Gratis of €100 voor dezelfde foto? De verwarrende wereld achter ANP-fotoclaims

Het Algemeen Nederlands Persbureau (ANP) verstuurt op grote schaal claims naar beheerders van websites en socialmediapagina’s. Volgens het persbureau is er sprake van auteursrechtinbreuk omdat er geen licentie zou zijn aangeschaft voor het gebruik van een foto. Maar wie de praktijk onder de loep neemt, ziet een ander beeld: een systeem waarin fouten eerder regel dan uitzondering lijken.

Dit is een artikel in een serie over zogenaamde fototrollen. Bedrijven die met onredelijke claims mensen onder druk zetten te betalen.

Op diverse platforms zijn inmiddels tal van voorbeelden verzameld waaruit blijkt dat het ANP in zijn zogenoemde schikkingsvoorstellen geregeld missers maakt. Zo worden claims verstuurd voor foto’s die zich in het publieke domein bevinden, voor hand-outbeelden die door overheden of organisaties gratis zijn verspreid, en zelfs voor situaties waarin het citaatrecht van toepassing is. In veel gevallen rijst bovendien de vraag of het ANP überhaupt wel bevoegd is om namens de daadwerkelijke auteursrechthebbende op te treden.

Een opvallend patroon is dat het ANP soms geld vraagt voor foto’s die elders kosteloos te gebruiken zijn. Dat geldt bijvoorbeeld voor beelden die via Getty Images worden aangeboden. Voor niet-commerciële websites en blogs stelt dit platform een deel van zijn beeldbank gratis beschikbaar, mits de foto’s via een embed-code worden geplaatst. In dat geval blijft de afbeelding technisch gezien op de servers van Getty staan, terwijl deze via HTML op een externe website wordt weergegeven.

Toch kan exact dezelfde foto via de ANP-beeldbank worden aangeboden voor bedragen die oplopen tot circa honderd euro exclusief btw. Een voorbeeld daarvan is een foto van acteur Caleb Hearon tijdens de première van The Devil Wears Prada 2 in New York. Waar het beeld via Getty onder voorwaarden gratis te embedden is, presenteert het ANP het als een betaalde licentie waarvoor 100,- euro moet worden betaald.

Een andere foto gemaakt van Hearon tijdens de premiere is bij Alamy te koop voor 22 euro. Het geeft aan dat de prijzen die ANP vraagt in het geheel niet marktconform zijn.

[getty src=”2272289440″ width=”594″ height=”396″ tld=”com”]

Dit soort voorbeelden onderstrepen hoe complex de wereld van beeldrechten inmiddels is geworden. Dagelijks stromen er naar schatting zo’n 70.000 foto’s de ANP-beeldbank binnen, afkomstig van fotografen en internationale persbureaus. Het controleren van de licentievoorwaarden van al die beelden is in de praktijk vrijwel onmogelijk. Dat geeft Freek Staps,  hoofdredacteur van ANP, ook toe.

Toch lijkt het ANP niet terughoudend met het versturen van claims. Integendeel: volgens betrokkenen gaan er dagelijks tientallen verzoeken tot betaling de deur uit, vaak zonder dat vooraf grondig is vastgesteld of er daadwerkelijk sprake is van een overtreding.

De kern van het probleem lijkt daarmee structureel: een enorme, grotendeels ongecontroleerde beeldstroom gecombineerd met een handhavingsbeleid dat uitgaat van standaard aannames. Voor website-eigenaren en kleine uitgevers kan dat grote gevolgen hebben — zeker wanneer zij worden geconfronteerd met claims die juridisch wankel blijken.

De vraag dringt zich op of het huidige systeem nog houdbaar is. Want in een digitale omgeving waarin dezelfde foto tegelijk gratis én betaald kan zijn, ligt verwarring op de loer — en daarmee ook onterechte claims.