Hoe waarschijnlijk is het dat Lelystad Airport in de nabije toekomst voor vrachtvluchten wordt gebruikt?

Tegenstanders van Lelystad Airport vrezen dat de luchthaven wanneer deze eenmaal open is voor de grote luchtvaart ook gebruikt gaat worden voor vrachtvluchten. Deze angst wordt voornamelijk gevoed doordat het Spaanse modebedrijf Inditex een groot distributiecentrum gaat bouwen in de buurt van Lelystad Airport.

Lelystad Airport is bedoeld om vluchten die geen hubfunctie voor Schiphol hebben op te vangen. Vluchten die passagiers brengen die op Schiphol overstappen spelen een rol in die hub. Vakantievluchten niet. Om die reden zal Lelystad vrijwel uitsluitend door vakantievluchten (charters) worden gebruikt. Het is de bedoeling dat Lelystad Airport in 2020 van start gaat als vakantievliegveld.

Maar hoe reëel is de kans op vrachtvluchten? Om die vraag te kunnen beantwoorden krijgen we naar de markt, de infrastructuur, de wetgeving en de politiek.

Laten we beginnen met een eis van de Tweede Kamer die stelt dat alleen maatschappijen op Lelystad Airport mogen vliegen die hun plek op Schiphol opgeven. Als er al vrachtvluchten op Lelystad zouden vliegen , gaat het om vluchten die nu op Schiphol vliegen.

 

Capaciteit Lelystad

Als Lelystad Airport in april 2020 opengaat zijn er geen onbeperkte vliegbewegingen mogelijk. In de eerste jaren breidt het aantal vluchten op Lelystad Airport zich geleidelijk uit naar maximaal 10.000 vliegbewegingen per jaar in 2022 ( 1,5 miljoen passagiers) . In het eerste jaar na opening, in 2020, mogen er nog maximaal 4000 vliegbewegingen van Schiphol worden overgenomen. In 2021 zijn dat er 7000 en in 2022 10.000. Voor de lange termijn is een plafond van 45.000 vluchten vastgesteld.

In de eerste jaren na de opening worden vrijwel alle vliegbewegingen door Transavia gebruikt. Pas in 2023 zou er meer ruimte komen. Maar dan nog zijn er vele omstandigheden die vrachtvluchten op Lelystad zeer onwaarschijnlijk maken.

Veiligheidscertificaat

De exploitant van Lelystad Airport moet volgens de Luchtvaartwet, artikel 8.1 beschikken  over een geldig veiligheidscertificaat. EASA heeft deze voor Lelystad Airport afgegeven voor een spanwijdte van het type Boeing 737. Hierdoor kan wettelijk gezien een groter type geen gebruik maken van de luchthaven. De Aeronautical Information Publication (AIP) heeft een beperking van de spanwijdte van 37 meter. Overigens sluit dit Boeing 737 Freighters niet uit.

In een Kamerdebat op 18 december gaf de minister aan dat juridisch vrachttoestellen niet kunnen worden uitgesloten.

Vrachtmarkt

Een reden voor luchtvaartmaatschappijen om Lelystad Airport te gaan gebruiken kan zijn omdat Schiphol vol is of te duur. Emirates liet in november 2018 weten dat het nog eens vijf vrachtvluchten van Schiphol naar Maastricht verplaatst. Dat had te maken met een tekort aan vrachtslots. Maar ook aan de behoefte van Emirates om een derde passagiersvlucht op Schiphol te gaan uitvoeren. De slots die de vrachtdienst achterlaat worden gebruikt voor de derde passagiersdienst. Deze wordt uitgevoerd met een Boeing 777 die vracht in de belly meeneemt.

Vrachtvluchten die momenteel gebruik maken van Schiphol vertrekken voor het overgrote deel vanuit Zuidoost Azië, Afrika, het Midden-Oosten, de Verenigde Staten en Midden- en Zuid-Amerika. Vrijwel alle vrachttoestellen die op Schiphol landen zijn wide-bodies van het type Boeing 747 en B777. Zelfs een zeer klein deel van de vrachtvluchten op Schiphol wordt uitgevoerd met narrow-body toestellen als de Boeing 757 en Boeing 737.

De meeste vracht uit Europa komt met passagierstoestellen die in het vrachtruim vracht meenemen. De trend is dat steeds meer vracht in de belly van passagiertoestellen wordt vervoerd.

Wide-bodies kunnen geen gebruik maken van Lelystad Airport omdat de baan te kort is om economisch te kunnen opereren.

Dat blijkt tevens uit het businessplan van de luchthaven. Onderstaand schema geeft het vliegbereik weer bij het maximale startgewicht van een Boeing 737 met verschillende baanlengtes.

Een baan met een lengte van 2400 meter geeft een bereik van 2100 mile met een MTOW van 78,9 ton.

