ANP zegt op te komen voor fotografen, maar wie verdient er werkelijk aan de claims?
De afdeling Fair Licensing van het ANP speurt met speciale software het internet af op mogelijke inbreuken op het auteursrecht van foto’s. Regelmatig gaat dat mis. Zo verstuurde het ANP in het verleden claims voor foto’s waarop het geen auteursrecht had, voor foto’s die tot het publieke domein (public domain) behoorden en zelfs voor een foto die was gemaakt door het Noord-Koreaanse regime.
Op vragen waarom het ANP niet eerst een waarschuwing geeft in plaats van direct een schikkingsvoorstel te sturen, antwoordde het persbureau:
“Om onze fotografen een eerlijke vergoeding te kunnen blijven bieden voor hun werk, is het handhaven van auteursrechten noodzakelijk. Met alleen een waarschuwing kunnen we hen helaas niet betalen.”
Uit onderzoek van de redactie blijkt echter dat dit argument lang niet altijd opgaat.
Dit artikel maakt deel uit van een langere serie over zogenoemde fototrollen: organisaties die op grote schaal schadeclaims versturen wegens vermeende auteursrechtinbreuken, terwijl de juridische onderbouwing daarvan regelmatig vragen oproept.
Vrijwel alle ANP-fotografen verdwenen uit loondienst
Vrijwel alle fotografen in loondienst van het ANP verloren in 2012 hun baan als gevolg van een grote reorganisatie die eind november 2011 werd aangekondigd. Daarna gingen de meesten verder als freelancer en leverden zij hun foto’s aan de ANP Beeldbank voor verkoop.
De vraag is daarom in hoeverre de opbrengsten uit auteursrechtclaims daadwerkelijk terechtkomen bij de fotografen namens wie het ANP zegt op te treden.
Protest voor betere tarieven
Dat de beloning van freelance fotojournalisten onder druk staat, bleek ook in 2019. Toen demonstreerden ongeveer tweehonderd fotojournalisten bij het kantoor van ANP/Hollandse Hoogte voor betere tarieven.
RTL Nieuws citeerde destijds een fotograaf die de situatie als volgt omschreef:
“Het ANP hanteert hele goede tarieven voor fotografen die in opdracht op pad gaan, net als verschillende andere partijen. Maar over het hele medialandschap zijn de opbrengsten per foto soms maar een euro. Bij andere bedrijven krijg ik vijftien euro voor een foto, als ik hem zelf aanlever. Daar moet ik wel alle kosten van dekken.”
De demonstratie maakte duidelijk dat veel freelance fotografen zich juist onvoldoende beloond voelden voor hun werk.
Krijgen fotografen een deel van de opbrengst?
Er zijn aanwijzingen dat fotografen niet of niet altijd delen in de opbrengsten die het ANP ontvangt wanneer een ontvanger van een schikkingsvoorstel betaalt. Hoe deze inkomsten precies worden verdeeld, is niet openbaar.
Opvallend is bovendien dat een aanzienlijk deel van de foto’s waarvoor het ANP schikkingsvoorstellen heeft verstuurd, afkomstig is uit historische archieven. Het gaat onder meer om foto’s uit de Tweede Wereldoorlog en uit de jaren zestig die deel uitmaken van archieven die het ANP in de loop der jaren heeft overgenomen.
De fotografen die deze beelden maakten, zijn veelal al overleden. Daarnaast waren velen destijds in loondienst, waardoor zij of hun nabestaanden geen vergoeding ontvangen wanneer een gebruiker na een schikkingsvoorstel betaalt.
ANP claimde zelfs geld voor een foto waar ANP niet van weet wie de fotograaf is.
Wie profiteert van de claims?
Dat roept de vraag op in hoeverre het huidige handhavingsbeleid daadwerkelijk is bedoeld om fotografen financieel te ondersteunen, zoals het ANP stelt. Wanneer de maker van een foto geen vergoeding ontvangt of niet meer in leven is, lijkt de opbrengst van een schikkingsvoorstel vooral ten goede te komen aan het ANP zelf.
