Help! Een schikkingsvoorstel van ANP Fair Licensing ontvangen? Zo kan een bedrijf, stichting of vereniging reageren
De afdeling Fair Licensing van ANP zoekt met speciale software naar het gebruik van foto’s uit de eigen beeldbank, om zo mogelijke inbreuken op het auteursrecht vast te stellen. Bij detectie van een foto die niet via ANP is aangeschaft, stuurt ANP geheel geautomatiseerd zogenoemde schikkingsvoorstellen. Daarin wordt aangeboden alsnog een licentie voor de foto te kopen. Met de aankoop wordt een mogelijke gang naar de rechter voorkomen, stelt ANP.
Eerder gaven we al advies voor het geval je als particulier een schikkingsvoorstel van ANP ontvangt. In dit artikel krijg je advies voor de situatie waarin jouw bedrijf, stichting of vereniging een schikkingsvoorstel ontvangt.
Het verschil tussen ontvangst door een bedrijf, stichting of vereniging en ontvangst door een particulier is dat ANP Fair Licensing vanwege de inschrijving bij de Kamer van Koophandel gemakkelijk aan adresgegevens kan komen. Die gegevens zijn nodig om een deurwaarder een aanmaning of dagvaarding te laten bezorgen. Daardoor wordt het dossier iets complexer en is het risico op een gang naar de rechter groter.
Dit artikel maakt deel uit van een langere serie over zogenoemde fototrollen: organisaties die op grote schaal schadeclaims versturen wegens vermeende auteursrechtinbreuken, terwijl de juridische onderbouwing daarvan regelmatig vragen oproept.
Er is van alles mis met deze schikkingsvoorstellen. Zo beweert ANP het auteursrecht te hebben op publicdomainfoto’s, op een foto die is gemaakt door Noord-Koreaanse staatsmedia en op foto’s waarvan het auteursrecht bij een museum ligt. Dit artikel geeft advies over hoe je kunt omgaan met een dergelijk schikkingsvoorstel.
Je kunt de volgende strategie toepassen. Die komt erop neer dat je zoveel mogelijk zelf zult moeten doen. Een rechtsbijstandverzekering dekt vrijwel nooit de kosten van een geschil over auteursrecht. Als je een jurist of advocaat inschakelt, kan dat veel geld kosten en is het nog maar de vraag of die jurist de juiste strategie adviseert.
Om te beginnen is een schikkingsvoorstel geen rechterlijke uitspraak, geen vonnis en geen vaststaande schuld. Het is een aanbod om een geschil buiten de rechter om af te handelen.
Letterlijk schrijft ANP Fair Licensing:
Allereerst willen wij benadrukken dat de e-mail die u van ons heeft ontvangen een schikkingsvoorstel betrof. Wanneer u contact met ons had opgenomen, waren wij graag met u in gesprek gegaan om samen tot een passende oplossing te komen.
De situatie is dus helemaal afhankelijk van de context.
Omdat ANP jouw adresgegevens gemakkelijk zal kunnen achterhalen, bestaat er echter een, weliswaar hele kleine, kans dat op een gegeven moment een aanmaning van een deurwaarder op de mat ligt.
Stap 1: onderzoek of er auteursrecht op de foto rust en of ANP rechthebbende is
Je wilt natuurlijk niet ten onrechte gebruikmaken van het werk van een fotograaf. Die leeft immers van de verkoop van licenties voor zijn of haar foto’s. Onderzoek daarom eerst of er auteursrecht op de foto rust, zoals ANP in zijn claim beweert.
Gebruik websites voor reverse image search, zoals Google en TinEye, om te zoeken waar de foto nog meer is gepubliceerd. Staat de foto op Wikimedia, Wikipedia of in archieven zoals het Nationaal Archief, dan is de foto mogelijk vrij van auteursrecht. Dat kan ook gelden voor foto’s die zijn uitgegeven door organisaties als NASA, ESA en de Rijksvoorlichtingsdienst.
Mogelijk heeft het bedrijf of de stichting toch een licentie gekocht. Omdat ANP soms een schikkingsvoorstel stuurt voor foto’s die vele jaren geleden zijn gepubliceerd, is het soms vrijwel onmogelijk om te achterhalen of ooit een licentie is aangeschaft of dat de foto ooit als public domain werd aangeboden.
Is de foto vrij van auteursrecht of beschik je over een licentie, dan laat je de foto staan. Reageer verder niet op de e-mails die ANP zal sturen. Lees in dat geval verder bij stap 3.
