Factcheck: ontwerp-LVB verbetert rechtsbescherming Schiphol-omwonenden, maar staat lokaal meer geluid toe

Jarenlang maakten omwonenden van Schiphol weinig kans wanneer zij de rechter vroegen om toezichthouder Inspectie Leefomgeving en Transport (ILT) tot handhaving van de geldende geluidsregels te dwingen. Hun rechtspositie was onvoldoende, erkende ook het toenmalige kabinet in 2022. Al in 2018 schreef deze website over de situatie.

Met een nieuw Luchthavenverkeerbesluit (LVB), waarin regels over geluid en het gebruik van de start- en landingsbanen wettelijk worden vastgelegd, wil de regering die rechtspositie verbeteren. Mirella Visser van Platform Uithoorn Schiphol Hinderbeperking (PUSH) bestrijdt echter dat hiervan sprake is.

“Voor de getroffen bewoners is dat een verslechtering van rechtsbescherming en niet een verbetering”, zei Visser naar aanleiding van het advies van de Raad van State over het ontwerp-LVB. PUSH zet zich in voor vermindering van de vlieghinder en versterking van de rechtspositie van omwonenden.

De uitspraak van Visser is te stellig. Het ontwerp-LVB verbetert namelijk wel degelijk verschillende juridische mogelijkheden van omwonenden. Tegelijkertijd kan hun bescherming tegen geluid op bepaalde plaatsen zwakker worden doordat daar hogere geluidgrenswaarden gaan gelden.

Wat is rechtsbescherming?

Rechtsbescherming betekent dat burgers door duidelijke wettelijke normen tegen aantasting van hun belangen worden beschermd en dat zij naleving van die normen bij een toezichthouder of rechter kunnen afdwingen.

Rond Schiphol schortte het juist aan die bescherming. Verzoeken van omwonenden om de ILT tot handhaving van het geldende LVB te dwingen, werden herhaaldelijk door de rechter afgewezen.

De ene keer oordeelde de rechter dat rekening mocht worden gehouden met toekomstige regelgeving waarin het zogenoemde preferentieel baangebruik zou worden vastgelegd. Een andere keer werd een verzoek juist afgewezen omdat het geldende LVB moest worden gerespecteerd. Daardoor kon het zogenoemde anticiperend handhaven sinds 2015 jarenlang voortduren. Daarbij trad de ILT niet op tegen bepaalde overschrijdingen van de geldende grenswaarden, zolang volgens de regels van het nog niet wettelijk vastgelegde nieuwe normen- en handhavingsstelsel werd gevlogen.

Meer handhavingspunten

Aan deze gedoogsituatie moet met het nieuwe LVB een einde komen. Het aantal handhavingspunten rond Schiphol wordt bovendien sterk uitgebreid. Voor het etmaal gaat het aantal van 35 naar 148 en voor de nacht van 25 naar 59.

Daardoor krijgen ook meer omwonenden die verder van Schiphol wonen een wettelijk vastgelegde geluidgrens in hun omgeving. Wanneer zo’n grens wordt overschreden, kunnen belanghebbenden de ILT verzoeken maatregelen te nemen.

Ook kunnen belanghebbende omwonenden tegen de vaststelling van het LVB in beroep gaan bij de bestuursrechter. Daarmee kunnen zij niet alleen optreden tegen overtredingen, maar ook de rechtmatigheid van de vastgestelde geluidgrenzen zelf aan de rechter voorleggen.

Wanneer tijdens een gebruiksjaar een overschrijding dreigt, moeten Schiphol, Luchtverkeersleiding Nederland en de betrokken luchtvaartmaatschappijen een beheersplan met maatregelen opstellen. De ILT kan handhavend optreden als dit plan niet of niet tijdig wordt gemaakt. Omwonenden kunnen de ILT verzoeken hierop toe te zien en kunnen een weigering om te handhaven aan de rechter voorleggen.

