Kamer wil Schiphol meer laten krimpen dan de minister. Hoe nu verder
Het kabinet Rutte wilde al het aantal ernstig gehinderden rond Schiphol laten krimpen met 20% om zodoende de rechtspositie van de omwonenden te verbeteren. Echter het nieuwe kabinet met minister Madlener heeft de krimp afgezwakt tot 15%. Daarmee krijgt Schiphol maximaal 478.000 vluchten per jaar. De Kamer stak daar op 19 december een stokje voor. De motie Van Dijk (NSC) werd na een hoofdelijke stemming vlak voor middernacht en het Kerstreces met 75 stemmen voor en 73 stemmen tegen aangenomen. De motie verzoekt de regering in de Balanced Approach procedure vast te houden aan het geluidsdoel van ten minste 17%.
Opmerkelijk is de afwezigheid van twee Kamerleden van de coalitie toen er rond 23:50 werd gestemd. Christianne van der Wal (VVD) en Lilian Helder (BBB) waren afwezig. Waren deze twee wel aanwezig dan was de uitslag 75 voor en 75 stemmen tegen en was de motie verworpen. Eerder op de dag werd al gestemd over deze motie, maar dan per fractie. De uitslag was 75 voor en 75 zetels tegen. Daarom werd er later hoofdelijk gestemd.
Deze uitslag kan verschillende gevolgen hebben, die ook negatief kunnen uitvallen voor de omwonenden.
Tijdens het tweeminutendebat op 17 december werd de motie door Van Dijk ingediend. Minister Madlener heeft de motie in de tweede termijn bij de appreciatie ontraden en gaf daarvoor de volgende motivatie:
Ik vind dat om twee redenen niet acceptabel. Ten eerste vind ik dat er verwachtingen zijn gewekt over de noodzakelijke maatregelen, ook richting de sector. Ik vind het dus niet acceptabel om nu te zeggen dat we dat toch anders gaan doen en we ineens buiten die bandbreedte terechtkomen. Er zijn dus ook ernstigere juridische risico’s aan verbonden. Daar hebben we het al eerder over gehad. Daarmee zou de huidige Balanced Approach procedure ongeldig worden. Als je die 17% nu alsnog zou willen invoeren, moet je een nieuwe Balanced Approach procedure starten. Dan haal je het sowieso niet en zijn we ook een jaar verder. Ik vind dat ook zeer onverstandig. Ik denk dat de bewoners er meer aan hebben om 15% eind 2025 te halen dan 17% een jaar later, met alle risico’s van dien.
Laten we naar verschillende aspecten kijken. Klopt het wat Madlener zegt over een juridisch risico wanneer het aantal vluchten nog meer wordt beperkt om zo te komen tot ministens 17% ernstig gehinderden?
Er zijn minstens twee juridische risico’s wanneer het maximale aantal vluchten lager wordt dan 478.000 vluchten. Bij een reductie van 17% ernstig gehinderden komt dit uit op 467.000 vluchten. Airlines beschikken op Schiphol over 483.000 slots met historische rechten. Die zijn juridisch heel lastig af te nemen. Bij 15% krrimp moeten er dus 5.000 slots met historische rechten moeten worden afgenomen. Bij 17% is dat 15.000. Dat aantal lijkt niet zonder juridisch gevecht te kunnen worden afgenomen. Dat gaat waarschijnlijk Amerikaanse, Chinese en andere airlines raken wiens thuisland een luchtvaartverdrag met de EU heeft.
Het andere mogelijjke juridische conflict is met de Europese Commissie (hierna: EC) . De taak van de EC is het toetsen van het Balanced Approach proces. Heeft de regering de juiste stappen doorlopen die in de Europese Verordening staan? Die is overigens niet zo gedetailleerd dat deze overal een antwoord op geeft. Het komt er op neer dat als laatste maatregel om geluidsoverlast te voorkomen mag worden gekozen voor reductie van het aantal vliegtuigbewegingen.
In een nota van ambtenaren van IenW gericht aan Madlener staat het volgende:
Op 1 september heeft het kabinet besloten om 17% geluidsreductie te realiseren (van de 20% reductie in totaal). Dit wordt ingevuld met een pakket aan maatregelen, met capaciteitsreductie als sluitstuk. Dit pakket is op 4 september ter notificatie aan de Europese Commissie aangeleverd. In verband met de instabiliteit van de berekeningen op dat moment is voor de capaciteitsreductie een bandbreedte opgenomen tussen de 475.000 en 485.000 vliegtuigbewegingen per jaar.
Madlener dacht bij de notificatie op 4 september dat het totaal van de effecten van de maatregelen voldoende zou zijn om tot 17% te komen met een beperkte krimp van het aantal vluchten. Echter de berekeningen toonden aan dat het effect lager uitviel. De sector, Schiphol en KLM, gaf aan Madlener de indruk dat het effect van ‘ additionele vlootvernieuwing’ en ‘ tariefdifferentiatie’.
Het risico, althans volgens Madlener, zit er in dat er weliswaar 17% krimp in de papieren staat die naar de EC zijn gestuurd maar ook dat er een bandbreedte in is opgenomen. Van de bandbreedte moet worden afgeweken als de motie wordt uitgevoerd.
De nota geeft een aantal interessante zaken weer. De minister werd twee opties voorgelegd. Geluidsdoel tot 17% of tot 15%. De ambtenaren gaven hem het advies het geluidsdoel op 17% te zetten. Per optie staan van een aantal consequenties de voor- en nadelen (moeilijk/makkelijk) opgesomd.
