ANP verlaagt kosten voor retroactieve fotolicentie na kritiek op opslagen
Het ANP heeft het tarief voor bepaalde retroactieve fotolicenties aanzienlijk verlaagd. Waar het persbureau voorheen bedragen tussen de 234 en 260 euro exclusief btw rekende, bedraagt het tarief sinds juli 130 euro. De verlaging volgt na aanhoudende kritiek op de wijze waarop het ANP vermeende auteursrechtinbreuken afhandelt.
Dit artikel is een in een lange serie artikelen over fototrollen. Bedrijven die veel onterechte claims sturen over vermeend inbreuk op auteursrecht van foto’s.
De afbeelding hieronder is een screenshot van een recent verstuurd schikkingsvoorstel.
Sinds het ANP zelf de opsporing en handhaving van vermeende inbreuken op de auteursrechten van foto’s uitvoert, is er veel misgegaan. Ontvangers van zogenoemde schikkingsvoorstellen kregen onder meer te horen dat zij moesten betalen voor foto’s die tot het publieke domein behoorden of waarop het ANP zelf geen auteursrechten bezat. Ook lagen de gevraagde bedragen volgens verschillende rechterlijke uitspraken aanzienlijk hoger dan gerechtvaardigd was.
De werkwijze leverde het ANP veel kritiek op, zowel op sociale media als in de reguliere media. Onder meer Omroep West, Villamedia en NPO Radio 1 besteedden aandacht aan de praktijken van het persbureau. Daarnaast staat ANP nu zelf voor de rechter vanwege een onzorgvuldige schikkingsvoorstel dat zij stuurde naar een paticulier.
Het ANP lijkt een deel van die kritiek inmiddels ter harte te nemen. In verschillende dossiers heeft het persbureau geld terugbetaald aan mensen die ten onrechte hadden betaald. De recentste ontwikkeling is de verlaging van het tarief voor retroactieve licenties.
Toestemming achteraf
Een retroactieve licentie wordt door het ANP aangeboden aan mensen of organisaties die volgens het persbureau zonder toestemming een foto hebben gepubliceerd. Met zo’n licentie wordt achteraf toestemming verleend voor het eerdere gebruik, met terugwerkende kracht tot het moment waarop de foto werd gebruikt. Na aanschaf van de licentie moet de foto alsnog worden verwijderd.
Waar het ANP in het verleden tussen de 234 en 260 euro exclusief btw voor zo’n licentie vroeg, is dat bedrag sinds juli 2026 verlaagd naar 130 euro. Dat bedrag is gebaseerd op de licentievergoeding van net iets meer dan 100 euro (de prijs is afhankelijk of de foto voor een commerciele uiting is of niet) plus een toeslag van 25%.
Hieronder een screenshot van een door ANP verstuurd schikkingsvoorstel met een licentieprijs van 260 euro.
De daling lijkt verband te houden met de grenzen die het Nederlandse schadevergoedingsrecht stelt aan verhogingen boven op een gebruikelijke licentievergoeding. Het toevoegen van een bestraffend element aan een schadevergoeding is niet toegestaan. Rechters hebben het ANP daar in verschillende procedures op gewezen.
De kantonrechter in Rotterdam omschreef dat in een uitspraak uit januari 2020 als volgt:
“Het Nederlandse schadevergoedingsrecht kent geen punitief element. De schadevergoeding heeft (slechts) ten doel om de rechthebbende in een positie te brengen waarin zij zou verkeren zonder onrechtmatige daad. Zij heeft niet ten doel om onrechtmatig handelen te voorkomen of degene die onrechtmatig heeft gehandeld te straffen. De handhavingsrichtlijn kent evenmin een dergelijk doel. Ook dit argument geeft daarom geen grond voor een verhoging van de forfaitaire vergoeding.”
Het ANP stelde eerder dat de hogere bedragen gerechtvaardigd waren. In de FAQ van ANP Fair Licensing wordt gesproken over een toeslag voor licentieverlening achteraf. Voor zover die toeslag een bestraffend karakter heeft en niet is gebaseerd op aantoonbare schade, past deze volgens de aangehaalde rechtspraak niet binnen het Nederlandse schadevergoedingsrecht. Het ANP weet dat, of behoort dat te weten.
De tekst in de FAQ is overigens door ANP nog niet aangepast.
Tarief bij vooraf verkregen toestemming
Dat het ANP bij het berekenen van de schade niet zonder meer mag uitgaan van een verhoogd tarief voor gebruik achteraf, blijkt ook uit een uitspraak van de kantonrechter van 27 november 2025. Volgens de rechter moet bij het bepalen van de schade in beginsel worden aangesloten bij het bedrag dat verschuldigd zou zijn geweest wanneer vooraf een licentie was aangeschaft.
De kantonrechter schreef:
“Het is vaste jurisprudentie dat bij een vergoeding wegens inbreuk op auteursrecht als uitgangspunt zoveel mogelijk dient de gebruikelijke vergoeding voor de auteursrechthebbende in vergelijkbare situaties of in ieder geval een vergoeding die zou zijn gevraagd als wel vooraf zou zijn onderhandeld tussen partijen. Gelet op het voorgaande zou die reële vergoeding voor de foto worden vastgesteld op een bedrag tussen de nul en één euro, reeds daarom kan de door ANP in haar dagvaarding opgenomen licentiederving niet worden toegewezen.”
Er zijn meer uitspraken waarin rechters grenzen stellen aan de door het ANP gevorderde bedragen. Voorbeelden zijn deze uitspraak van de rechtbank Overijssel uit december 2025, deze uitspraak van het gerechtshof Amsterdam uit oktober 2019 en deze uitspraak van de rechtbank Gelderland, eveneens uit 2019.
Opslag van 25 procent soms wel aanvaard
Dat betekent niet dat iedere opslag boven op een normale licentievergoeding ontoelaatbaar is. Rechters vinden onder omstandigheden een verhoging van 25 procent aanvaardbaar, bijvoorbeeld als vergoeding voor schade door het ontbreken van de naam van de fotograaf.
In een uitspraak formuleerde de kantonrechter dat als volgt:
“De kantonrechter acht het in dit geval redelijk om naast het bedrag aan gederfde licentievergoeding een opslag van 25% te hanteren als vergoeding voor geleden schade vanwege het ontbreken van de naamsvermelding en het gebruik in bewerkte vorm.”
De volledige uitspraak is te vinden op Rechtspraak.nl.
Met de verlaging van het tarief lijkt het ANP zijn werkwijze nu beter in overeenstemming te brengen met de uitgangspunten van het Nederlandse schadevergoedingsrecht. De redactie van FeitofFake blijft de hoogte en toepassing van deze retroactieve licenties de komende tijd nauwlettend volgen.