De Raad van State plaatst overigens wel vraagtekens bij de effectiviteit van dit instrumentarium. Zo is nog onvoldoende duidelijk welke maatregelen kunnen worden genomen om een dreigende overschrijding daadwerkelijk te voorkomen.

Meer rechtsbescherming, maar ook meer toegestaan geluid

De verwarring ontstaat doordat rechtsbescherming en bescherming tegen geluid niet precies hetzelfde zijn.

Voor bewoners rond Aalsmeer en Uithoorn kan de mogelijkheid om naleving van de regels af te dwingen verbeteren, terwijl de inhoud van die regels voor hen ongunstiger wordt. Bij verschillende handhavingspunten wordt namelijk een hogere geluidbelasting toegestaan dan onder de bestaande wettelijke normen.

Pas wanneer die nieuwe, hogere grenswaarde wordt overschreden, kan sprake zijn van een overtreding. De juridische weg naar handhaving wordt daarmee duidelijker, maar de norm waarop wordt gehandhaafd biedt op die locaties minder bescherming tegen geluid.

De Raad van State onderkent dat probleem. In zijn advies staat:

“Het ontwerpbesluit raakt aan het fundamentele recht op bescherming van het privéleven en de eigen woning. Als gevolg van dit ontwerpbesluit kunnen er omwonenden zijn die juist meer geluidhinder gaan ondervinden.”

Volgens de Raad van State heeft de regering nog onvoldoende uitgelegd hoe de belangen van deze omwonenden zijn meegewogen en of hun woon- en leefsituatie acceptabel blijft.

Uitspraak Visser vraagt om nuance

Visser gebruikt het begrip rechtsbescherming daardoor te beperkt. Dat sommige bewoners meer geluid kunnen krijgen, betekent niet automatisch dat hun mogelijkheden om de regels te laten toetsen en handhaven verslechteren.

Een nauwkeuriger formulering zou zijn:

“Voor bewoners bij wie een hogere geluidbelasting wordt toegestaan, verbetert het nieuwe LVB de mogelijkheid om de regels te laten handhaven. De wettelijke bescherming tegen geluid wordt voor hen echter zwakker, omdat pas bij een hogere geluidbelasting sprake is van een overschrijding.”

In een eerder interview met Trouw zei Visser:

“Ik wil ook niet dat Schiphol verdwijnt. Ik wil dat de rechten van omwonenden worden gerespecteerd. En dat kan alleen maar door minder vluchten toe te staan.”

Ook deze uitspraak is te absoluut. Omwonenden hebben geen afdwingbaar recht op naleving van de advieswaarden van de Wereldgezondheidsorganisatie en evenmin op een bepaald maximumaantal vluchten. Hun rechten kunnen wel worden geraakt door ernstige geluidhinder, maar daaruit volgt juridisch niet automatisch welk aantal vluchten Schiphol maximaal mag afhandelen.

Minder vluchten kunnen de geluidbelasting verminderen, maar zijn niet het enige mogelijke middel. Ook minder nachtvluchten, stillere vliegtuigen, andere vliegprocedures, aangepaste routes, rustperioden, woningisolatie en strengere lokale geluidgrenzen kunnen bijdragen aan de bescherming van omwonenden.

Conclusie

De bewering dat het ontwerp-LVB voor de getroffen bewoners uitsluitend een verslechtering van de rechtsbescherming vormt, is onjuist.

Het ontwerp maakt een einde aan het anticiperend handhaven, introduceert aanzienlijk meer handhavingspunten en biedt omwonenden meer mogelijkheden om toezicht en handhaving te vragen. Daarmee verbetert hun formele rechtspositie.

Tegelijkertijd staat het ontwerp in bepaalde gebieden, waaronder delen van Aalsmeer en Uithoorn, meer geluid toe. Voor de betrokken bewoners wordt de mogelijkheid om de regels af te dwingen dus beter, terwijl de wettelijke norm waartegen zij worden beschermd minder streng kan worden.