Komt de foto die je hebt gebruikt voor op websites van kranten, dan bestaat de kans dat ANP, of een fotograaf die door ANP wordt vertegenwoordigd, over het auteursrecht beschikt.
Kijk vervolgens hoe de foto op je website is gepubliceerd. Staat de foto fysiek op de server waarop de website wordt gehost, dan is sprake van een verveelvoudiging en mogelijk van een inbreuk op het auteursrecht. Verwijder in dat geval de foto. Zorg ervoor dat de foto niet alleen uit het artikel wordt verwijderd, maar ook uit de mediabibliotheek van je website. De foto kan anders vaak nog steeds via internet worden bekeken, doordat het bestand een eigen URL heeft.
Verwijder ook je berichten op Facebook, X en andere sociale media met links naar de pagina waarop de foto staat, wanneer de foto als uitgelichte afbeelding aan de URL is gekoppeld. Doe dat in ieder geval bij accounts die rechtstreeks aan je website zijn gekoppeld.
ANP stuurde recent nog twee claims naar Joke Kaviaar voor dezelfde foto. De ene claim had betrekking op de foto op haar website. Even later kreeg zij een claim voor de foto op haar Facebookpagina.
Is de foto weliswaar op je website te zien, maar is deze embedded, dan is dat niet zonder meer een auteursrechtinbreuk. Lees daarover meer in het Svensson-arrest.
Beoordeel ook of het gebruik van de foto mogelijk onder het citaatrecht valt. Is de foto gebruikt om te beschrijven of te bespreken wat op de foto is te zien, dan kan het gebruik onder het citaatrecht vallen.
Stuur vervolgens een reactie naar ANP. Leg uit waarom het gebruik van de foto volgens jou geen inbreuk op het auteursrecht oplevert en verstrek daarvoor bewijs. Dat kan bijvoorbeeld een link naar een Wikipediapagina zijn, of een schermafbeelding uit het ANP-archief.
Een medewerker van ANP zal daar zeer waarschijnlijk tegenin gaan, want daarop zijn de medewerkers getraind. Bovendien hebben de medewerkers van Fair Licensing buitengewoon weinig kennis van hoe foto’s door freelancers worden verkocht aan verschillende afnemers. ANP zal schrijven dat het auteursrecht heeft of het auteursrecht voor een fotograaf beheert, omdat de foto is opgenomen in de ANP Beeldbank. Dat is op zichzelf geen bewijs. ANP heeft zijn beeldbank gevuld met tienduizenden foto’s die rechtenvrij zijn of waarvan het auteursrecht niet bij ANP ligt.
Controleer ook of je website of socialmediakanaal echt geen andere foto’s bevat waarop auteursrecht rust. Er zijn diverse voorbeelden bekend waarin ANP meerdere claims kort na elkaar stuurde over dezelfde foto of over verschillende foto’s op dezelfde website.
Negeer vervolgens alle e-mails van ANP en wacht af of er een papieren brief komt.
Stap 2: er is daadwerkelijk sprake van een inbreuk
Als de foto die je hebt gebruikt daadwerkelijk een auteursrechtinbreuk oplevert, moet je een afweging maken. Er zijn verschillende opties:
a. Je gaat in discussie met ANP.
b. Je koopt een licentie voor de foto.
c. Je betaalt het tarief voor de licentie dat ANP voorstelt.
d. Je doet helemaal niets en wacht af tot er een brief komt.
Per optie bespreken we de voor- en nadelen.
Strategie 1: ga in discussie met ANP
Ben je vertegenwoordiger van een stichting met een maatschappelijk doel, een kleine vereniging of een andere non-profitorganisatie?
ANP Fair Licensing heeft in het recente verleden een waarschuwing gestuurd naar een organisatie met een maatschappelijk doel. Ontving je geen waarschuwing, wijs ANP dan op deze vorm van coulance. Ook een kleine ijsclub kreeg coulance van ANP.
Verwijs naar deze dossiers:
en
Waarschijnlijk is de beste strategie om met ANP in discussie te gaan. Dat kost wel tijd en voor een ondernemer geldt: tijd is geld. Je moet je dus eerst afvragen of je voor een paar honderd euro een uitvoerige discussie wilt voeren. Je niet laten oplichten en geen voeding geven aan een omstreden verdienmodel kan een goede motivatie zijn om dat toch te doen.
