Factcheck: rechter, minister, toezichthouder stellen dat 500.000 vliegtuigbewegingen illegaal is

Op social media platform X en in de Telegraaf worden veel onjuistheden geschreven over de geluidoverlast voor omwonenden rond Schiphol. Tijd voor een factcheck.

Zo stelt luchtvaartconsultant Etienne van Zuijlen dat ‘ anti-LV (red: luchtvaart) activisten claimen dat sector illegaal bezig is”.

Deze stelling van Van Zuijlen is onjuist. Zowel de toezichthouder ILT, voormalig minister Harbers als de rechter hebben gesteld dat 500.000 max vliegtuigbewegingen niet wettelijk is vastgelegd. Daarmee is dat aantal illegaal.

Dat dit aantal vliegbewegingen jarenlang door Schiphol werd gebruikt in haar capaciteitsdeclaratie, en dat overschrijdingen van grenswaarden werden gedoogd door de toezichthouder ILT maakt 500.000 niet opeens wettelijk toegestaan.

Overigens stelt de Hoge Raad en de procureur-generaal dat ook niet vast.

Om het ongelijk van Van Zuijlen uit te leggen moet eerst duidelijk worden gemaakt op welke wijze in de vigerende (de huidige ) wet is vastgelegd hoe omwonenden worden beschermd. De vigerende wet is de Wet Luchtvaart met het Luchthavenbesluit 2008 (LVB 2008).

Ten eerste is er de individuele bescherming. Deze is van toepassing voor omwonenden die wonen in de omgeving van het verlengde van een van de landingsbanen rond Schiphol. Er zijn virtuele punten in de buurt van deze banen geplaatst. Deze zogenaamd handhavingspunten worden gebruikt om de geluidproductie te berekenen gedurende de gehele dag en gedurende de nacht. Het maximale geluidsvolume, de zogenaamde grenswaarden, per handhavingspunt is vastgelegd in de bijlage van het Luchthavenverkeersbesluit 2008 voor Schiphol. Daarmee zijn deze normen in de wet Luchtvaart verankerd.

Daarnaast is er de collectieve bescherming. Dit wordt berekend aan de hand van het Totaal Volume Geluid (TVG). TVG heeft een jaarlijkse limiet. De TVG wordt berekend voor de geluidsbelasting rond geheel Schiphol.

De ILT moet handhaven op zowel overschrijding van grenswaarden als ook de overschrijding van TVG. Dat kan de ILT echter pas na afloop van het jaar doen. Er is geen sprake van lik op stuk waarbij de ILT direct maatregelen tegen de sector kan treffen.

De ILT houdt toezicht en handhaaft op het niet overschrijden van deze normen. Echter is gebleken dat de grenswaarden van bepaalde handhavingspunten veelal werden overschreden. Het systeem met grenswaarden werkte niet goed. Daarom is destijds besloten in de Alderstafel (toenmalig overleg met sector en omwonenden) voor het NNHS (Nieuwe Normen- en Handhavingstelsel). Hierbij worden de zogenaamde preferente banen bij voorkeur ingezet. Dit zijn de banen waar het minste aantal omwonenden last hebben van vliegtuiglawaai. Vliegen volgens NNHS betekent dat de grenswaarden van bepaalde handhavingspunten zoals in de wet staan worden overschreden. De ILT treed echter al jaren niet op (gedogen) tegen overschrijdingen van deze normen wanneer deze het gevolg zijn van vliegen volgens NNHS. Dit anticiperend handhaven (ook wel gedogen) was door de minister en de wetgever toegestaan omdat er zicht was op een nieuw LVB waarin het NNHS wettelijk is verankerd. Er is echter na jaren vliegen volgens NNHS nog steeds geen zicht op nieuwe wetgeving volgens een wettelijk LVB.

ILT

In december 2021 stuurde de ILT een waarschuwing naar de toenmalige minister. De strekking was ” het anticiperend handhaven wordt mogelijk in toekomstige rechtszaken niet meer geaccepteerd door de rechter” . Wanneer dat gebeurt moet de ILT gaan handhaven waardoor het jaarlijkse maximale aantal vliegbewegingen (nu 500.000) zal dalen naar rond de 410.000 wanneer er geen maatregelen worden genomen.

