Historische stichting Damslachtoffers tweemaal doelwit van ANP-claim: vier van zes foto’s betreft geen inbreuk op auteursrecht

Het verhaal van de twee claims die de Stichting Memorial 2015 voor Damslachtoffers 7 mei 1945’ in maart en juni van dit jaar ontving van ANP Fair Licensing is opmerkelijk. Deze afdeling van het ANP speurt naar vermeende inbreuken op auteursrechten van foto’s. Uit deze en vele andere dossiers blijkt echter dat dit onderzoek regelmatig uiterst onzorgvuldig wordt uitgevoerd.

Dit artikel maakt deel uit van een langere serie over zogenoemde fototrollen: organisaties die op grote schaal schadeclaims versturen wegens vermeende auteursrechtinbreuken, terwijl de juridische onderbouwing daarvan regelmatig vragen oproept.

Die onzorgvuldigheid heeft ertoe geleid dat het ANP zich op 7 juli moet verantwoorden bij de kantonrechter van de rechtbank Den Haag.

De Stichting Memorial 2015 voor Damslachtoffers 7 mei 1945 verricht uitgebreid historisch onderzoek naar de gebeurtenissen op 7 mei 1945 op de Dam in Amsterdam. Terwijl feestvierders daar de bevrijding vierden, bevonden zich nog Duitse militairen in de stad. Een schietpartij volgde, waarbij 32 mensen om het leven kwamen.

De website van de stichting bevat talrijke historische foto’s van die dag. In maart en juni van dit jaar stuurde ANP Fair Licensing tweemaal een schikkingsvoorstel. Het dossier uit maart werd uiteindelijk gesloten. Des te groter was de verbazing van voorzitter Johan Wieland toen hij in juni opnieuw een claim van het ANP ontving. Een van de foto’s waarvan het ANP beweerde de auteursrechten te bezitten, bleek exact dezelfde foto te zijn als in de claim van maart. Toen was al vastgesteld dat het ANP helemaal niet over die rechten beschikte.

Eerste claim: foto van Cas Oorthuys

De eerste claim (dossiernummer 4K60BE), ontvangen in maart 2026, betrof twee foto’s die waren gepubliceerd op de Facebookpagina van de stichting. Een van deze foto’s was gemaakt door de bekende fotograaf Cas Oorthuys. Iedereen met enige kennis van de Nederlandse fotografie weet dat de rechten op het werk van Oorthuys worden beheerd door het Nederlands Fotomuseum en niet door het ANP.

Voor de twee foto’s vorderde het ANP een bedrag van € 838,72. Opmerkelijk was dat de stichting 50 procent korting kreeg als het bedrag vóór een bepaalde datum werd betaald. Waarom in dit geval een korting van 50 procent werd aangeboden, is onduidelijk. In vrijwel alle andere claims die de redactie heeft ingezien, bedroeg de korting bij snelle betaling 10 procent. Slechts bij hoge uitzondering werd een korting van 20 procent aangeboden.

Een van de twee foto’s betrof een opname van een reddingsactie na het schietincident op de Dam. Op de foto is onder meer draaiorgel ’t Snotneusje zichtbaar.

https://www.anpfoto.nl/search.pp?pictureid=300901921&page=1&pos=1

Het gaat om deze foto. Deze foto is overigens embedded. Dat is volgens het Svensson arrest geen inbreuk.

foto: Nederlands Fotomuseum (bron)

Het Nederlands Fotomuseum heeft het negatief in bezit.

Wat direct opvalt, is dat het beeld in de ANP-beeldbank afwijkt van de versie in de collectie van het Nederlands Fotomuseum. Op de museumversie is aanzienlijk meer van de straat op de voorgrond zichtbaar. Dat wijst erop dat de versie van het ANP niet het originele beeld kan zijn.

Het Nederlands Fotomuseum en niet het ANP beschikt over de auteursrechten van de foto’s van Cas Oorthuys. De collectie werd destijds aangekocht door voormalig museumdirecteur Flip Bool.

Uit onderzoek van de redactie blijkt dat het Nederlands Fotomuseum het ANP ooit toestemming heeft gegeven om foto’s uit de collectie te verkopen. Er is echter nooit toestemming verleend om namens het museum vermeende auteursrechtinbreuken op te sporen of te handhaven.

