ANP Fair Licensing opnieuw onder vuur: claim over beachvolleybalfoto blijkt gebaseerd op rechtenvrij aangeboden CEV-afbeelding
De afdeling Fair Licensing van het ANP heeft opnieuw een onterechte claim verstuurd wegens een vermeende inbreuk op het auteursrecht van een foto. Ditmaal ontving de website Vizier op Volleybal een zogenoemd schikkingsvoorstel, ook wel claim genoemd, met het verzoek om 828 euro te betalen voor de aanschaf van een retroactieve licentie voor twee foto’s. Na bemiddeling van Feitoffake trok ANP de claim in.
Vizier op Volleybal publiceerde over deze claim op de eigen website. Dat trok de aandacht van de redactie van Feitoffake, die daarop een uitgebreid onderzoek startte. Daarbij werden alle betrokken partijen benaderd: de eigenaar van Vizier op Volleybal, de fotograaf, het ANP, de Europese volleybalbond (CEV) en de Nederlandse Volleybalbond (Nevobo).
Deel 1 van de publicatie door Vizier op Volleybal is hier te lezen. Deel 2 is hier te lezen.
Het onderzoek leidde tot een opvallende ontdekking. Dezelfde foto waarvoor het ANP een auteursrechtclaim indiende, bleek ook te zijn geüpload naar de beeldbank van de Confédération Européenne de Volleyball (CEV), de Europese volleybalbond. Via die beeldbank werd de foto rechtenvrij aangeboden voor niet-commercieel gebruik. Hoe die situatie heeft kunnen ontstaan en waarom het ANP desondanks bleef vasthouden aan zijn claim, wordt hieronder uiteengezet.
Dit artikel maakt deel uit van een langere serie over zogenoemde fototrollen: organisaties die op grote schaal schadeclaims versturen wegens vermeende auteursrechtinbreuken, terwijl de juridische onderbouwing daarvan regelmatig vragen oproept.
Claim over foto van beachvolleybal
Eén van de twee foto’s waarvoor het ANP een schadevergoeding eiste, toont Marleen Ramond-van Iersel (links) en Pleun Ypma tijdens de halve finale van de Continental Cup Final Beachvolleybal. Dat toernooi vond in juni 2021 plaats in Scheveningen.
Onderstaande screenshot is van het schikkingsvoorstel dat ANP stuurde.
De fotograaf van de bewuste foto is een bekende sportfotograaf die veel voor de Nevobo werkt. Volgens documentatie van de CEV was hij tijdens het toernooi de zogenoemde local photographer.
Dat blijkt uit dit document van de CEV. Als local photographer maakte hij gedurende het toernooi foto’s in opdracht van de Nederlandse Volleybalbond (Nevobo). De organiserende bond moest een fotograaf inhuren die tijdens het evenement beeldmateriaal produceerde voor de website van de CEV.
De gemaakte foto’s werden vervolgens gepubliceerd op de website van de CEV. De beeldbank van de oude website van CEV is hier te zien. Dit model wordt door veel internationale sportbonden toegepast. De fotograaf verstrekt daarbij een ruime gebruikslicentie aan de organiserende bond. Voor niet-commercieel gebruik mogen bezoekers deze foto’s downloaden en kosteloos publiceren. Dat is precies zoals de eigenaar van Vizier op Volleybal heeft gedaan.
Op de website van de CEV staat deze disclaimer
Photos featured on the CEV Photo Galleries are downloadable copyright free for media purposes only and only if CEV is credited as the source material. They are protected by copyright for all other commercial purposes. Those wishing to use CEV Photo Gallery photos for other commercial purposes should contact communication@cev.eu.
Bij het uploaden van de foto’s gaat de fotograaf akkoord met de voorwaarden van de CEV, waaronder de bepaling dat de foto’s voor niet-commerciële doeleinden rechtenvrij mogen worden gebruikt.