In juni 2022 kondigde toenmalige minister Harbers aan dat het aantal vliegtuigbewegingen (hierna : vtb) op Schiphol zal moeten krimpen. Mede om de rechtspositie van omwonenden te herstellen. Het stoppen met anticiperend handhaven zal namelijk betekenen dat het max vtb zal dalen.

Deze krimp is mede omdat het toenmalige kabinet Rutte heeft aangegeven in de Hoofdlijnenbrief dat er een betere balans moet komen tussen klimaat, leefomgeving en de belangen van de luchtvaart.

Minister

Toenmalig minister Harbers antwoordde als volgt op Kamervragen van de Partij voor de Dieren. 500.000 vliegbewegingen is niet wettelijk vastgelegd. Als er dan toch rond de 500.000 vliegbewegingen wordt gevlogen is dat illegaal.

Vraag 5

Klopt het dat door het gedogen onder het zogenoemd «anticiperend handhaven» Schiphol desondanks feitelijk door is gegroeid tot een aantal van circa 500.0000 vliegbewegingen in 2019?6 Zo ja, waar is vastgelegd dat dit aantal van circa 500.000 nu een wettelijk afdwingbaar getal zou zijn?

Antwoord 5

Schiphol is feitelijk doorgegroeid tot een aantal van circa 500.000 vliegtuigbewegingen in 2019. Dit aantal vliegtuigbewegingen is wettelijk niet vastgelegd als maximum.

Gerechtshof Amsterdam

Het Gerechtshof Amsterdam schrijft in haar uitspraak van 7 juli 2023 het volgende:

Niet aannemelijk is dat de Geluidsverordening beoogt rechten en aanspraken te verlenen op basis van een dergelijke tijdelijke feitelijke situatie die in werkelijkheid illegaal was en is, ook al werd deze vooruitlopend op verankering van het NNHS gedoogd.

Deze zaak ging over het stoppen met anticiperend handhaven en tegelijkertijd het invoeren van de Experimenteerregeling. KLM, andere airlines en branchevertegenwoordigers waren het niet eens met het voornemen van de staat om deze maatregelen te nemen. De voorzieningenrechter gaf de eisers gelijk. Het Gerechtshof niet. In cassatie gaf de Hoge Raad de eisers weer wel gelijk. De zaak ging overigens niet of 500.000 vliegbewegingen illegaal is of niet.

Procureur Generaal van de Hoge Raad

De Procureur Generaal van de Hoge Raad, wiens advies zwaarwegend is voor de Hoge Raad in de genoemde cassatiezaak schreef in zijn conclusie/advies het volgende

In april en november 2021 liet de minister aan de Tweede Kamer weten dat het nog steeds het doel is om het LVB NNHS op zo kort mogelijke termijn wettelijk te verankeren, maar dat dit door de samenloop met de procedure voor het verkrijgen van een natuurvergunning voor Schiphol nog enige tijd kan duren. In een brief van 19 april 2021 aan de Tweede Kamer wordt onder meer het volgende vermeld:23

“[…] Dit [invoering LVB NNHS, A-G] is belangrijk omdat er anders sprake blijft van een rechtsvacuüm waarbij wel volgens de regels van het NNHS inclusief de maximale capaciteit van 500.000 vliegtuigbewegingen wordt gevlogen, maar dit niet formeel in wet- en regelgeving is verankerd. Het beëindigen van het anticiperend handhaven is dus noodzakelijk om de rechtspositie van de omwonenden te verbeteren en vanwege rechterlijke uitspraken hierover.”

Anders dat wat sommigen op X beweren schrijft de Hoge Raad en de PG niet dat 500.000 wettelijk is vastgelegd.

De PG schreef in zijn advies:

Zoals blijkt uit hetgeen hiervoor in 3.2.3 is overwogen, stelt de voorgenomen Experimenteerregeling vast dat voor Schiphol ruimte bestaat voor maximaal 460.000 vliegtuigbewegingen. Dit betekent dat de voorgenomen maatregelen gevolgen hebben voor de operationele capaciteit van de luchthaven, door het huidige aantal toegestane vliegtuigbewegingen van 500.000 te beperken.

Met toegestane wordt bedoeld : vanwege het gedogen door diverse ministers kon de luchthaven Schiphol steeds 500.000 vliegbewegingen in haar capaciteitsdeclaratie indienen.

Conclusie: ILT, minister en rechter hebben aangegeven dat 500.000 vtb illegaal is.