Structureel probleem

Volgens ingewijden is dit een bekend probleem binnen het ANP. Door overnames van persbureaus en andere archieven zijn in de loop der jaren honderdduizenden foto’s in de beeldbank terechtgekomen. Daaronder bevindt zich ook de collectie van Cas Oorthuys.

Het ANP heeft onvoldoende vastgelegd welke rechtenstatus iedere afzonderlijke foto heeft. De software die wordt gebruikt om vermeende inbreuken op te sporen, kijkt slechts naar één criterium: komt de foto voor in de beeldbank van het ANP?

De tweede foto uit de claim was gemaakt door fotograaf Remko de Waal op 7 mei 2016. Van deze foto beschikt het ANP vrijwel zeker wel over de auteursrechten.

https://www.anpfoto.nl/search.pp?pictureid=345505275&page=1&pos=1

Uit de correspondentie die de redactie van Feitoffake heeft ingezien, blijkt dat het Nederlands Fotomuseum het ANP toestemming heeft gegeven om foto’s uit de collectie te verkopen. Maar er is nooit toestemming verleend om vermeende inbreuken op te sporen of te handhaven. Het fotomuseum liet ANP Fair Licensing bovendien per e-mail weten het zeer kwalijk te vinden dat mensen die te goeder trouw handelen, claims van het ANP ontvangen wegens vermeende auteursrechtinbreuken.

Dossier gesloten zonder excuses

Op 18 maart ontving de stichting een e-mail van het ANP waarin werd meegedeeld dat het dossier werd gesloten. In de e-mail ontbrak iedere vorm van excuses. Voor beide foto’s hoefde uiteindelijk niets te worden betaald.

Op het moment van publicatie staat de betreffende foto, waarvan het Nederlands Fotomuseum de auteursrechten bezit, nog altijd in de beeldbank van het ANP. Daarmee blijft de kans op herhaling van dezelfde fout bestaan.

En die herhaling kwam er ook.

Opnieuw een schikkingsvoorstel en weer beschikt het ANP niet over auteurrecht

Want op 8 juni 2026 ontving de stichting opnieuw een e-mail van het ANP. Deze keer ging het om een schikkingsvoorstel (dossiernummer TZLFK9) wegens vermeende inbreuk op zes foto’s die op de website van de stichting waren geplaatst.

Voorzitter Johan Wieland besloot om de claim op zijn Linkedin pagina te beschrijven.

Uit analyse van de foto’s blijkt dat het ANP voor minstens vier van deze beelden niet over de auteursrechten beschikt. Toch vorderde het persbureau een bedrag van € 2.264,55. Dat bedrag was inclusief een korting van 10 procent — aanzienlijk minder dan de korting van 50 procent die bij de claim van maart werd aangeboden.

Opvallend is dat de foto van de gewondenverzorging na het schietincident op de Dam opnieuw werd opgevoerd als een foto waarop het ANP auteursrechten zou bezitten. Terwijl tijdens de eerste claim al uitvoerig was aangetoond dat dit niet het geval was. Daarmee lijkt het ANP niets te hebben geleerd van de eerdere fout. Door de foto niet direct in maart te verwijderen maakte ANP dus weer dezelfde fout.

Een van de andere foto’s betrof een portret van acteur en kunstenaar Jeroen Krabbé. De stichting liet aan het ANP weten dat zij deze foto in 2012 rechtstreeks van Krabbé had ontvangen. Destijds was expliciet gevraagd om een foto die vrij van rechten was. Na ontvangst van de claim verwijderde de stichting de foto onmiddellijk.

Op 14 juni stuurde de voorzitter van de stichting uitgebreid bewijs waaruit volgens hem blijkt dat de historische foto’s vrij zijn van auteursrecht. Op 17 juni reageerde het ANP met de mededeling dat vier foto’s uit het dossier waren verwijderd. Wederom ontbraken excuses voor het feit dat de stichting ten onrechte een schikkingsvoorstel had ontvangen.

Voor de foto’s van Jeroen Krabbé en voormalig burgemeester Eberhard van der Laan blijft het ANP echter van mening dat sprake is van auteursrechtinbreuk.

Wederhoor ANP

Vrijdagochtend 19 juni is het ANP benaderd door de redactie van Feitoffake en geconfronteerd met beide claims. In de email zijn onderstaande vragen gesteld met het verzoek voor maandag 22 juni 17:00 een reactie te geven. Zowel algemeen directeur Matha Riemsma als Robbert Buitenhuis reageerden niet.