** By clicking « Upload Images »:
• You guarantee that you have the right to provide such image(s) or that such use by the CEV does not violate any agreement, applicable law, intellectual property/publicity/personality rights, or other rights of others.
• You are aware that the CEV may refuse improper images with any kind of watermark. In such a case, you agree to supply replacement images for the CEV. All intellectual property rights remain with you. However, you also grant the CEV a right to use, reproduce, store, and modify such images.
• You are also aware that the images you provide are available for media to use free from copyright for media purposes.
• You agree that if anyone brings a claim against the CEV related to your uploaded image, then, to the extent permissible under local law, you will indemnify and hold the CEV harmless from all damages, losses, and expenses of any kind arising out of such claim.
• You accept to provide the CEV with high-quality pictures and guarantee that any content to be used for media purposes is provided copyright free and royalty free according to the CEV instructions.
Dezelfde foto ook te koop via de ANP Beeldbank
Tegenover de redactie van Feitoffake verklaarde het ANP echter dat dezelfde fotograaf door het persbureau was ingehuurd om tijdens het toernooi foto’s te maken en dat het ANP over de exclusieve verkooprechten beschikte.
De fotograaf werkt als freelancer. Om zoveel mogelijk licenties te verkopen, distribueert hij zijn foto’s via verschillende beeldbanken en publiceert hij ze bovendien op zijn eigen websites.
Opvallend is dat precies dezelfde foto die via de CEV gratis beschikbaar werd gesteld voor niet-commercieel gebruik, ook in de ANP Beeldbank werd aangeboden. Voor een licentie vraagt het ANP ruim 100 euro exclusief btw.
Dat bedrag valt op, omdat een vergelijkbare foto, gemaakt tijdens hetzelfde toernooi door dezelfde fotograaf, op de website van Imago Images slechts 29 euro kost.
Nog opvallender is de prijs die de fotograaf zelf vraagt voor een licentie van de foto. Maar liefst 246,81 euro voor editorial, non-profit in een klein formaat gedurende 1 jaar. Helemaal niemand betaalt deze prijs.
Veel fotografen tonen in hun beeldbank enorme hoge prijzen. Vaak wordt dat gedaan om bij een vermeende inbreuk aan te tonen dat dit de prijs zou zijn wanneer een licentie voorafgaand aan de publicatie was gekocht. Dat doet ook freelance fotograaf Robin Utrecht. Die vraagt 270,– euro ex btw per foto voor een licentie van 1 jaar. Zal niemand betalen.
De prijs die ANP vraagt roept vragen op.
In de eerste plaats ligt de reguliere licentieprijs al aanzienlijk hoger dan de tarieven die vergelijkbare beeldbanken rekenen. Daarnaast is ook de opslag opmerkelijk. Nederlandse rechters hebben in eerdere uitspraken geoordeeld dat een opslag van ongeveer 25 procent boven op de normale licentieprijs in bepaalde gevallen acceptabel kan zijn. ANP Fair Licensing hanteert echter een opslag van ongeveer 160 procent.
Daar komt bij dat Vizier op Volleybal een niet-commerciële website is. Juist in zo’n situatie rijst de vraag of een dergelijke verhoging wel in verhouding staat tot de daadwerkelijk geleden schade. Recent heeft ANP de prijzen voor licenties aangepast. Diverse ontvangers van schikkingsvoorstellen kregen een aanbod om voor 130,- ex btw een licentie te kopen. Dat was voor non-profit websites.
ANP blijft bij zijn standpunt
De redacteur van Vizier op Volleybal nam contact op met ANP Fair Licensing en legde uit dat de foto volgens hem rechtmatig was gebruikt, omdat de CEV deze zelf rechtenvrij beschikbaar had gesteld.
Die uitleg leidde echter niet tot een ander standpunt.
