Reporters Online slaat alarm na ‘schikkingsvoorstel’. ANP claimt geld voor rechtenvrije archieffoto
Het Algemeen Nederlands Persbureau ligt opnieuw onder vuur vanwege zijn aanpak rond vermeende auteursrechtinbreuken. Via het label ANP Fair Licensing verstuurt het persbureau wekelijks grote aantallen claims — al spreekt het zelf liever van “schikkingsvoorstellen”.
Dit artikel is een in een lange serie artikelen over fototrollen. Bedrijven die veel onterechte claims sturen over vermeend inbreuk op auteursrecht van foto’s.
Volgens ANP zijn deze voorstellen bedoeld om geschillen snel en zonder rechter op te lossen. In de praktijk ervaren ontvangers dat anders. Zij voelen zich vaak onder druk gezet door de dreiging van oplopende kosten en een mogelijke gang naar de kantonrechter. Daardoor kiezen veel mensen ervoor om toch te betalen, ook wanneer de claim inhoudelijk twijfelachtig is.
ANP stelt dat het auteursrecht van iedere foto die in de ANP Beeldbank staat bij het ANP ligt. Dat is pertinent onjuist. Letterlijk schrijven medewerkers van ANP Fair Licensing aan ontvangers van claims:
De betreffende afbeelding is afkomstig uit de ANP-beeldbank. De opname van het beeld in deze beeldbank geldt als bevestiging dat het ANP gerechtigd is tot exploitatie van het werk. In dit geval berusten de rechten bij het ANP.
Wij zijn dan ook bevoegd om op te treden tegen ongeautoriseerd gebruik van dit beeldmateriaal.
Niet alleen particulieren en stichtingen worden benaderd. Ook uitgevers en journalisten krijgen met deze praktijk te maken. Zo ontving Jan-Jaap Heij, oprichter van het platform Reporters Online, eind april 2026 een schikkingsvoorstel van ANP Fair Licensing. Of hij 375 euro wilde betalen. Hij schrijft er over op LinkedIn. Aanleiding was het gebruik van een foto in een artikel dat via zijn platform werd gepubliceerd.
Bij fotobureau Alamy staat dezelfde foto voor slechts 22 euro te koop. Met de mededeling ” This is a handout or public domain image supplied by a third party”.
Het gaat ook in dit geval om een onterechte claim. De betreffende afbeelding blijkt namelijk afkomstig uit de collectie van het Nationaal Archief. Bij de foto staat expliciet vermeld dat er geen auteursrechthebbende bekend is en dat het beeld rechtenvrij is. De naam van de fotograaf ontbreekt eveneens.
De herkomst van de foto onderstreept dat beeld. Volgens het Nationaal Archief is het materiaal afkomstig uit het archief van Spaarnestad Photo, dat tussen 2009 en 2011 is overgedragen. Spaarnestad Photo verkreeg de collectie eerder van fotobureau Hollandse Hoogte, dat in 2018 werd overgenomen door het ANP.
Een groot deel van deze historische foto’s is door het Nationaal Archief als open data beschikbaar gesteld, vaak onder een zogeheten CC0-verklaring. Dat betekent dat de beelden tot het publieke domein behoren en vrij gebruikt mogen worden — zelfs voor commerciële doeleinden. Het archief stelt naamsvermelding op prijs, maar verplicht is die niet.
De foto is ook opgenomen in de beeldbank van Alamy. De indiener is The Picture Art Collection. Als daarop wordt gezocht komt ook de naam Imageselect vaak voor. Imageselect is een Nederlandse beeldbank en beeldagentschap dat stockfoto’s, redactioneel beeld en videomateriaal levert voor media, marketing en uitgeverijen.
Hoe deze foto in de ANP Beeldbank is terechtgekomen is onduidelijk en waarschijnlijk weet ANP het ook niet. Er staan miljoenen foto’s in de beeldbank. Die afkomstig zijn van honderden bronnen zoals fotografen, buitenlandse fotobureau’s, van organisaties als ESA en NASA, overname van andere bedrijven en archieven. Bij iedere overdracht wordt onduidelijker wie het auteursrecht heeft. In dit artikel geeft ANP toe dat zij geen controle doet op de foto’s die via buitenlandse bronnen in de beeldbank komen.
Volgens critici maakt dat de claim van ANP moeilijk te rijmen met de feiten. “Het is overduidelijk dat deze foto rechtenvrij is,” klinkt het. “Als ANP stelt dat zij het auteursrecht bezit, zal zij dat moeten bewijzen. En dat lijkt in dit geval niet mogelijk.”
De kwestie rond Heij staat niet op zichzelf. Op diverse platforms verschijnen steeds meer voorbeelden van claims voor foto’s waarvan de rechtenstatus op zijn minst discutabel is. Daarmee groeit de kritiek op het systeem achter ANP Fair Licensing, dat volgens tegenstanders eerder gericht lijkt op incasseren dan op bescherming van auteursrechten.
