ANP onder vuur om onterechte foto-claims: ‘praktijk schuurt tegen misleiding’

Het Algemeen Nederlands Persbureau (ANP) verstuurt met regelmaat e-mails en brieven waarin ontvangers worden beschuldigd van auteursrechtschending. Volgens het persbureau zouden foto’s zonder licentie zijn gepubliceerd. In veel gevallen blijken deze claims echter onterecht.

Zo komt het voor dat het ANP aanspraak maakt op foto’s waarvoor het geen machtiging heeft van de maker. Daarnaast zijn er talrijke voorbeelden waarbij claims worden verstuurd voor beelden die aantoonbaar tot het publieke domein behoren, of die door derden juist bedoeld zijn voor brede verspreiding.

Dit artikel is een in een lange serie artikelen over fototrollen. Bedrijven die veel onterechte claims sturen over vermeend inbreuk op auteursrecht van foto’s. Het ANP heeft intussen al vier rechtszaken verloren. En mogelijk nog meer want lang niet iedere uitspraak wordt gepubliceerd.

Public domain en persmateriaal ten onrechte geclaimd

Onder de betwiste claims bevinden zich onder meer foto’s van de Rijksvoorlichtingsdienst (RVD), die doorgaans vrij gebruikt mogen worden mits de bron wordt vermeld. Ook beeldmateriaal dat bedrijven via het ANP verspreiden in persberichten wordt regelmatig alsnog onderwerp van een schadeclaim.

Volgens betrokkenen wijst dit op een structureel probleem in de werkwijze van het ANP. De zoektool die het persbureau gebruikt om mogelijk misbruik op te sporen, lijkt geen onderscheid te maken tussen beschermd materiaal en vrij te gebruiken content. In de praktijk wordt vrijwel iedere afbeelding uit de ANP-beeldbank behandeld alsof daarop automatisch auteursrecht rust.

Gebrek aan controle

Critici stellen dat het ontbreekt aan adequate filters en menselijke controle. Daardoor zouden ook evidente gevallen van vrij gebruik ten onrechte worden aangemerkt als inbreuk. Ondanks herhaalde voorbeelden blijft het ANP claims versturen, wat vragen oproept over de zorgvuldigheid van het proces.

De werkwijze van het ANP komt volgens sommigen dicht in de buurt van misleiding. Het persbureau zou, gezien de hoeveelheid bekende fouten, moeten weten dat de gebruikte systemen en controles tekortschieten.

Claim op Marsfoto

Een recent voorbeeld illustreert de problematiek. Een website-eigenaar plaatste een afbeelding van Mars, afkomstig van de European Space Agency (ESA). Deze organisatie stelt expliciet dat dergelijke beelden vrij gedeeld mogen worden onder een Creative Commons-licentie.

Desondanks ontving de eigenaar een claim van 370,56 euro van het ANP. Opmerkelijk is dat de afbeelding zelf duidelijk was voorzien van een bronvermelding en licentie-aanduiding (ESA / Creative Commons BY-SA).

Pas nadat de eigenaar het ANP wees op het publieke karakter van de foto, werd de claim ingetrokken.

Structureel probleem?

De kwestie roept de vraag op in hoeverre het ANP voldoende controleert of het daadwerkelijk gerechtigd is om namens rechthebbenden op te treden. Juristen wijzen erop dat een partij die schadeclaims indient, moet kunnen aantonen dat zij over de juiste rechten beschikt.

Zolang dat niet structureel gebeurt, blijft de kans bestaan dat onterechte claims worden verstuurd — met mogelijk financiële en juridische gevolgen voor de ontvangers.