Fototrollen onder vuur: media publiceren over kwalijk verdienmodel achter torenhoge en dubieuze claims

Na jaren van relatieve stilte rond het fenomeen ‘fototrollen’ lijkt de dam gebroken. In korte tijd hebben meerdere media aandacht besteed aan de werkwijze van bedrijven die op grote schaal claims sturen voor vermeende auteursrechtinbreuken op foto’s. Namen als Algemeen Nederlands Persbureau en Rights Control duiken daarbij steeds vaker op.

Dit is een artikel in een serie over zogenaamde fototrollen. Bedrijven die met onredelijke claims mensen onder druk zetten te betalen.

Een fototrol is doorgaans een organisatie die stelt dat iemand zonder licentie gebruik heeft gemaakt van een foto. Vervolgens wordt een bedrag geëist voor het alsnog verkrijgen van die licentie, vaak aangevuld met forse kosten voor opsporing en een vermeende boete. Critici spreken van een verdienmodel dat verder gaat dan het beschermen van auteursrechten.

De recente golf van aandacht begon met een uitgebreid artikel van Bart Nijman, bij velen nog bekend van zijn tijd bij GeenStijl. Nijman, tegenwoordig actief voor Nieuwe Revu en De Telegraaf, publiceert ook via het platform Nijmans Nieuwsbriefje.

Hij ontving een zogeheten ‘blafbrief’ van het ANP, waarin werd gesteld dat hij vijf foto’s zonder licentie had gebruikt. Nijman betwistte die claim, deed een tegenvoorstel en zocht nadrukkelijk de publiciteit middels een artikel. Daarbij schuwde hij het niet om de algemeen directeur van het ANP publiekelijk te noemen op LinkedIn, waarmee hij de discussie verder aanwakkerde.

Kort daarna volgde een kritische column van journalist Kim van Keken op de website van Villamedia. De titel was ‘ ‘Het ANP gaat met blafbrieven achter de prooi aan’. Daarmee kreeg het onderwerp voor het eerst ook aandacht binnen de journalistieke beroepsgroep zelf.

De echte doorbraak kwam echter met een uitzending van Kassa. In het programma werd uitgebreid stilgestaan bij de werkwijze van het Franse bedrijf Sucré Salé en het daaraan gelieerde Rights Control. Opvallend was dat de jurist van Micta, die namens Rights Control optreedt, niet met naam genoemd wilde worden en weigerde inhoudelijk te reageren. In dit artikel met de titel ‘ Foto van internet gebruikt? Pas op voor torenhoge dubieuze claims‘ is veel informatie te vinden. Het item zelf is hier ook terug te zien.

Ook de zakelijke nieuwssite Emerce sprong op het onderwerp. Naar aanleiding van de Kassa-uitzending publiceerde Emerce op 13 april een artikel met de veelzeggende titel: “Veel klachten over intimidatie fototrol Rights Control”.

Deze website schreef al eerder over de absurde claims die Rights Control via Micta stuurt.

De opeenstapeling van publicaties markeert mogelijk een kantelpunt. Waar fototrollen jarenlang relatief onzichtbaar opereerden, lijkt hun werkwijze nu onderwerp van publiek debat te worden. De vraag is of deze mediabelangstelling zal leiden tot strengere regulering of aanpassing van het verdienmodel — of dat het bij incidentele verontwaardiging blijft.