Claim eerst, excuus later: journalist krijgt rekening van ANP voor politiefoto die ‘rechtenvrij’ leek

Een journalist die een ogenschijnlijk rechtenvrije foto van de politie gebruikte, kreeg eind 2025 onverwacht een forse rekening gepresenteerd. De zaak roept vragen op over de werkwijze van beeldrechtenhandhavers en de risico’s voor journalisten die vertrouwen op overheidsbronnen.

Dit is een artikel in een serie over zogenaamde fototrollen. Bedrijven die met onredelijke claims mensen onder druk zetten te betalen.

Dit is een van de vele voorbeelden waaruit blijkt dat ANP zonder enige controle of de claim terecht is claims verstuurd. Dat doet ANP ook voor public domain foto’s die in de beeldbank staan en voor foto’s die ANP heeft verkregen via bijvoorbeeld een stadsarchief.

De kwestie begint met een artikel waarin de journalist een foto gebruikte afkomstig van de website van de politie. Het ging om een afbeelding ter illustratie van een nieuwsbericht. De gebruikte foto was eerder gepubliceerd op politie.nl. In dat bericht ontbrak elke vorm van copyrightvermelding of naamsvermelding van een fotograaf. Voor de journalist was dat reden om aan te nemen dat de rechten bij de politie lagen en dat gebruik was toegestaan.

De betreffende journalist, Mark Mensink, schreef dit artikel op de nieuwssite Nieuws.nl en gebruikte de foto die op politie.nl was gepubliceerd.

Het betrof onder meer beelden bij deze politieberichten:
https://www.politie.nl/nieuws/2023/april/28/03-amersfoorter-op-heterdaad-gearresteerd-tijdens-van-dealen-van-drugs.html
en
https://www.politie.nl/nieuws/2025/maart/7/08-drie-jongemannen-aangehouden-na-gewapende-overvallen-in-waalwijk-en-loon-op-zand.html

Tot verrassing van de journalist ontving hij in november 2025 een e-mail van de afdeling “Fair Licensing” van het Algemeen Nederlands Persbureau (ANP). In die mail werd een bedrag van €393,25 gevorderd wegens vermeende inbreuk op het auteursrecht. Volgens het ANP maakte het niet uit dat de foto afkomstig was van een politiebericht zonder duidelijke rechtenvermelding: de rechten zouden bij het persbureau liggen en er zou sprake zijn van een overtreding.

In de e-mail die ANP Fair Licensing stuurde ontbrak iedere ondebouwing hoe het ANP tot haar claim van €393,25 gekomen was. Wanneer de foto vooraf was gekocht zou de prijs 117,- euro ex btw zijn geweest. Het is niet toegestaan om een boete te heffen.

De betreffende foto bleek ook terug te vinden in de beeldbank van het ANP:
https://www.anpfoto.nl/search.pp?pictureid=321249919&page=1&pos=1

De journalist liet het er niet bij zitten en ging in verweer. In een reeks e-mails betwistte hij de claim en wees hij op het ontbreken van enige copyrightinformatie bij de bron. Zo schrijft de journalist

“De bewijslast voor jullie beweringen is zwaar ontoereikend. Er is geen originele foto naar mij gestuurd, de fotograaf is mij onbekend en ik kan dit evenmin achterhalen. De onderbouwing van jullie claim gaat dus nogal mank. Met discutabele praktijken doel ik op het feit dat jullie anderen willens en wetens in de val lokken. De politie plaatst standaardfoto’s uit eigen archief of ze zetten er de naam van een fotograaf bij. In dit geval is dat laatste niet gebeurd, dus mag ik er – gezien de voorwaarden op Politie.nl zelf – vanuit gaan dat het kopieerrecht bij de politie ligt en niet elders.“

en

“Dit alles komt op mij over als een (poging tot) oplichting. Ik zal ook de NVJ hierover notificeren.“

Aanvankelijk bleef het ANP bij zijn standpunt dat er sprake was van een inbreuk.

Pas na verdere correspondentie kwam er een ommekeer. Het ANP liet weten dat na intern overleg was vastgesteld dat het dossier “onterecht” was aangemaakt. De claim werd ingetrokken en de zaak gesloten.

De gang van zaken illustreert volgens critici een bredere praktijk waarbij eerst claims worden verstuurd, om deze pas na protest te heroverwegen. Voor journalisten en andere gebruikers van beeldmateriaal betekent dit dat zelfs gebruik van foto’s uit ogenschijnlijk betrouwbare, publieke bronnen niet zonder risico is.