Erken in ieder geval nooit zonder meer dat je inbreuk hebt gemaakt. Stel in een eerste reactie op het schikkingsvoorstel de volgende vragen aan ANP:
- Wie is de fotograaf?
- Op welke datum is de foto gemaakt?
- Wie is de auteursrechthebbende?
- Treedt ANP op als rechthebbende of als vertegenwoordiger van de fotograaf?
- Waaruit blijkt die bevoegdheid?
- Hoe is de schade berekend?
- Welke licentieprijs zou vooraf zijn betaald?
Hierdoor moet ANP zijn kaarten op tafel leggen. De antwoorden kunnen later relevant zijn. De vragen maken bovendien duidelijk dat je enige kennis van het auteursrecht hebt. Dat kan de kans vergroten dat ANP besluit het dossier te sluiten.
ANP geeft zelf aan dat zijn schikkingsvoorstellen bedoeld zijn om te onderhandelen. Mocht het uiteindelijk toch tot een zitting bij de kantonrechter komen, dan is het in jouw voordeel dat je als vermeende inbreukmaker bereid bent geweest het geschil buiten de rechter om op te lossen.
De eerste vraag in het onderhandelingsspel is of ANP kan bewijzen dat het bedrijf over het auteursrecht beschikt. De meest voor de hand liggende situatie waarin dat het geval kan zijn, is wanneer de fotograaf in vaste dienst is of was van ANP en de foto in het kader van die dienstbetrekking heeft gemaakt.
Er is een periode geweest waarin ANP uitsluitend foto’s ontving van freelancers. Freelancefotografen dragen hun auteursrecht doorgaans niet over aan ANP. ANP krijgt in dat geval alleen exploitatierechten van de fotograaf. Dat is het recht om namens de fotograaf licenties voor het beeld te verkopen.
Voor naar schatting 95 procent van de foto’s in de ANP Beeldbank beschikt ANP niet zelf over het auteursrecht, omdat de fotograaf op het moment waarop de foto werd gemaakt niet in loondienst was van ANP. ANP claimt dat het in dat geval namens de auteursrechthebbende de opsporing en handhaving uitvoert. Dat is echter lang niet altijd correct.
Zo claimde ANP geld voor een foto waarvan het Nederlands Filmmuseum de auteursrechten heeft, terwijl het museum ANP nooit toestemming had gegeven om die rechten te handhaven.
De kantonrechter deed in een zaak van ANP tegen iemand die vermeend inbreuk had gemaakt de volgende uitspraak:
https://uitspraken.rechtspraak.nl/details?id=ECLI:NL:RBMNE:2021:6042
“Naar het oordeel van de kantonrechter heeft ANP, mede gelet op het verweer van [gedaagde] , onvoldoende gesteld en onderbouwd om aan te kunnen nemen dat zij gerechtigd is om deze rechtsvordering in te stellen wegens auteursrechtinbreuk op de foto. Vast staat dat [fotograaf] de foto heeft gemaakt. Hij staat in de beeldbank van ANP ook vermeld als de fotograaf. Niet gesteld of gebleken is dat hij de foto heeft gemaakt terwijl hij in dienst was van ANP. Dit brengt mee dat de auteursrechten op de foto op grond van de hoofdregel van artikel 1 Auteurswet aan [fotograaf] toekomen. Op grond van artikel 2 Auteurswet is voor zowel de (gehele of gedeeltelijke) overdracht van auteursrechten als het verlenen van een exclusieve licentie een akte vereist. Het had daarom op de weg van ANP gelegen om te stellen en aan te tonen dat zij via zo’n akte rechten op de foto overgedragen heeft gekregen. Dat heeft zij nagelaten. De kantonrechter zal de vordering van ANP om die reden afwijzen.”
Vraag ANP daarom om een akte waaruit de overdracht van het auteursrecht van de fotograaf aan ANP blijkt. De kans is bijna nihil dat een fotograaf zijn auteursrechten daadwerkelijk aan ANP heeft overgedragen.
In de bemiddelingsovereenkomst die ANP en zijn voorgangers met freelancefotografen sloten, staat expliciet dat het auteursrecht bij de fotograaf blijft. ANP verkoopt uitsluitend namens de fotograaf licenties en ontvangt daarvoor een, vaak forse, bijdrage.
In een akte van overdracht moet minimaal staan:
- Wie de fotograaf en overdrager is.
- Wie de verkrijger is.
- Welke foto’s of auteursrechten worden overgedragen.