Kijken we naar het gemiddelde MTOW van vrachtvliegtuigen die  Schiphol aandeden dan ligt dat rond de 330 ton. Een stuk hoger dan dat de Boeing 737 aankan. Dat klopt want op Schiphol landen vrijwel uitsluitend vrachttoestellen van het type Boeing 747 (397 ton MTOW) en Boeing 777 (347 ton MTOW).

Het maximaal startgewicht van de Boeing B777F op baan met een lengte van 2400 meter = 310 ton. Het maximale bereik met volgeladen toestel bedraagt ongeveer 3200 Nautical mile. Dat is ongeveer New York of Dubai.

Ook dit toont aan dat het niet economisch is om voor vrachtmaatschappijen Lelystad Airport te gebruiken. Er gaan geen vrachtdiensten naar New York. En Emirates dat vanaf Dubai vliegt verplaatst vrachtvluchten van Schiphol naar Maastricht-Aachen airport. Vrijwel alle vrachtdiensten op Schiphol vliegen naar bestemmingen veel verder dan 3200 NM.

User requirements

Fullfreight luchtvaartmaatschappijen stellen speciale eisen aan luchthavens die ze bedienen. Zo is een 24-uur opening voor de meeste airlines noodzakelijk. Dat blijkt uit het rapport ‘Stimuleringsbeleid en verkeersverdelingsregels’ door SEO Economisch Onderzoek  dat is gelieerd aan de Universiteit van Amsterdam.

Lelystad Airport gaat zeker niet 24 uur per dag open en is alleen al vanwege die reden niet interessant voor full freight maatschappijen.

Faciliteiten voor afhandeling vracht

Voor het efficiënt afhandelen van vrachttoestellen zijn vele faciliteiten nodig. Denk aan opstelplaatsen voor vliegtuigen, loodsen, koelcellen in loodsen, ruimte om vrachtwagens te parkeren, douane en materiaal om toestellen te laden en te lossen. Dit alles is op Lelystad Airport niet aanwezig.

Er zal geen enkele vrachtafhandelaar interesse hebben om te investeren in Lelystad Airport als er geen voorzieningen voorhanden zijn en de luchtvaartmaatschappijen niet economisch kunnen vliegen naar Lelystad. De enige manier om het kip en ei probleem op te lossen is via de politiek. Die kan Lelystad Airport eventueel aantrekkelijk maken.

Capaciteit Schiphol

De maximale capaciteit van Schiphol is bijna bereikt. Daardoor zijn al enkele vrachtmaatschappijen uitgeweken naar andere luchthavens. ELAL vertrok naar Luik. AirBridgeCargo verhuisde een deel van de vluchten naar Luik. Emirates verhuist naar Maastricht en Singapore Airlines verhuisde naar Brussel.

Lelystad is op de korte en langere termijn geen optie om vluchten te laten uitwijken.

Wetgeving

In het Luchthavenbesluit Lelystad Airport staat de vergunning voor gebruik van de luchthaven beschreven. Onder meer worden geluidsnormen, openingstijden beschreven. Er word momenteel gewerkt aan een aanpassing van het Luchthavenbesluit van 2015 gewerkt.  Hier wordt vastgelegd dat het maximum van 45.000 vliegbewegingen niet mag worden overschreden.

De SP eiste in een Kamerdebat dat minister Van Nieuwenhuizen zwart op wit in het Luchthavenbesluit opneemt dat er geen vrachtvluchten vanaf Lelystad Airport mogen plaatsvinden. De minister wil dat echter niet, wat voor extra twijfel zorgde. Ze schreef als reactie een brief naar de Kamer.

Politiek

Vanwege de onrust bij tegenstander van Lelystad Airport over toekomstige vrachtvluchten schreef minister Van Nieuwenhuizen een brief aan de Kamer. In het  Luchthavenbesluit  is wettelijk vastgelegd wat de lengte van de landingsbaan is. Die mag niet zonder akkoord van de Tweede en Eerste Kamer worden verlengd. De huidige baanlengte van Lelystad Airport is onvoldoende om vrachttoestellen met volle lading te laten opereren. De minister schrijft ook:

Zo wordt er door de luchthaven geen afhandelingscapaciteit voor vracht gerealiseerd: er komen geen laadfaciliteiten, geen vrachtopstelplaatsen, geen inklaringsmogelijkheden (douane) en geen loodsen. Dat betekent dat er noch full freight vliegtuigen noch passagiersvliegtuigen met vracht in het laadruim afgehandeld kunnen worden.

Concluderend wil ik benadrukken dat het zodanig wijzigen van de operationele doelstelling van de luchthaven, zodat (groot) vrachtverkeer mogelijk wordt, niet mogelijk is zonder de uitdrukkelijke medewerking van de Rijksoverheid.

