ANP-claim op Wilders-foto onder de loep: inbreuk, screenshot of citaatrecht?
Journalist Bart Nijman kreeg van het ANP een forse rekening omdat hij het auteursrecht van een vijftal foto’s zou hebben geschonden. Het betrof een aantal foto’s en screenshots waarin foto’s zichtbaar waren die Nijman had gepubliceerd in meerdere artikelen op zijn website Nijmans Nieuwsbriefje.
Op zijn website schreef Nijman een uitgebreid verhaal over de claim van het ANP.
De redactie van Feitoffake heeft iedere claim van het ANP geanalyseerd. In dit artikel staat een analyse van de vermeende inbreuk met betrekking tot één van de foto’s. Het gaat om een screenshot van een Tweet die Geert Wilders plaatste op zijn X-account. In die screenshot is een foto zichtbaar waarop ANP het auteursrecht claimt.
Dit artikel is een in een lange serie artikelen over fototrollen. Bedrijven die veel onterechte claims sturen over vermeend inbreuk op auteursrecht van foto’s. Het ANP heeft intussen recent al vier rechtszaken verloren. En mogelijk nog meer want lang niet iedere uitspraak wordt door de Rechtspraak gepubliceerd.
Nijman publiceerde een screenshot in het artikel op zijn website. Een gearchiveerde versie van het artikel is hier te vinden:
Het artikel zag er als onderstaand uit.
De foto is gemaakt door Remko de Waal en is terug te vinden in de ANP-beeldbank.
De Waal is in loondienst bij ANP. Dat betekent dat ANP de auteursrechthebbende van de gewraakte foto is.
Juridisch gezien kan de screenshot van de Tweet worden gezien als een herpublicatie van de ANP-foto zonder dat daarvoor een licentie is verkregen. Op de foto rusten echter geen exclusieve uitgeefrechten meer. RTL heeft de foto ‘vrijgegeven’ voor gebruik op sociale media. De foto staat op het openbare internet: iedereen kan de foto bekijken, iedereen kan zo’n screenshot maken. Een rechter zal moeten oordelen of er een nieuw publiek bereikt wordt met de publicatie van Nijman. Aangezien overduidelijk is waar de foto vandaan komt, is de kans aanwezig dat een rechter zal oordelen dat het exploitatierecht niet geschonden wordt.
Mocht een rechter oordelen dat er wél sprake is van een inbreuk, dan kan de claim weerlegd worden met dat ANP geen licentievergoeding is misgelopen. Er rusten immers geen exclusieve rechten meer op: je kunt de foto via een andere partij verkregen hebben.
Screenshot valt niet onder het citaatrecht
Nijman voert als verweer aan dat het om een screenshot gaat. Daarnaast stelt hij: “In de gebruikte screenshots zijn de daarin zichtbare foto’s ondergeschikt aan de inhoud van de schermafbeelding, en dat valt normaliter binnen het citaatrecht.”
Dat argument houdt in dit geval geen stand. In een eerder artikel legt deze website uit dat een screenshot van een deel van een RTL Nieuws-artikel kan worden gezien als een persoverzicht. Een serie screenshots van krantenkoppen werd daar gebruikt om te laten zien dat media massaal berichtgeving van BNR overnamen.
Het screenshot met de Tweet van Wilders wordt echter niet inhoudelijk besproken in het artikel van Nijman. Daarin analyseert hij de noodwet. De ANP-foto in het screenshot lijkt uitsluitend een decoratieve functie te hebben. Daarmee ontbreekt de noodzakelijke relevantie: de Tweet is niet ‘nodig’ voor het doel van het artikel.
Hoe liep het af
Nijman betaalde voor drie foto’s een bedrag dat lager lag dan het door ANP gevraagde bedrag. Voor het screenshot van de Tweet van Wilders betaalde hij niets.
Enkele dagen na publicatie nam een jurist van ANP telefonisch contact op met Nijman. Uiteindelijk ging ANP akkoord met een schikkingsvoorstel en werd het dossier gesloten.
Aanpassing van het artikel
De Tweet van Wilders is nog steeds zichtbaar in het artikel. Opvallend is dat de oorspronkelijke screenshot inmiddels is vervangen door een embedded Tweet. Dat betekent dat de inhoud niet langer op de server van Nijman staat, maar wordt geladen via de servers van X. Als Wilders de Tweet verwijdert, verdwijnt deze ook van de website van Nijman.
Tot in ieder geval 14 december 2025 werd nog een screenshot getoond blijkt uit een gearchiveerde versie.
Het lijkt erop dat Nijman de pagina recent heeft aangepast door de screenshot te vervangen door een embedded Tweet.
Dat heeft grote juridische gevolgen. Het embedden van content wordt op basis van het Europese Svensson-arrest van het Hof van Justitie niet gezien als een auteursrechtinbreuk, mits aan bepaalde voorwaarden wordt voldaan. Zo mag er niet worden gelinkt naar illegale content.
Er is derhalve door een embedded Tweet te gebruiken zeker geen sprak van inbreuk!
Conclusie
Nijman deed in eerste instantie ten onrechte een beroep op het citaatrecht. ANP stond juridisch gezien mogelijk in zijn recht om een licentievergoeding en schadevergoeding te eisen. Voor deze situatie is nauwelijks tot geen jurisprudentie te vinden. De kans bestaat dat als Nijman voor de kantonrechter moest verschijnen deze tot het oordeel komt dat er sprake is van inbreuk.
Wel kan worden betwijfeld of het door ANP gevraagde bedrag voor licentiekosten, schadevergoeding en opsporing proportioneel was. ANP ging akkoord met de betaling van een veel lager bedrag.
Door het vervangen van de screenshot door een embedded Tweet is de situatie veranderd. In de huidige vorm is er sowieso geen sprake van auteursrechtinbreuk.
