Van archiefbeeld naar schadeclaim: hoe een Groningse buurtwebsite ANP tegensprak
ANP Fair Licensing stuurt dagelijks tientallen claims naar particulieren, stichtingen en bedrijven met de mededeling dat sprake zou zijn van auteursrechtinbreuk op foto’s. In veel gevallen blijkt die juridische basis echter discutabel. Deze website documenteerde eerder al tal van voorbeelden waarbij claims werden verstuurd voor public domain-beelden, hand-outs en foto’s waarvan het auteursrecht allerminst vaststaat.
Dit artikel maakt deel uit van een langere serie over zogenoemde fototrollen: organisaties die op grote schaal schadeclaims versturen wegens vermeende auteursrechtinbreuken, terwijl de juridische onderbouwing daarvan regelmatig vragen oproept.
Een van die gevallen betreft de redactie van Grunobuurt.nl, een website over de Groningse wijk Grunobuurt. De website publiceerde een afbeelding van de bevrijding van Groningen. Het ging niet om een foto van een persfotograaf, maar om een still uit historisch filmmateriaal over de Tweede Wereldoorlog.
Toch belandde deze still in de beeldbank van ANP. Volgens critici gebeurt dat vaker met historisch beeldmateriaal waarvan onduidelijk is wie de rechthebbende is. Archiefbeelden worden opgenomen in de beeldbank zonder dat duidelijk wordt vermeld wat de oorsprong van het materiaal is en op welke grond ANP aanspraak zou kunnen maken op auteursrechten.
Bij de betreffende afbeelding in de ANP-beeldbank valt direct iets op: een naam van een fotograaf ontbreekt. In plaats daarvan staat als bronvermelding slechts “ANP”. Dat had voor ANP Fair Licensing aanleiding moeten zijn om eerst nader onderzoek te doen voordat een claim werd verstuurd.
In februari 2025 ontving Grunobuurt.nl een schikkingsvoorstel van ANP Fair Licensing wegens vermeende auteursrechtinbreuk. De buurtwebsite werd verzocht een bedrag van 370,56 euro te betalen.
Opvallend is dat in oudere schikkingsvoorstellen van ANP nog stond vermeld dat de foto na betaling gebruikt mocht blijven worden. In de loop van 2025 verdween deze passage. Wie betaalde, kreeg op de factuur te zien dat sprake was van een “retroactive licence”. Dat betekent dat de licentie uitsluitend betrekking had op de periode tussen de vermeende inbreuk en de betaling. De afbeelding moest daarna alsnog worden verwijderd.
De redactie van Grunobuurt.nl maakte bezwaar tegen de claim, maar kreeg naar eigen zeggen geen inhoudelijke reactie op de gestelde vragen. Dat is een klacht die vaker wordt geuit door ontvangers van dergelijke schikkingsvoorstellen. Er wordt zelden ingegaan op vragen over de herkomst van het beeld of de juridische grondslag van de claim.
Mede daarom is Martine Bakx, het boegbeeld in de strijd tegen fototrollen, een rechtszaak tegen ANP aan het voorbereiden.
De redactie besloot daarop zelf onderzoek te doen naar de oorsprong van de afbeelding. Daarbij kreeg zij hulp van de hoofd collectie en de adjunct-directeur van de Groninger Archieven. Uit dat onderzoek bleek dat de afbeelding een still was uit een film die zich bevindt in de collectie van de Groninger Archieven.
Op de website van de Filmbank Groningen onder beheer van de Groninger Archieven, is de betreffende film terug te vinden. Een vergelijking tussen de filmbeelden en de afbeelding in de ANP-beeldbank laat zien dat het ANP-beeld een screenshot uit deze film betreft.
Op de website van de Filmbank Groningen staat bovendien vermeld:
“Veel van het getoonde materiaal op deze website is helaas niet vrij van auteursrechten of de Groninger Archieven zijn (mede)rechthebbenden. Dit materiaal kunt u echter wel gebruiken met de juiste bronvermelding.”
Volgens een eerder artikel van NRC zou het oorspronkelijke beeld afkomstig zijn uit de collectie van het Nationaal Archief, Collectie Spaarnestad, ANP.
Uiteindelijk hoefde Grunobuurt.nl de gevraagde vergoeding niet te betalen. Nadat de redactie had aangetoond dat het ging om een still uit historisch filmmateriaal en niet om een zelfstandige persfoto, werd de claim niet verder doorgezet.
De zaak roept opnieuw vragen op over de wijze waarop ANP Fair Licensing claims beoordeelt en verstuurt. Critici stellen dat eerst zorgvuldig zou moeten worden vastgesteld wie daadwerkelijk rechthebbende is, voordat ontvangers worden geconfronteerd met betalingsverzoeken wegens vermeende auteursrechtinbreuken.