Hieruit blijkt dat de politiek voorlopig niet openstaat voor vrachtvluchten.

Bellyvracht

Als er geen vrachttoestellen economisch  kunnen  vliegen naar Lelystad hoe zit het dan met vracht dat wordt meegenomen in het bagageruim van passagierstoestellen (belly freight). Om te beoordelen of daar enige kans voor iets moeten we kijken naar de toegestane bestemmingen voor passagiersvluchten.

In de zomer 2018 maakte het Ministerie van Infrastructuur de bestemmingen bekend die mogen worden aangevlogen vanuit Lelystad Airport. Dit is de  zogenaamde verkeersverdelingsregel die het ministerie naar de Europese Commissie in Brussel heeft verstuurd. Een verkeersverdelingsregel beoogt in zijn algemeenheid vliegverkeer te verdelen tussen twee of meer vliegvelden die dezelfde agglomeratie bedienen.

Alleen bestemmingen  met minder dan tien procent overstappers mogen worden aangevlogen vanuit Lelystad.

Uit de lijst van bestemmingen blijkt dat de kans heel klein is dat veel vracht in het bagageruim zal worden meegenomen. Überhaupt wordt er door vakantiecharters nauwelijks vracht meegenomen.

Distributiecentra

Dat een distributiecentrum dicht bij een luchthaven wordt gebouwd zegt niets over dat die luchthaven een rol speelt voor de distributie. Er  worden vele distributiecentra gebouwd ver weg van luchthavens. In Tilburg vestigen bedrijven als Albert Heijn, JBC, Bol.com, Coolblue en Tesla hun distributiecentra. Ook in Venlo staan al veel distributiecentra. In de buurt van Venlo  en Tilburg is geen luchthaven.

Inditex bouwt in Lelystad een distributiecentrum. Vanuit Spanje gaat het bedrijf twee keer per week kleding naar de Lelystadse vestiging leveren, van waaruit het naar winkels in heel Europa wordt gedistribueerd. Volgens Omroep Flevoland  gaf de centrale ligging van Lelystad en de ontwikkelingen rondom de A6, het vliegveld en de N302 richting Harderwijk de doorslag.

Investeerder Somerset Capital Partners heeft 10,2 hectare grond  gekocht op het Lelystad Airport Businesspark (LAB) voor nog een distributiecentrum.

Belangrijke reden voor bedrijven om zich te vestigen in Flevoland zijn de lage grondkosten, de beschikbare ruimte, korte afstand tot Schiphol  en beschikbaarheid van personeel. Logistiek.nl schrijft over de keuze van Inditex voor Lelystad.

Toen de directeur logistiek van Inditex hier in maart 2016 voor de eerste keer op bezoek kwam, keek zij eerst naar de afstand van het centrum van Almere naar de bouwlocatie op LAB. Bedoeld om een beeld te krijgen kijken hoe ver het toekomstige personeel straks moet reizen. Dan merk je al snel bij dit soort bedrijven dat beschikbaarheid van personeel één van de topprioriteiten is bij de uiteindelijke locatiekeuze .”

Om deze reden koos Inditex niet voor het vestigen van een distribtutiecentrum in de buurt van Venlo. Inditex was bang daar onvoldoende logistiek personeel te kunnen vinden.

Zalando koos juist weer voor Zuid Nederland als vestiging voor een distributiecentrum. Zij was bang dat door de komst van Inditex er te weinig personeel beschikbaar zou zijn in Flevoland.

Volgens de directeur van OMALA, dat Inditex naar Lelystad Airport Business Park haalde, komen er geen vrachtvluchten naar Lelystad. Hij noemt het indianenverhalen van tegenstanders.

Toestellen die daarvoor worden gebruikt niet eens mogen landen op Lelystad Airport. Verhoeff benadrukt dat de aanwezigheid van het vliegveld geen enkele rol heeft gespeeld bij de keus van het Spaanse concern voor Lelystad. Juist de korte afstand naar Schiphol was bepalend, aldus Verhoeff.

Conclusie

Vrachtvluchten die van Lelystad Airport gebruik maken zal zeker de komende jaren uitgesloten zijn. De politiek richt zich op het vrijmaken van capaciteit van de Luchthaven Schiphol door het verplaatsen van vakantiecharters naar Lelystad. Nu al is de overheid creatief bezig met het berekenen van de geluidsnormen van Schiphol waardoor meer vluchten mogelijk zijn.

Pas als Lelystad Airport dermate economisch onrendabel blijkt bestaat er een hele kleine kans dat de landelijke politiek Lelystad wil gaan openstellen voor vrachtvluchten.  Dan nog is er een langdurig politiek traject voor nodig om de baan te verlengen en faciliteiten te bouwen. Gezien de weerstand van oppositie en bewoners lijkt de kans op vrachtvluchten ook in de verre toekomst extreem klein.