Veel van de duidingen zijn weggelakt. Onderstaand de inschatting door ambtenaren van de optie 15%. Het door de minister Madlener genoemde risico dat de Balanced Approach opnieuw moet worden doorlopen staat er niet bij.
In de brief die Madlener aan de Europese Commissie stuurde staat het volgende:
Noise objective for November 2025
The calculations show that – assuming that the noise abatement objective of -17%
will be met by November 2025 – the maximum number of aircraft movements will
be lower than the range notified on 4 September. All things considered, the
Cabinetchooses to adjust the noise abatement objective to -15% in the first
phase.
Kortom, Madlener hoopte vanwege de hoge verwachtingen van KLM en Schiphol, waarschijnlijk gesteund door berekeningen van NLR, dat het effect van de maatregelen groot genoeg was om de krimp te beperken tot de genotificeerde bandbreedte van 475.000 – 485.000 vluchten. Deze bandbreedte zal naar verwachting geen retaliatie opleveren door de VS.
Maar de berekeningen kwamen maar niet uit op een totaal waarmee de krimp kon worden beperkt tot de genotificeerde bandbreedte. Madlener kon niet meer terug. In plaats van de 17% werd het maar 15%. Terwijl de 17% toch ook echt was genotificeerd aan de EC.
In de beslisnota van 4 september 2024 staat het volgende:
“Naar aanleiding daarvan wordt onderstaand (aangepast) maatregelenpakket bij de
EC ingediend om 17 procent van het geluidsdoel in november 2025 te behalen.”
Wat is dan het risico?
In een nota gemaakt door ambtenaren van IenW (Bestuurskern Prog.dir. Omgeving Luchthaven Schiphol Cluster BBP, Gebiedsagenda en Stikstof) gericht aan de minister, gedateerd 4 december, is met geel een toevoeging gedaan. Die luidt: “Ontbreekt : getal buiten de gecommuniceerde bandbreedte vormt een ernstig juridisch risico voor het succesvol doorlopen van de balanced approach.”
Wie deze tekst heeft opgesteld is onbekend maar dat kan minister Madlener zijn geweest.
In de Kamerbrief van 6 december staat de volgende tekst :
Het kabinet heeft bij haar besluit betrokken dat er een ernstig risico is dat een
getal onder de genotificeerde bandbreedte onacceptabel is in het kader van het
lopende Europese notificatieproces. Het kabinet heeft naar aanleiding van de
controleberekeningen opnieuw een afweging van alle betrokken belangen
gemaakt. Belanghebbend zijn overeenkomstig de Geluidsverordening de lokale
bewoners, lokale ondernemingen, Schiphol, luchtvaartmaatschappijen,
luchtvaartnavigatiediensten, de netwerkbeheerder en de slot coördinator.
Het lijkt er sterk op dat minister Madlener wel heel graag een ernstig risico ziet wanneer hij vasthoudt aan de 17%.
Is er inderdaad een risico voor de procedure van de Balanced Approach?
De Volkskrant stelde vragen aan de Europese Commissie over het vermeende risico. Die berichtte vervolgens:
De Europese Commissie ontkent Nederland te hebben gewaarschuwd voor juridische problemen als het kabinet zou vasthouden aan het oude krimpplan voor Schiphol. Dat staat haaks op de bewering van luchtvaartminister Barry Madlener. Die gebruikte zo’n waarschuwing als argument om de krimp af te zwakken.
Op 20 december, de dag na de aangekomen motie waarin de Kamer de regering verzoekt toch minimaal 17% van het geluidsdoel te behalen, herhaalde Madlener de risico’s. Madlener is ervan overtuigd dat wanneer het kabinet de motie Van Dijk gaat uitvoeren de Balanced Approach procedure helemaal opnieuw moet worden uitgevoerd.
De NOS schrijft :
“Het is slecht nieuws voor de omwonenden, want hierdoor lopen we een jaar vertraging op”, reageert Madlener op de motie. Volgens de minister is een krimp van 17 procent te snel voor de luchtvaart. “Zo’n grote krimp is niet verantwoord.”
De reactie van Madlener is hier te zien en te horen.
Hoe verder?
Er zijn een aantal scenario’s mogelijk.
- De Europese Commissie is eerder met haar advies dan het besluit van het kabinet wat te doen met de motie. De Europese Commissie geeft aan dat de Balanced Approach niet goed is uitgevoerd. Het kabinet neemt dit over en besluit om een nieuwe Balanced Approach procedure te starten.
- Madlener denkt tot zes weken na over het wel of niet uitvoeren van de motie. Hij besluit de motie niet uit te voeren en gaat voor de 15% . De Kamer gaat hiermee uiteindelijk toch akkoord want begrijpt het risico dat de Balanced Approach over moet. Mogelijk doordat de Kamer de communicatie met de EC heeft ingezien. De Europese Commisie geeft een positief akkoord en het kabinet besluit om te gaan krimpen met 15%.
- Madlener besluit de motie uit te voeren. De Europese Commissie geeft een positief advies en kabinet zet door met 17% krimp. Echter andere landen gaan bezwaar maken en kiezen voor retaliatie.
- Madlener besluit de motie uit te voeren maar de Europese Commissie geeft een negatief advies. Het kabinet besluit om de Balanced Approach opnieuw uit te voeren maar dan met maatregelen die de 17% halen. Inderdaad zal dit zeker 1 jaar vertraging opleveren. Ook de rechter kan iets gaan vinden van dit uitstel want er is nog steeds geen zicht op een LVB met een maximaal aantal vliegtuigbewegingen.
- Madlener besluit de motie niet uit te voeren. Hij overtuigt de Kamer niet. Die dient een motie van wantrouwen in. NSC steunt de motie. Madlener stapt op.