Medewerker Luna van ANP Fair Licensing schreef onder meer:
“Uw toelichting en de correspondentie die u met CEV heeft gevoerd geven ons geen aanleiding ons standpunt te herzien. Voor het overige verwijzen wij naar onze eerdere correspondentie, waarin wij onze positie reeds uitvoerig hebben toegelicht.”
Tegelijkertijd bood ANP Fair Licensing aan de verschuldigde vergoeding met 50 procent te matigen wanneer vóór 13 juli zou worden betaald.
In de e-mail staat onder meer:
“In de afgelopen periode hebben wij standpunten uitgebreid uitgewisseld en hebben wij u, ondanks ons standpunt, een tegemoetkoming aangeboden door de verschuldigde vergoeding met 50% te matigen. Daarbij hebben wij meerdere keren aangegeven dat dit de maximale korting is die wij kunnen verlenen. Ook hebben wij uw eerdere tegenvoorstel zorgvuldig beoordeeld, maar wij zien geen aanleiding daarop terug te komen.”
CEV helpt mee aan het onderzoek
Deze opstelling van ANP Fair Licensing is niet uitzonderlijk. De redactie heeft in de afgelopen periode tientallen e-mailwisselingen ingezien tussen ontvangers van auteursrechtclaims en medewerkers van ANP Fair Licensing. Daaruit ontstaat het beeld dat medewerkers consequent vasthouden aan het standpunt dat sprake is van een auteursrechtinbreuk en dat een retroactieve licentie moet worden aangeschaft, ook wanneer de ontvanger met documenten en correspondentie onderbouwt waarom hij meent de foto rechtmatig te hebben gebruikt.
De redacteur van Vizier op Volleybal liet het daar niet bij zitten. Nadat de schriftelijke correspondentie met ANP Fair Licensing geen resultaat had opgeleverd, vroeg hij om een telefonisch gesprek. Ook dat gesprek leidde er niet toe dat ANP tot het inzicht kwam dat in dit geval mogelijk geen sprake was van een auteursrechtinbreuk.
Daarop werd contact gezocht met de Confédération Européenne de Volleyball (CEV). Uit de e-mailcorrespondentie die Feitoffake heeft ingezien, blijkt dat de Europese volleybalbond zeer behulpzaam was bij het beantwoorden van de vragen.
Een medewerker van de CEV kon aangeven op welke dag en op welk tijdstip de bewuste foto naar de CEV-website was geüpload. Hoewel de oorspronkelijke website inmiddels is vervangen door een nieuw platform en de foto’s uit 2021 daardoor niet langer openbaar zichtbaar zijn, kon de medewerker met behulp van een screenshot aantonen dat precies dezelfde foto als waarvoor het ANP een schadevergoeding eiste destijds via de CEV-website kon worden gedownload.
Dat screenshot vormt een belangrijk onderdeel van het onderzoek. Het laat zien dat de foto daadwerkelijk onderdeel was van de beeldbank van de CEV en daar beschikbaar werd gesteld voor niet-commercieel gebruik.
De fotograaf en Nevobo reageert
Feitoffake legde de kwestie vervolgens voor aan de fotograaf die de foto had gemaakt en aan de volleybalbond.
De Manager Communicatie en Media van de Nevobo liet weten.
De Nevobo heeft een overeenkomst met deze fotograaf. Vanuit deze overeenkomst werkt hij bij o.a. diverse evenementen voor ons. Dit was ook het geval bij het OKT. De fotograaf verrichtte zijn werkzaamheden tijdens het OKT vanuit de bestaande, doorlopende overeenkomst die hij met de Nevobo heeft. Hij werd dus niet specifiek voor dit evenement ingehuurd of afzonderlijk betaald; de werkzaamheden vielen binnen de afspraken en vergoeding die onderdeel uitmaken van die bestaande overeenkomst. Hij werkte tijdens het OKT zowel voor de Nevobo als voor het ANP. De betreffende foto was gemaakt voor het ANP en had daarom niet in de CEV-beeldbank terecht mogen komen.
