ANP-claim op foto roept vragen op: wie heeft eigenlijk het auteursrecht?
Journalist Bart Nijman kreeg van het ANP een forse rekening omdat hij het auteursrecht van een vijftal foto’s zou hebben geschonden. Het ging om een aantal foto’s en screenshots met daarin foto’s die Nijman had gepubliceerd in een aantal artikelen voor zijn website genaamd Nijmans Nieuwsbriefje.
Nijman schreef op zijn website dit uitgebreide verhaal over de claim van het ANP.
De redactie van Feitoffake heeft iedere claim van het ANP geanalyseerd. In dit artikel is een analyse te lezen van de vermeende inbreuk van een van de foto’s. Het betreft een foto gemaakt in het kantoor van het toenmalig advocatenkantoor De Vries & Kasem.
Een andere analyse van een claim van ANP betreffende een screenshot van een nieuwsartikel is hier te lezen.
Dit artikel is een in een lange serie artikelen over fototrollen. Bedrijven die veel onterechte claims sturen over vermeend inbreuk op auteursrecht van foto’s. Het ANP heeft intussen recent al vier rechtszaken verloren. En mogelijk nog meer want lang niet iedere uitspraak wordt door de Rechtspraak gepubliceerd.
De bewuste foto
Nijman plaatste de foto waarop de De Vries en Kasem poseren op zijn website. Een gearchiveerde versie van het stuk is hier te lezen.
Dit is een screenshot van de website van Nijman en het gebruik valt onder het citaatrecht: de screenshot wordt inclusief foto besproken.
Wat weten we van de foto?
Deze is hier te vinden in de ANP Beeldbank. Dat gegeven zegt echter op zichzelf niets over de juridische status van de foto. ANP heeft namelijk ook een groot aantal public domain-foto’s in deze beeldbank staan. Voor lang niet iedere foto in de ANP beeldbank hoeft dus een licentie te worden betaald bij publicatie.
De foto is gemaakt in december 2017 door fotograaf Evert Elzinga. Deze geeft de redactie van Feitoffake per e-mail aan dat het copyright van de foto bij het ANP ligt. Je kunt de foto dus via ANP aanschaffen. Copyright is het recht om te verveelvoudigen zoals in dit artikel van Martine Bakx wordt uitgelegd. Het ©-teken geeft aan bij wie je de foto kunt kopen. Een uitgever zoals het ANP beheert het copyright, dat is niet hetzelfde als het bezit van het auteursrecht.
Het is relevant om te weten wie het auteursrecht heeft.
Op de LinkedIn-pagina van Elzinga is te lezen dat hij werkzaam is als freelance fotograaf voor het ANP. Daarmee is Elzinga in principe de auteursrechthebbende, tenzij deze rechten middels een akte zijn overgedragen aan het ANP.
Wat zegt het ANP zelf over de foto?
Het ANP schrijft in een reactie op vragen van Nijman over de rechthebbendheid het volgende:
“De betreffende beelden zijn in opdracht van het ANP vervaardigd. Het ANP is derhalve auteursrechthebbende en bevoegd om tegen ongeautoriseerd gebruik op te treden. De opname van de beelden in de ANP-beeldbank vormt hiervoor voldoende bewijs. Het overleggen van individuele onderliggende overeenkomsten met fotografen is juridisch niet vereist.”
Veel van wat het ANP hier stelt, roept vragen op. Omdat Evert Elzinga altijd als freelancer heeft gewerkt, is het niet vanzelfsprekend dat het ANP hem een opdracht heeft gegeven om naar het advocatenkantoor te gaan. Dat zou kunnen wijzen op een vorm van verkapt werkgeverschap of schijnzelfstandigheid. Bovendien geldt dat zelfs bij werk in opdracht niet automatisch het ANP de auteursrechthebbende wordt.
Publicatie en bronvermelding wisselen
De foto die Nijman gebruikte komt in diverse publicaties voor. Daarbij wordt in het ene geval het ANP vermeld, terwijl in andere gevallen – zoals bij een artikel van NRC – uitsluitend de naam van de fotograaf wordt genoemd.
Kon Nijman weten dat er auteursrecht op rustte?
Nijman schrijft in zijn artikel dat hij de foto van de website van het advocatenkantoor had gehaald:
“Wie verwacht nou dat ANP de licentie op zulk reclamemateriaal bezit?”
In een uitgebreid verweer geeft Nijman in een e-mail gericht aan ANP oa het onderstaande aan
Of deze foto daadwerkelijk op de website stond, is niet meer vast te stellen. Het advocatenkantoor bestaat niet meer en de website is offline. Wel is er een archief waarin het volgende staat:
“De profielfoto’s en de groepsfoto van het team van De Vries & Kasem zijn gemaakt door William Rutten. Op deze afbeeldingen rust copyright. De illustratiefoto’s zijn afkomstig van Pexels.com en Shutterstock.”
