Schikkingsvoorstel van ANP Fair Licensing van honderden euro’s voor Pippi Langkous beeld blijkt ongegrond: ondernemer zet ANP op zijn plaats

Het aantal klachten over omstreden auteursrechtclaims van ANP Fair Licensing blijft groeien. In tal van gevallen blijken de vorderingen – die het persbureau zelf aanduidt als “schikkingsvoorstellen” – juridisch wankel. Zo worden claims verstuurd voor foto’s die zich in het publieke domein bevinden, voor vrij te gebruiken hand-outs en voor beelden die onder het citaatrecht vallen. Een terugkerend probleem: het ANP beschikt in veel gevallen niet over het auteursrecht dat nodig is om een dergelijke vordering te kunnen handhaven.

Dit artikel is een in een lange serie artikelen over fototrollen. Bedrijven die veel onterechte claims sturen over vermeend inbreuk op auteursrecht van foto’s

Een illustratief voorbeeld is de ervaring van ondernemer Ida van de Lagemaat. Zij ontving een claim van €370,56 van ANP Fair Licensing vanwege het gebruik van een afbeelding uit een film van Pippi Langkous. Van de Lagemaat besloot de zaak niet te accepteren en ging zelf op onderzoek uit.

Al snel bleek dat de auteursrechten niet bij het ANP lagen, maar bij het Zweedse Filminstituut. Bovendien was het ANP niet gemachtigd om namens deze rechthebbende claims te versturen. Haar bevindingen deelde zij publiekelijk via LinkedIn.

Van de Lagemaat schrijft:

Bij het Zweedse Filminstituut kreeg ik te horen dat, als ik het still zou willen blijven gebruiken, de kosten slechts 50 euro zouden zijn. Als ik ervoor koos het beeld niet verder te gebruiken, zou de zaak gesloten worden zonder kosten. Wat een verschil met de 370,56 euro die het ANP eiste!

Wat volgde, onderstreept volgens critici de kern van het probleem. Het Zweedse filminstituut liet weten dat het gebruik van het beeld – indien gewenst – kon worden afgekocht voor slechts €50. Wie het beeld niet langer gebruikte, hoefde zelfs helemaal niets te betalen. Het contrast met de eis van €370,56 vanuit ANP Fair Licensing is daarmee aanzienlijk.

Toch bleef het ANP aandringen op betaling, ook nadat Van de Lagemaat had aangegeven dat het persbureau niet over de benodigde rechten beschikte. De ondernemer besloot daarop haar eigen kosten – onder meer door tijdsverlies en misgelopen inkomsten – te verhalen op het ANP.

De zaak belandde uiteindelijk bij Jessica van der Waal, commercieel directeur van het ANP en verantwoordelijk voor het opsporen van auteursrechtinbreuken. In haar reactie erkende zij dat het ANP het beeld weliswaar in de eigen beeldbank mocht aanbieden, maar niet exclusief. Daarmee concludeerde zij dat het niet aan het ANP was om vermeend onrechtmatig gebruik van deze afbeelding te handhaven.

Van der Waal schreef : “op basis van mijn beoordeling lijken wij wel gerechtigd het betreffende beeld weliswaar aan te bieden in onze beeldbank, zij het niet exclusief. Daarmee ga ik er van uit dat het niet aan het ANP was om het vermeend onrechtmatig gebruik van deze afbeelding op te sporen.

Het ANP ging over tot vergoeding van de door Van de Lagemaat gemaakte kosten.

De zaak roept bredere vragen op over de werkwijze van ANP Fair Licensing. Hoe vaak worden dergelijke claims verstuurd zonder dat sprake is van een rechtsgeldige bevoegdheid? En hoeveel ontvangers van deze brieven betalen zonder de claim inhoudelijk te toetsen?

Voor critici bevestigt deze casus het beeld van een systeem waarin standaardclaims worden verstuurd zonder voldoende controle op de juridische basis – met mogelijk verstrekkende gevolgen voor ondernemers en particulieren die met dergelijke vorderingen worden geconfronteerd.