1. Waarom geeft ANP op de maart claim een korting van 50% en op de juni claim een korting van 10%? 
2. Waarom bevinden zich vele historische foto’s in de ANP-beeldbank waarop ANP geen auteursrechten heeft? En klopt het dat ANP in veel van deze gevallen waarschijnlijk ook niet beschikt over een exploitatierecht?
3. Klopt het dat ANP niet per foto heeft vastgelegd:
   • of ANP over de auteursrechten beschikt;
   • of ANP uitsluitend een exploitatierecht heeft;
   • of de foto rechtenvrij is, bijvoorbeeld omdat deze tot het publieke domein behoort;
   • wie de bron of leverancier van de foto is geweest (bijvoorbeeld het Mercedes-AMG Formule 1 Team)?
4. Waarom schrijven medewerkers van ANP Fair Licensing in reacties aan ontvangers van claims dat een foto in de ANP-beeldbank staat als onderbouwing voor de stelling dat ANP over het auteursrecht beschikt of namens de auteursrechthebbende mag optreden? Iedere medewerker die professioneel met foto’s werkt, behoort te weten dat opname in een beeldbank daarvoor geen bewijs vormt. Zie onderstaande screenshot van e-mail., 
5. Waarom biedt ANP geen excuses aan wanneer een ontvanger van een schikkingsvoorstel kan aantonen dat ANP ten onrechte heeft gesteld over het auteursrecht van een foto te beschikken of namens de auteursrechthebbende op te treden? Zie als voorbeeld onderstaande e-mail. 

Analyse van de foto’s

https://www.anpfoto.nl/search.pp?pictureid=300923091 datum foto 05-11-1980 naam fotograaf: ANP		Duidelijk is dat ANP op deze foto geen auteursrecht heeft. ANP vermeldt niet de naam van de fotograaf. De datum klopt duidelijk niet. Dit is een public domain foto https://commons.wikimedia.org/wiki/File:05-07-1945_07518F_Britten_op_de_Dam_(17189273180).jpg?utm_medium=organic&utm_source=yandexsmartcamera   De fotograaf is Ben van Meerendonk
https://www.anpfoto.nl/search.pp?pictureid=300902169 datum foto 01-01-1944 naam fotograaf: ANP		Deze foto komt van het Nationaal Archief . En ook is deze van het Amsterdams Stadsarchief. De naam van de fotograaf is onbekend. Het is een public domain foto . https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Stadsarchief_Amsterdam,_Afb_ANWO00209000001.jpg
Hotel de Wereld Wageningen 302108341.  Free NIOD, Canadian Archive, Nationaal Archief, gemaakt door Kapitein Alexander M. Stirton https://www.anpfoto.nl/search.pp?pictureid=302108341 Datum foto: 05-05-1945 Benelux Press		Deze foto komt uit de Collectie: Spaarnestad Photo. De fotograaf is Alexander M. Stirton  een Canadese oorlogsfotograaf die tijdens de Tweede Wereldoorlog diende bij de Canadian Army Film and Photo Unit. Zijn foto’s behoren tegenwoordig tot de collecties van Library and Archives Canada Van deze en andere foto’s van deze fotograaf is het auteursrecht vervallen. https://recherche-collection-search.bac-lac.gc.ca/eng/home/record?IdNumber=3518991&app=fonandcol&ecopy=a138588
https://www.anpfoto.nl/search.pp?pictureid=300901921 Datum foto: 07-05-1945 naam fotograaf: ANP		Padvinders met rode kruisvlag voor draaiorgel ’t Snotneusje. De naam van de fotograaf is Cas Oorthuys. Het auteursrecht is van het Nederlands Filmmuseum
https://www.anpfoto.nl/search.pp?pictureid=351008623 Robin Utrecht		Robin Utrecht heeft zelf copyright op  zijn foto van Eberhard op de Dam 4 mei 2017  Daarmee staat zeker niet vast dat ANP namens Robin Utrecht optreedt. Zie: “ https://robinutrecht.photoshelter.com/image/I0000AW_FUBlVmlU “
Foto Jeroen Krabe https://www.anpfoto.nl/search.pp?pictureid=308463479 Fotograaf Marcel Hemelrijk

Foto op titel: https://nl.wikipedia.org/wiki/Bestand:Schietpartij_op_de_Dam_7_mei_1945,_SFA001005182.jpg