De foto die Nijman gebruikte was dus waarschijnlijk niet in opdracht van het advocatenkantoor gemaakt. Uit niets blijkt dat het advocatenkantoor deze foto publiek heeft verspreid. Waarschijnlijk is de fotograaf naar aanleiding van een eerder uitgebracht persbericht bij het kantoor aanwezig is geweest, mogelijk op de dag van de opening. AT5 was daar destijds ook bij. De fotograaf zou medewerkers hebben gevraagd te poseren en de foto vervolgens in de ANP-beeldbank hebben geplaatst voor verdere verspreiding.
Het artikel van Nijman is op 3 april 2024 gepubliceerd. Het kan zijn dat Nijman deze foto in zijn archief had staan. Echter had hij met een zoektocht met bijvoorbeeld Google Image Search kunnen vaststellen dat andere media op of jaren voor 2024 wel het copyright van ANP hadden gemeld in hun uitingen.
Dat Nijman ervan uitging dat de foto vrij te gebruiken was, blijkt ook uit het ontbreken van een naam- of bronvermelding onder de foto. Andere afbeeldingen in hetzelfde artikel zijn wel voorzien van een bronvermelding. In het Advocatenblad is exact dezelfde foto gebruikt zonder vermelding van naam fotograaf of het ANP.
Het ANP heeft blijkbaar niet de exclusieve rechten om licenties te mogen verkopen. Deze Belgische krant noemt persbureau Belga als copyright houder.
Samenvattend heeft Nijman dus een punt. Veel mensen zijn zich ervan bewust dat je niet zomaar elke foto van internet kunt gebruiken zonder betaling. Daarom gebruiken zij bijvoorbeeld Google Image Search om te achterhalen wie de rechthebbende is of of het om een public domain-foto gaat.
Hier is echter iets opvallends aan de hand.
Uit de robots.txt van ANP Foto blijkt dat zoekmachines, waaronder Google Images, expliciet door het ANP worden uitgesloten van het indexeren van de volledige beeldbank. Daardoor zijn de foto’s voor het publiek niet vindbaar via reguliere zoekmachines. Tegelijkertijd stuurt ANP wel claims voor het gebruik van deze beelden. Dat roept de vraag op in hoeverre gebruikers redelijkerwijs kunnen vaststellen dat op een afbeelding auteursrechten rusten en dat deze afkomstig is uit de ANP-beeldbank.
Erkenning en betaling
Nijman heeft de inbreuk erkend en een redelijk deel van de door ANP genoemde kosten overgemaakt. Dat lijkt ook logisch. Gezien de rol van Nijman bij GeenStijl mag worden verwacht dat hij weet hoe het zit met auteursrechten. Aan het ANP deed hij voor deze foto een beroep op coulance.
Of Nijman wist of niet wist hoe het precies zat doet niet ter zake. Ook als iemand denkt dat een foto rechtenvrij is, kan er tóch sprake zijn van inbreuk.
Als iemand redelijkerwijs niet wist of kon weten dat er sprake is van auteursrechtinbreuk kan dat wel van invloed zijn op de hoogte van de schadevergoeding.
Artikel 13 lid 1 van de Handhavingsrichtlijn bepaalt dat volledige schadevergoeding alleen kan worden opgelegd wanneer de inbreukmaker wist of redelijkerwijs had moeten weten dat sprake was van een auteursrechtinbreuk. Dit betekent echter niet dat zonder die wetenschap geen sprake is van inbreuk. Ook in dat geval kan een rechter een redelijke vergoeding toewijzen, bijvoorbeeld gebaseerd op een hypothetische licentie.
Wanneer Nijman direct bij publicatie van zijn artikel een licentie voor de foto had gekocht had hij 117 euro (ex btw) moeten betalen aan het ANP. ANP rekende echter fors meer namelijk 260 euro ex btw.
ANP heeft niet gespecificeerd waarom er 143 euro is toegevoegd. Mogelijk is dat een boete danwel schadevergoeding. Rechters vinden in dit geval een boete of schadevergoeding van 25-50% redelijk.
Echter schrijft het ANP in een reactie op het schrijven van Nijdam dat de verhoging van de kosten van een licentie ‘ geen boete ‘ is . ANP zal doelen dat de verhoging een schadevergoeding betreft.
Echter nergens specificeerd ANP hoe het tot de hoogte van de schadevergoeding is gekomen en op basis van welke inbreuk deze vergoeding is gebaseerd.