Vanwege de coronamaatregelen en de werkwijze tijdens het evenement heeft de fotograaf destijds niet alle foto’s zelf geüpload. Daarbij is hij ondersteund door de organisatie. Tijdens dat proces is de betreffende ANP-foto per abuis ook in de CEV-beeldbank geplaatst onder zijn account. Dat had uiteraard niet mogen gebeuren. De fotograaf neemt hiervoor de verantwoordelijkheid, omdat de upload onder zijn account heeft plaatsgevonden.
Hierdoor is duidelijk dat de fotograaf de controle over wie welke foto kreeg verloor door zijn inloggegevens aan een derde te geven. Uiteraard is Vizier op Vollybal niets te verwijten.
Reactie van het ANP
Ook het ANP werd met de bevindingen geconfronteerd.
In een reactie liet het persbureau weten dat niet de fotograaf zelf, maar iemand anders de foto ten onrechte naar de CEV zou hebben geüpload. Volgens het ANP is de fotograaf voor deze foto’s niet betaald door de Nevobo en evenmin door de CEV.
Daarnaast verklaarde het ANP:
“De foto staat onterecht bij CEV. Hoe wij daar mee omgaan is tussen CEV en ANP.”
Met die reactie erkent het ANP feitelijk dat de foto inderdaad in de beeldbank van de CEV heeft gestaan. Tegelijkertijd blijft het persbureau van mening dat de plaatsing daar onterecht was en dat dit niets afdoet aan de claim richting Vizier op Volleybal.
Claim ingetrokken
Op 14 juli stuurde ANP een mail naar de redacteur van Vizier op volleybal. De claim op de beachvolleybal foto wordt ingetrokken. De halstarrige houding van ANP blijkt ook weer uit onderstaande tekst. De foto was wel degelijk rechtmatig verkrijgbaar via de CEV. De fotograaf heeft een fout gemaakt door zijn inloggegevens te delen met iemand van de organisatie. Die vervolgens de verkeerde beelden naar het CEV heeft gestuurd.
Ik neem contact met u op over dossier Y0N4LC.
Na nader onderzoek hebben wij besloten één van de twee beelden uit het dossier in te trekken. De betreffende foto was niet rechtmatig verkrijgbaar via CEV, maar op basis van uw eerdere communicatie begrijpen wij echter dat u in de veronderstelling was dat dit wel het geval was.
Wanneer u inlogt in het portaal, ziet u dat het dossier nog één beeld bevat. Omdat wij u eerder een korting van 50% hebben aangeboden en dit dossier inmiddels al geruime tijd loopt, willen wij deze korting voor het resterende beeld handhaven.
Wij hopen dat u zich hierin kunt vinden. Mocht u nog vragen hebben, dan horen wij dat uiteraard graag.
Met vriendelijke groet,
Team Fair Licensing
Conclusie: opnieuw een claim die vragen oproept
Deze zaak laat opnieuw zien hoe ingewikkeld de praktijk rond auteursrechten, beeldbanken en distributie van sportfoto’s kan zijn. Menselijke fouten zijn daarbij niet uit te sluiten. Het ANP beheert een beeldbank met miljoenen foto’s en het is begrijpelijk dat daarbij incidenteel fouten worden gemaakt.
Opvallender is echter wat daarna gebeurde.
Ondanks het feit dat Vizier op Volleybal onderbouwde dat de bewuste foto via de officiële beeldbank van de CEV rechtenvrij beschikbaar was gesteld voor niet-commercieel gebruik, bleef ANP Fair Licensing vasthouden aan het standpunt dat sprake was van een auteursrechtinbreuk. Ook nadat correspondentie met de CEV was overgelegd en aanvullende informatie beschikbaar kwam, zag ANP geen aanleiding om zijn standpunt te herzien.
