Help, ik heb een claim van PicRights ontvangen. Moet ik betalen?
Een e-mail van PicRights kan behoorlijk intimiderend overkomen. Het bedrijf stelt in een e-mail dat je zonder toestemming een foto hebt gebruikt en vraagt soms honderden of zelfs duizenden euro’s. Maar een claim is geen rechterlijk oordeel. Uit ons onderzoek naar de werkwijze van PicRights blijkt dat vrijwel alle door ons gevolgde claims zonder verdere stappen verdwijnen wanneer de ontvanger niet reageert.
Dat betekent niet dat je de inhoud van de claim ongezien terzijde moet schuiven. Controleer eerst of het om jouw website of socialmediapagina gaat, of je de genoemde foto daadwerkelijk hebt gebruikt en of je daarvoor misschien al toestemming had. Staat een foto zonder duidelijke gebruiksrechten nog online, dan kun je die het beste direct verwijderen. Daarmee voorkom je verder gebruik, al is een eventuele discussie over het verleden daarmee niet automatisch opgelost.
Dit artikel is een in een lange serie artikelen over fototrollen. Bedrijven die veel onterechte claims sturen over vermeend inbreuk op auteursrecht van foto’s.
Na verwijdering kan je het beste de e-mails van PicRights negeren. Reageer nergens op en betaal niet.
Wie is PicRights?
PicRights is een in Zwitserland gevestigd bedrijf dat met software zoekt naar mogelijk ongeoorloofd gebruik van foto’s. Het werkt onder meer voor persbureaus en beeldbanken. AFP en Reuters behoren tot de organisaties die de samenwerking met PicRights publiekelijk bevestigen. Ook het Amerikaanse Redux Pictures is een van de klanten.
In Nederland treedt het ANP veel tegen vermeende inbreuk op auteursrecht van AFP op.
PicRights schrijft op zijn website uitsluitend fotocollecties te vertegenwoordigen die volgens het Rights Managed-model worden aangeboden. Bij zulke foto’s kan de licentieprijs afhangen van oa. de gebruiksduur, het publicatiegebied en de plek waar de foto verschijnt. Een foto op een voorpagina kan bijvoorbeeld anders worden geprijsd dan een afbeelding op een nauwelijks bezochte onderliggende pagina.
Wanneer PicRights een foto aantreft waarvoor volgens zijn opdrachtgever geen licentie is verleend, volgt doorgaans een e-mail. Daarin wordt betaling gevraagd voor het vermeende gebruik zonder toestemming. Reageert de ontvanger niet, dan kunnen herinneringen volgen. In sommige dossiers wordt later een extern advocatenkantoor ingeschakeld.
Een hoge claim, maar waar is de berekening?
Wat bij de claims opvalt, is de hoogte van de gevraagde bedragen. Voor één afbeelding kan de eis oplopen tot ruim tweeduizend euro. Tegelijk is voor de ontvanger in het geheel niet duidelijk hoe PicRights precies op dat bedrag uitkomt. Welk tarief zou voor deze foto hebben gegolden? Welke gebruiksduur is aangenomen? En welk deel van het bedrag bestaat eventueel uit andere kosten? Het staat allemaal niet gespecificeerd in de e-mails.
PicRights stelt zelf dat de gevraagde bedragen zijn gebaseerd op wat zijn opdrachtgevers normaal voor vergelijkbaar gebruik rekenen. Maar dat blijkt niet waar te zijn.
Een blogger uit Nieuw-Zeeland stelde dat vast. Sam Frost beschrijft hoe hij een claim van 700 Nieuw-Zeelandse dollar ontving voor een foto op zijn website. Hij zocht dezelfde afbeelding op in het verkoopportaal van Reuters. Volgens zijn verslag kostte een redactionele licentie voor gebruik op een website gedurende één jaar daar 183 Nieuw-Zeelandse dollar, exclusief belasting. Voor gebruik van onbeperkte duur noemt hij 233 Nieuw-Zeelandse dollar.
Zijn ervaring roept een vraag op die iedere ontvanger van een claim kan stellen: hoe verhoudt het gevraagde schikkingsbedrag zich tot de prijs waarvoor dezelfde foto vooraf had kunnen worden gebruikt?
In Nederland staat de wet niet toe dat er een boete word toegevoegd aan het oorspronkelijk bedrag dat voor de licentie zou moeten worden betaald als deze voorafgaand aan de publicatie was gekocht. Toch verhoogt PicRights het bedrag tot soms 4 x de oorspronkelijke prijs van de licentie. Een rechter zal dit niet toestaan. Meestal staat in het vonnis dat 125% van de oorspronkelijke licentieprijs acceptabel is.
Dat weet PicRights ook. Naar de rechter stappen is daarom niet in het belang van PicRights omdat er dan jurisprudentie ontstaat.
Betalen betekent niet dat de foto mag blijven staan
De betaling waar PicRights om vraagt, ziet in de regel op het gebruik dat al heeft plaatsgevonden. Het is geen vanzelfsprekende licentie om de foto daarna te blijven publiceren.
Dat onderscheid is belangrijk. Een gewone licentie koop je vooraf om een afbeelding gedurende een afgesproken periode te gebruiken. Bij een claim wordt achteraf geld gevraagd, terwijl voortgezet gebruik daarmee niet automatisch is toegestaan.
Wat gebeurt er als je niet reageert?