Mogelijk bestaat een deel van de schadevergoeding uit een schending van de persoonlijkheidsrechten. Nijman had de naam van de fotograaf moeten vermelden. Echter juridisch ligt dat anders.
ANP is wanneer het de auteursrechthebbende is, de zogenaamde fictieve maker van de foto. De fysieke maker is de fotograaf.
ANP mag niet een schadevergoeding vragen namens de fysieke maker blijkt uit deze uitspraak van de kantonrechter. Zie overweging 5.10 in de uitspraak.
5.10 Verder wordt geoordeeld dat er geen sprake is van schending van de persoonlijkheidsrechten van [eiseres] als bedoeld in artikel 25 Aw. Naar geldend recht staat vast dat bij toepasselijkheid van artikel 7 en/of 8 Aw de auteursrechtelijke exploitatierechten van de fysieke maker op de fictieve maker zijn overgegaan. De wetgever heeft in art. 25 lid 1 aanhef bepaald dat de – fysieke – maker van een werk zelfs nadat hij zijn auteursrecht heeft overgedragen zich kan beroepen op zijn persoonlijkheidsrechten (‘droit moral’). De wetgever heeft echter niet met zoveel woorden bepaald dat, indien artikel 7 en/of 8 Aw van toepassing zijn, het persoonlijkheidsrecht ook aan de fictieve maker toekomt. Dat leidt ertoe dat persoonlijkheidsrechten zich naar het oordeel van de kantonrechter zich niet lenen voor een overdracht. Als fictieve maker is [eiseres] dan ook niet door overdracht gerechtigde geworden. Ook is niet gesteld of bleken dat de werkelijke maker [eiseres] gemachtigd heeft om deze vordering voor haar in te stellen. De kantonrechter ziet daarom geen grond voor de gevorderde opslag en wijst deze af.
Had Nijman dit anders kunnen aanpakken?
Ja. De eerste vraag die iemand in zo’n situatie zou moeten stellen aan een fototrol, is of de fotograaf op het moment van maken van de foto in loondienst was. Als dat niet het geval is, ligt het voor de hand om te vragen om een akte waaruit blijkt dat de auteursrechten zijn overgedragen aan het ANP. Daarnaast kan gevraagd worden om een handhavingsmachtiging.
Want je wil weten of het ANP wel mag handhaven door het sturen van een claim. Het zal niet voor het eerst zijn dat iemand van een andere beeldbank voor dezelfde foto nogmaals een claim ontvangt. Zonder bewijs van auteursrecht te tonen kan iedereen foto’s van internet downloaden, deze op een beeldbank ter beschikking stellen en vervolgens gaan speuren naar mensen die de foto gebruikt hebben. Lees anders dit verhaal. Of dit verhaal van een fotograaf die van ANP Fair Licensing een claim kreeg vanwege gebruik van zijn eigen foto! De administratie van ANP over wie er auteursrecht op een foto heeft is een rommeltje.
Vergelijk het met een auto kopen. Zonder bewijs dat de verkoper de eigenaar is, middels het verstrekken van de tenaamstellingscode, kan een auto niet worden verkocht.
De tweede vraag die Nijman had kunnen stellen was: geef een specificatie van de bedragen per foto want de prijs voor een licentie wijkt enorm af van de prijs zoals getoond in de beeldbank.
De kunst van communicatie met fototrollen is zoveel mogelijk informatie vragen en zo min mogelijk in discussie gaan. Op vragen over wie auteursrecht heeft en specificatie van kosten moet de fototrol een antwoord even.
Nijman betaalde uiteindelijk een schikkingsbedrag van 530,89 euro voor drie foto’s waaronder die van De Vries & Kasem. Daarbij heeft hij het normale bedrag van 117 euro per foto betaald vermeerderd met 25% vanwege de schadevergoeding. Het totaal is vermeerderd met de opsporingskosten. Véél minder dan de gebundelde eis bijna 2100 euro van ANP.
Een jurist van ANP belde op 31 maart met Nijman. Na een gesprek van 1,5 uur ging ANP akkoord met deze schikking en sloot het dossier.
Conclusie
Onduidelijk blijft of het ANP daadwerkelijk de auteursrechten bezit. Tegelijkertijd blokkeert het ANP zoekmachines, waardoor voor gebruikers moeilijk te achterhalen is of een foto onder hun rechten valt. Wanneer het ANP geen duidelijkheid geeft over een handhavingsmachtiging of een akte van overdracht, had Nijman het dossier mogelijk ook kunnen sluiten zonder betaling voor een licentie van deze foto.