- Of het om een volledige of gedeeltelijke overdracht gaat.
- Dat daadwerkelijk een overdracht is bedoeld en niet slechts een licentie.
Een andere mogelijkheid is dat de fotograaf ANP een machtiging heeft gegeven om inbreuken op te sporen en te handhaven door middel van het versturen van schikkingsvoorstellen en eventueel een dagvaarding. ANP moet dan namens de fotograaf optreden.
Martine Bakx heeft een afbeelding gemaakt waarin de drie mogelijkheden in beeld worden gebracht.
Met een volmacht kan een agentschap zoals ANP bijvoorbeeld licenties verkopen, toestemming verlenen voor het gebruik van foto’s, vergoedingen innen en soms ook optreden tegen auteursrechtinbreuken. Het agentschap handelt dan namens de fotograaf, maar wordt zelf geen auteursrechthebbende. Een bemiddelingsovereenkomst bevat vaak een volmacht van de fotograaf.
Vraag daarom om bewijs van een exclusieve volmacht. Dat is om verschillende redenen belangrijk. Je wilt vooral voorkomen dat een ander agentschap later eveneens een claim stuurt voor dezelfde foto.
Tot slot bestaat er de mogelijkheid van lastgeving. Net als bij een volmacht blijft het auteursrecht bij de fotograaf. Er vindt geen overdracht van auteursrechten plaats. Het agentschap zoals ANP treedt slechts op voor rekening en in het belang van de fotograaf.
Daardoor moet het agentschap, wanneer het een claim op eigen naam indient, kunnen aantonen dat het in opdracht van de fotograaf optreedt. Het moet daarvoor een lastgevingsovereenkomst overleggen.
Wanneer sprake is van een volmacht, moet ANP in de e-mail heel duidelijk aangeven namens welke fotograaf het voorstel wordt verstuurd. In geen enkel schikkingsvoorstel stond tot nu toe dat namens een fotograaf werd opgetreden.
De ervaring leert dat ANP Fair Licensing nog nooit een akte van overdracht, machtiging, volmacht of lastgeving heeft verstrekt wanneer daarom werd gevraagd.
Stop op dat moment de discussie. Schrijf dat ANP moet bewijzen dat het namens of in opdracht van de fotograaf optreedt. Wacht vervolgens af wat ANP zal doen. Je zult in ieder geval geautomatiseerde e-mails ontvangen met standaardteksten waarin staat dat de aangeboden korting verloopt.
Je hebt daarmee laten zien dat je over kennis van het auteursrecht beschikt. De kans dat ANP via een deurwaarder een sommatie of vergelijkbare brief zal sturen, is dan heel klein. De kosten daarvan zijn voor ANP relatief hoog en de kans dat alsnog geld wordt geïnd, is beperkt.
Wacht daarom af of ANP een deurwaarder een sommatie naar het geregistreerde adres laat sturen. Die kans is zeer klein, want voor zover bekend heeft ANP Fair Licensing nog geen deurwaarder ingeschakeld in de twee jaar waarin ANP de opsporing van inbreuken zelf uitvoert.
Strategie 2a: betaal een gebruikelijk ANP-tarief voor de licentie
Deze strategie kun je toepassen wanneer je geen zin hebt om uitvoerige e-mails op te stellen. Uiteraard kun je ook eerst strategie 1 uitvoeren. Het idee achter deze strategie is dat het lezen en beantwoorden van e-mails voor een ondernemer al snel meer kost dan het betalen van een gereduceerd bedrag voor een licentie.
ANP rekent zeer hoge bedragen voor het achteraf aanschaffen van een licentie. ANP beschouwt dat bedrag als schadevergoeding. Het Nederlandse schadevergoedingsrecht heeft echter geen punitief karakter. Met andere woorden: ANP mag niet zonder meer een boete toevoegen bovenop de licentiekosten die verschuldigd zouden zijn geweest wanneer de licentie vooraf was aangeschaft.
De standaard die rechters regelmatig toepassen, is dat iemand die inbreuk heeft gemaakt 125 procent van de gebruikelijke licentiekosten moet betalen. Daarbij kunnen nog redelijke kosten voor opsporing komen.
Stuur een e-mail naar ANP. Bied aan om 125 procent van de licentieprijs te betalen die in de ANP Beeldbank staat. Betaal dus niet de 260 euro ex BTW zoals ANP stelt maar het tarief in de beeldbank (100 euro ex btw voor gebruik voor non-profit) en voeg 25% toe. Geef daarbij aan dat kantonrechters een verhoging van 25 procent in bepaalde zaken acceptabel hebben gevonden.