Ons onderzoek laat zien dat vrijwel alle gevolgde claims na een aantal e-mails niet tot een rechtszaak leiden. Wie de eerste berichten negeert, kan nog herinneringen ontvangen. Meestal stuurt PicRights vier e-mails. Soms volgt daarna een brief van een advocatenkantoor. Een brief per post kan uiteraard alleen als het adres van de vermeende inbreukmaker bekend is bij PicRights. Als dat adres of het KvK-nummer niet op de website staat valt er niets te vrezen. Gewoon de e-mails negeren.
Een kantoor dat in dit verband opduikt, is het Duitse IMAGE LAW Rechtsanwaltskanzlei van advocaat dr. Peter C. Richter. IMAGE LAW is een advocatenkantoor, geen incassobureau. Het kan namens een opdrachtgever een betaling verlangen, maar ook zo’n brief is nog geen vonnis.
In de openbaar toegankelijke Nederlandse rechtspraak hebben wij geen vonnis gevonden waarin IMAGE LAW over een PicRights-claim procedeert. Dat is geen bewijs dat het nooit is gebeurd: slechts 2 tot 5% van de uitspraken wordt gepubliceerd. Het past wel bij het beeld uit ons onderzoek dat het overgrote deel van deze dossiers buiten de rechtszaal eindigt. Ingewijden vertellen dat zij ook geen enkele zaak in Nederland kennen die door PicRights voor de rechter is gebracht.
PicRights kan per e-mail een bedrag eisen, dat kan iedereen doen. Maar de verplichting tot betalen kan alleen via de rechter. Een daadwerkelijke dagvaarding is iets anders dan een e-mail of sommatiebrief.. Dagvaardingen worden zelden verstuurd, no-cure-no-pay juristen doen dat alleen als de kans op winst aanzienlijk is. Immers moeten de advocaten tijd investeren in oa. de dagvaarding, kosten maken voor de deurwaarder en ga zo maar door. Als de vermeende inbreukmaker niets van zich heeft laten horen weet de juridische partij van PicRights ook niet hoeveel kennis van auteursrecht deze heeft.
Waarom zijn er wel Franse rechtszaken?
In Frankrijk zijn meerdere zaken gevoerd over foto’s van het Franse persbureau AFP, waarbij PicRights betrokken was bij het opsporen van het vermeende ongeoorloofde gebruik. De gepubliceerde uitspraken laten zien dat een rechter meer onderzoekt dan alleen de vraag of een afbeelding op een website heeft gestaan.
Zo kreeg AFP in verschillende zaken geen of slechts beperkt gelijk op grond van het auteursrecht, omdat de bescherming van de betreffende foto’s onvoldoende was aangetoond. In sommige zaken kende de rechter toch een vergoeding toe op grond van parasitisme. Kort gezegd gaat het daarbij om het ongerechtvaardigd profiteren van investeringen of economische waarde die een ander heeft opgebouwd.
.AFP is het grootste Franse persbureau en dat verklaart het aantal zaken in Frankrijk. In Nederland is dat ANP, waarvan ook meerdere uitspraken te vinden zijn. De Franse uitspraken zijn bovendien niet zonder meer toepasbaar op Nederlandse claims. Ze laten vooral zien dat een bedrag uit een sommatiebrief en het bedrag dat een rechter uiteindelijk toewijst, twee verschillende dingen kunnen zijn.
Reageren of afwachten?
Wie een claim ontvangt, heeft meerdere mogelijkheden. Je kunt na controle besluiten niet op de e-mails te reageren en af te wachten of er daadwerkelijk verdere stappen worden gezet. Dat is de keuze die veel ontvangers volgens ons onderzoek maken; in vrijwel alle door ons gevolgde gevallen verdween de claim uiteindelijk uit beeld.
Je kunt ook om onderbouwing vragen. Vraag dan wie de rechthebbende is, waaruit de bevoegdheid van PicRights of de advocaat blijkt, wanneer en waar de foto is aangetroffen en hoe het gevraagde bedrag is berekend. Dat een persbureau een afbeelding aanbiedt, betekent niet zonder meer dat het in iedere situatie zelf de oorspronkelijke maker of auteursrechthebbende is.
Ontvang je een brief van een advocaat en wil je onderhandelen, dan kun je een bedrag voorstellen dat volgens jou aansluit bij het aantoonbare gebruik en een toepasselijk licentietarief. Er is geen reden om het eerste gevraagde bedrag zonder onderzoek als vaststaand te beschouwen.
Als je vrijwel zeker weet dat je de foto niet onrechtmatig gebruikt hebt (citaatrecht, foto van Pixabay, ooit licentie gekocht) is het het makkelijkste om niet te reageren.
Twijfel je, vraag dan eerst bewijs dat PicRights een exclusieve licentie heeft van zijn opdrachtgever én dat de opdrachtgever de rechthebbende is. Bij partijen als PicRights is dat vrijwel nooit het geval, al sturen ze wel allerhande stukken op. Onderhandelen over een schikkingsvoorstel doe je pas daarna. En betaal nooit een bedrag zonder een akkoord.
De belangrijkste les: laat je niet onder druk zetten om onmiddellijk te betalen. Controleer de foto, de rechten en de berekening. Bepaal vervolgens zelf of je reageert, onderhandelt of afwacht. En maak steeds onderscheid tussen een claimbrief en een echte dagvaarding.