Dat roept vragen op over de wijze waarop ANP Fair Licensing de juistheid van claims controleert voordat zij worden verstuurd én nadat een ontvanger gemotiveerd bezwaar maakt.
De zaak laat bovendien zien dat medewerkers van ANP Fair Licensing niet altijd beschikken over voldoende kennis van de manier waarop foto’s tijdens internationale sportevenementen worden gedistribueerd. Bij dergelijke evenementen worden foto’s regelmatig tegelijkertijd beschikbaar gesteld via meerdere kanalen, waarbij verschillende gebruiksrechten naast elkaar kunnen bestaan. Dat maakt een zorgvuldige beoordeling van iedere individuele claim noodzakelijk.
Ook de communicatie van ANP Fair Licensing verdient kritische aandacht. In deze zaak bleef de organisatie vasthouden aan haar oorspronkelijke standpunt, terwijl de gebruiker gemotiveerd wees op een officiële bron waaruit bleek dat dezelfde foto door de CEV beschikbaar was gesteld voor gratis niet-commercieel gebruik.
Onderzoeksresultaten gedeeld met directie ANP
Feitoffake heeft de resultaten van het onderzoek gedeeld met de algemeen directeur van het ANP. Daarbij is aangegeven dat het dossier volgens de redactie gesloten zou moeten worden, omdat onvoldoende aannemelijk is dat Vizier op Volleybal in dit specifieke geval inbreuk heeft gemaakt op het auteursrecht.
Niet de eerste keer
Het is bovendien niet de eerste keer dat ANP Fair Licensing wordt geconfronteerd met een claim over foto’s die door een sportorganisatie rechtenvrij beschikbaar waren gesteld.
Eerder ontving de redactie van een online Formule 1-website een schadeclaim van het ANP. Uit onderzoek bleek echter dat de betreffende foto door het Mercedes Formule 1 Team zelf rechtenvrij was gepubliceerd en daarom vrij mocht worden gebruikt.
Meer daarover is te lezen in:
Ook in een andere zaak bleek een claim van ANP Fair Licensing geen stand te houden. Daarbij ging het om foto’s van het Honda Motor Racing Team, die eveneens door de rechthebbende rechtenvrij beschikbaar waren gesteld. Via een omweg kwamen deze foto’s vervolgens in de ANP Beeldbank terecht, waarna gebruikers alsnog een schadeclaim ontvingen.
De reconstructie van die zaak is hier te lezen:
Breder patroon
De zaak rond de beachvolleybalfoto staat niet op zichzelf. In de afgelopen periode onderzocht Feitoffake meerdere dossiers waarin gebruikers werden geconfronteerd met schadeclaims voor foto’s die volgens hen rechtmatig waren verkregen of gebruikt.
Die onderzoeken laten zien dat iedere claim afzonderlijk moet worden beoordeeld. De enkele omstandigheid dat een foto in een commerciële beeldbank wordt aangeboden, betekent niet automatisch dat ieder gebruik zonder voorafgaande licentie onrechtmatig is. De herkomst van de foto, de contractuele afspraken tussen fotograaf en opdrachtgever, de wijze waarop de foto is verspreid en de verleende gebruiksrechten kunnen daarbij een doorslaggevende rol spelen.
Juist daarom is een zorgvuldige controle van de feiten essentieel voordat een gebruiker wordt aangesproken op een vermeende auteursrechtinbreuk.
De reconstructie van deze zaak roept dan ook niet alleen vragen op over de totstandkoming van deze specifieke claim, maar ook over de wijze waarop ANP Fair Licensing dergelijke dossiers behandelt wanneer gebruikers met concrete informatie aantonen dat een foto via een officiële bron rechtenvrij beschikbaar is gesteld.
foto stadion : Tacozwaanswijk via Wikipedia
Update 24 juli
Op verzoek van de fotograaf zijn quotes uit dit artikel verwijderd. De antwoorden van de Nevobo zijn toegevoegd aan het artikel.