Strategie 2b: bied een marktconform tarief aan
De tarieven die ANP hanteert voor foto’s in zijn beeldbank zijn al erg hoog. De boete die ANP toevoegt is niet toegestaan. Er bestaat vrijwel geen professionele afnemer van ANP-foto’s die ruim 100 euro exclusief btw betaalt voor één licentie.
Afhankelijk van het soort organisatie dat je vertegenwoordigt, profit of non-profit, kan worden beredeneerd dat een foto soms maar 1 euro zou moeten kosten. Dat blijkt uit een recente uitspraak van de kantonrechter in een zaak die ANP verloor. De rechter wees daarin op de website eerlijkefoto.nl, een initiatief van ANP.
Je kunt ook kijken naar de prijzen van soortgelijke foto’s of zelfs van exact dezelfde foto. Zo worden foto’s van dezelfde fotograaf niet alleen door ANP verkocht, maar soms ook op Alamy aangeboden voor 22 euro. De prijs is mede afhankelijk van de uniciteit van de foto, de hoeveelheid werk die de fotograaf eraan heeft gehad en de commissie die een platform als Alamy rekent.
Ook de Duitse beeldbank Imago Images vraagt voor dezelfde foto soms een aanzienlijk lager tarief dan ANP. Daar kost een licentie 29 euro, terwijl foto’s van exact hetzelfde evenement bij ANP ruim 100 euro kosten.
https://www.imago-images.de/sp/1003278038
Een realistisch bedrag voor een foto ligt daardoor eerder tussen de 20 en 30 euro dan rond de 100 euro.
Beschrijf in een e-mail waarom je een marktconform bedrag voor de foto wilt betalen. Voeg daar redelijke opsporingskosten aan toe en schrijf dat je het dossier met die betaling als gesloten beschouwt.
ANP zal zeer waarschijnlijk geen verdere stappen ondernemen.
Strategie 3: koop een licentie voor de foto
Koop een reguliere licentie. Via Alamy, waar ANP een deel van zijn eigen foto’s aanbiedt, zijn sommige foto’s aanzienlijk goedkoper.
Ingaan op het oorspronkelijke ‘aanbod’ is onverstandig, omdat je dan de volledige kosten betaalt die ANP in het schikkingsvoorstel noemt. Ga op zijn minst onderhandelen.
ANP geeft standaard 10 procent korting. ANP heeft echter ook kortingen van 20 procent tot zelfs 50 procent gegeven. Zo’n korting werd bijvoorbeeld gegeven nadat een particulier aangaf de kosten niet te kunnen betalen.
Een stichting kreeg 50 procent korting op een claim wegens het gebruik van foto’s op een Facebookpagina. ANP lijkt bereid hoge kortingen te geven aan stichtingen met een maatschappelijk doel.
Zoals je bij strategie 2 al kon lezen, is de korting deels een sigaar uit eigen doos. De kosten voor een licentie die in het schikkingsvoorstel staan, bevatten een forse opslag die het karakter van een boete kan hebben, terwijl zo’n punitieve opslag niet zonder meer is toegestaan.
Ga daarom in onderhandeling en leg vast welk bedrag je bereid bent te betalen. Onderhandel ook over het recht om de foto nog tien jaar te laten staan. Normaal gesproken betaal je namelijk voor een retroactieve licentie. Dat kan betekenen dat je na betaling de foto alsnog moet verwijderen.
Strategie 4: doe niets en wacht af
Bij deze strategie reageer je niet op de e-mails die ANP stuurt. Je wacht af of er een sommatie van een deurwaarder of jurist komt. Vanaf dat moment ga je pas met ANP in discussie over een realistische prijs voor de licentie.
Ook na ontvangst van een sommatie van een deurwaarder of jurist kun je nog steeds bezwaar maken tegen de kosten die ANP in rekening brengt.
Bekijk hoe journalist Maarten Dallinga voor deze strategie koos. Dat was nog in de tijd waarin ANP de opsporing had uitbesteed aan Visual Rights Group. Dit bedrijf stapte in sommige gevallen wel naar de rechter, maar alleen wanneer de naam en adresgegevens van de vermeende inbreukmaker bekend waren.
De kans dat ANP een brief stuurt omdat je niet op de e-mails hebt gereageerd, is relatief klein.
