inbreuk op auteursrecht van foto’s.
De eerste claim – door het ANP zelf liever een “schikkingsvoorstel” genoemd – viel op 19 februari 2026 op de mat. Het ging om een foto van een grafsteen van activist Hans Kok, een gearresteerde kraker die in oktober 1985 overleed in een Amsterdamse politiecel. Joke maakte het van nabij mee en schreef haar verhaal op: https://jokekaviaar.nl/2025/12/06/een-van-die-krakers-loopt-blauw-aan-en-hij-ligt-te-braken/
De bewuste foto kwam uit haar eigen archief. Ze is zelf auteur en is zorgvuldig met andermans auteursrechten. Ze wist vrijwel zeker dat ze het beeld kosteloos mocht gebruiken. Die aanname bleek echter niet bestand tegen de automatische detectiesoftware van het ANP, die de afbeelding koppelde aan een vermelding in de ANP Beeldbank. Dat vormt op zichzelf geen bewijs van auteursrechtinbreuk, maar volgens het ANP was dat voldoende reden om een claim te sturen. In een e-mail werd een bedrag van €419,36 gevraagd voor licentie en opsporingskosten, met een korting van 10 procent bij directe betaling.
Er zijn vele voorbeelden gedocumenteerd waaruit blijkt dat ANP onjuiste claims verstuurd.
Zoals vaker bij dit soort claims ontbrak een concrete specificatie van de opbouw van het bedrag. Dat is opvallend, omdat het ANP verschillende tarieven hanteert voor commercieel en niet-commercieel gebruik. Voor een niet-commerciële licentie met een looptijd van tien jaar en eenmalig gebruik bedraagt de prijs volgens de ANP-beeldbank €100 exclusief btw. In de claim werd echter ruim €280 exclusief btw gerekend voor exact dezelfde foto, zonder toepassing van de aangeboden korting.
Om aandacht te genereren voor haar artikel deelde Joke een bericht op sociale media met een verwijzing naar haar website, inclusief de betreffende foto als illustratie. Wat daarna gebeurde, was bizar: kort nadat zij de eerste claim had betaald, ontving zij opnieuw een claim van ANP Fair Licensing – wederom voor dezelfde foto. Ditmaal ging het om publicatie op haar Facebookpagina.
De redactie van Feitoffake heeft meerdere verhalen gehoord van ontvangers van claims die kort achter elkaar claims van ANP Fair Licensing kregen. En in tegenstelling tot Joke ging het dan om verschillende foto’s.
Joke maakte bezwaar tegen deze tweede vordering en vroeg, toen ANP niet inging om haar verzoek bewijs te overleggen, Martine Bakx om hulp. Bakx schrijft al jaren over fototrollen en geeft juridische hulp aan mensen die een claim van een fototrol hebben ontvangen.
De vraag wie daadwerkelijk het auteursrecht op de foto bezit, en wat voor licentie er ook van toepassing was, blijft cruciaal. Volgens Joke kon zij de foto ooit downloaden van de beeldbank van ANP, destijds op www.anp-archief.nl en mocht de foto gebruikt worden zonder winstoogmerk. Dat lijkt inderdaad zo te zijn. Na opheffing van die site, zo rond 2017 , werden de beelden overgezet naar de huidige ANP Beeldbank, waarbij informatie verloren lijkt te zijn gegaan over de oorspronkelijke gebruiksvoorwaarden: destijds mochten de foto’s voor niet-commercieel gebruik gratis worden ingezet. Dat blijkt uit de algemene voorwaarden die stonden op ANP-Archief.nl , het ANP Historisch Archief.
In de algemene voorwaarden van het voormalige ANP-archief werd expliciet verwezen naar een Creative Commons-licentie, die het gebruik van beelden toestaat voor niet-commerciële doeleinden.
https://creativecommons.org/licenses/by-nc-nd/4.0/
Retroactieve licentie
Om oplopende kosten te voorkomen ging Joke akkoord met het schikkingsvoorstel voor de eerste foto en betaalde zij voor een licentie. Daarbij ontving zij een factuur van het ANP. Opmerkelijk genoeg vermeldde deze dat de licentie “retroactief” was: de foto diende alsnog verwijderd te worden, ondanks betaling. Dat roept vragen op, temeer omdat de afbeelding minder dan drie maanden online had gestaan en Joke inmiddels 2,5 keer de prijs had betaald van een reguliere licentie die tien jaar geldig is.
Conclusie
De conclusie is dat de twee claims van ANP Fair Licensing om meerdere redenen zeer discutabel zijn. In de eerste plaats gaat het om een particulier zonder winstoogmerk, die met haar publicatie juist een maatschappelijk relevant onderwerp wilde belichten: de dood van kraker Hans Kok. De algemeen directeur van het ANP, Martha Riemsma, stelde eerder in een ingezonden brief dat in dergelijke gevallen geen claims zouden worden verstuurd. In deze zaak gebeurde dat echter wel.
De woorden die Riemsma in haar ingezonden brief gepubliceerd in april 2026 schreef komen niet overeen met de ervaringen die Joke heeft met het ANP.
Daarnaast zijn de gevraagde licentiekosten buitensporig hoog. Waar €100 exclusief btw het gangbare tarief is dat ANP rekent voor niet-commercieel gebruik, werd bijna het drievoudige gevraagd zonder duidelijke onderbouwing. Overigens zijn de bedragen die ANP rekent voor aanschaf van een licentie vooraf al buitengewoon hoog. Klanten van ANP betaalden vaak nog geen euro voor een foto voor dit type gebruik.
Volgens het Nederlandse schadevergoedingsrecht is het bovendien niet toegestaan om een boetecomponent toe te voegen enkel omdat vooraf geen licentie is aangeschaft. In een gerechtelijke procedure zou een kantonrechter een dergelijke verhoging met zekerheid afwijzen.
Ten slotte is het opvallend dat na betaling van een licentie alsnog een tweede claim wordt ingediend voor hetzelfde beeld. Dat roept fundamentele vragen op over de werkwijze van ANP Fair Licensing en de proportionaliteit van dit soort vorderingen.
Joke wil in ieder geval haar geld terug en gaat de tweede claim niet betalen. Mocht ANP de claim handhaven, stapt ze misschien zelf wel naar de rechter. Wat haar tegenhoudt zijn de kosten. Procederen is duur. De eerste claim heeft een kennis voorgeschoten en betaalt ze in termijnen terug.
