Zo worden asielzoekers en statushouders gehuisvest

Er is een groot probleem in Nederland om asielzoekers, statushouders en nareizigers te huisvesten. Daarbij is het erg lastig om na te gaan hoeveel statushouders een sociale huurwoning krijgen. Cijfers van het CBS lijken op het eerste gezicht niet te passen niet bij de cijfers van de Rijksoverheid. Daardoor bracht het programma Lubach te lage cijfers. Niet iedere statushouder en nareiziger krijgt direct een eigen woning.

Om de discrepantie tussen cijfers van CBS en de Rijksoverheid te proberen op te lossen is inzicht nodig in welke woonvormen de statushouders en nareizigers wonen. Dit artikel geeft ook de woonvormen van asielzoekers aan.

Asielzoeker, veelal vluchtelingen, komen vanuit vele landen naar Nederland en melden zich bij het COA in Ter Apel. Daar verblijven ze lange tijd of worden overgeplaatst naar een van de andere asielzoekerscentra in Nederland. Wanneer er in de reguliere opvanglocaties geen plaats meer is zijn er nog noodopvanglocaties zoals bij Walibi.

De asielzoekers die een verblijfsvergunning krijgen van de IND krijgen de naam statushouder. De term vergunninghouder wordt ook gebruikt. Statushouders zouden normaal gesproken binnen 14 weken een huurwoning moeten krijgen. Maar volgens het Centraal Orgaan opvang asielzoekers (COA) wordt dat in 70 procent van de gevallen niet gehaald.

Er zijn verschillende woonvormen voor statushouders.

1. Een reguliere sociale huurwoning voor een alleenstaande statushouder waar deze alleen woont. Dit komt waarschijnlijk niet vaak voor omdat er te weinig woningen zijn. Veelal worden alleenstaande statushouders bij elkaar in 1 woning gehuistvest. Zie punt 4.
2. Een reguliere sociale huurwoning waar de statushouder woont totdat zijn gezin overkomt naar Nederland en zich ook in de woning vestigt.
3. Een reguliere sociale huurwoning waar meerdere statushouders in afwachting van hun gezin wonen. Dit komt vaak voor. Statushouders met een gezin die nog geen toestemming heeft gekregen van de IND wonen hier.
4. Een reguliere sociale woning waar meerdere alleenstaande statushouders zonder gezin definitief wonen.
5. Een doorstroomlocatie waar meerdere statushouders wonen. Deze oplossing om vooral statushouders te huisvesten is rond 2024 ontstaan uit nood. Er waren onvoldoende sociale huurwoningen en de COA-opvanglocaties raakten voller en voller met statushouders. Het idee was tijdelijke opvang te realiseren in de regio waar de statushouder uiteindelijke een sociale huurwoning zal krijgen. De integratie kan vanuit de doorstroomlocatie dan al starten.
   Gemeenten hebben soms een noodoplossing. Dan is er bijvoorbeeld een bedrijfspand dat wordt gebruikt voor huisvesting. In Bakkum, gemeente Castricum, is een voormalige showroom van landbouwvoertuigen omgebouwd voor opvang door er woonunits in te plaatsen. Hier wonen veelal mannen die wachten totdat hun gezin overkomt. In Nederland zijn ongeveer 27 operationele doorstroomlocaties met een totale capaciteit van circa 1.200 plekken (antwoord op Kamervragen 31 oktober 2025) .Voor een kamer met bed,  tv, koelkastje, tafeltje, een wasbak en een douche betaalt een statushouder 450 euro per maand huur voor de doorstroomlocatie Raalte.
   Een ander voorbeeld is de cruiseboot Silja Europa in Rotterdam waar 1800 statushouders verblijven. 1500 daarvan zijn Syriers. In de kamers van deze boot zitten wildvreemde statushouders bij elkaar op 1 kamer. Hier wonen statushouders die later ergens in Zuid-Holland gaan wonen. Het betreft een noodopvang van het COA.
   
   Nog een variant van een doorstroomlocatie zijn flexwoningen. Dit zijn tijdelijke woningen waar zowel reguliere woningzoekenden als statushouders worden gehuisvest. Een voorbeeld is Middenmeer. In deze locatie staan 48 huizen met ruimte voor ongeveer 120 mensen. Er zijn 1-, 2-, 3- en 4-persoonswoningen.
   
   Dan is er nog noodopvang op riviercruiseschepen. Op de vier riviercruiseschepen in Rotterdam verblijven nu 463 asielzoekers. De overeenkomst met het COA wordt verlengd tot en met 31 januari 2027. Deze schepen liggen nu aan de Aelbrechtskade, de Parkhavenkade en de Schiehavenkade. De schepen kunnen in de toekomst eventueel worden verplaatst naar andere kades.
6. Een COA opvanglocatie. Vele duizenden statushouders wonen nog wekenlang in de COA-opvang locatie in afwachting van een woning of een doorstroomlocatie. Op dit moment zitten circa twintigduizend statushouders vast in asielzoekerscentra van het COA, waar ze wachten tot ze een woning krijgen toegewezen in een gemeente.
7. De zelfvestiger die zelf woonruimte gevonden. Vaak bij vrienden of familie. Dit wordt ook wel ‘ informeel onderdak’ genoemd.

Jaren nadat de statushouder een verblijfsvergunning heeft gekregen gaat een erg klein deel wonen in een koopwoning. Dat is minder dan 5%. Dit zijn mensen die intussen een baan hebben gevonden en genoeg zekerheid bieden voor een hypotheekverstrekker.

Voor de statushouders die een gezin hebben is de volgende situatie van toepassing. Het gezin reist naar Nederland en meldt zich bij het COA in Zevenaar. Dit zijn de zogenaamde nareizigers. Het gezin verblijft in de buurt van Zevenaar totdat alle papieren op orde zijn. Als er geen woning is voor het gezin dan verblijven ze tijdelijk in een hotel. In oktober 2025 gaf de bestuursvoorzitter van het COA aan dat er 9.000 nareizigers door COA georganiseerde opvang zitten. Ze kunnen niet lang verblijven in een reguliere COA-opvang of in een doorstroomlocatie. Deze locaties zijn primair bedoeld voor de opvang van asielzoekers. De volgende situaties kunnen ontstaan

1. Het gezin kan verhuizen naar een sociale huurwoning van een woningcorporatie. Dit is de definitive huisvesting.
2. het gezin verblijft totdat er een definitieve huisvesting is , tijdelijk in een COA-locatie
3. het COA zorgt voor een tijdelijke huisvesting in een hotel. Zoals dit hotel in Breda of hotel Paasberg te Lochem
4. het COA zorgt voor een noodopvang met woonunits zoals in de buurt van attractipark Walibi.
5. het Rode Kruis zorgt voor tijdelijke huisvesting van het gezin totdat het gezin een woning krijgt aangeboden van de woningcorporatie.
6. een organisatie zoals een parochie zorgt voor tijdelijke huisvesting van het gezin
7. familie of vrienden zorgen voor tijdelijke huisvesting

hieronder een impressie van een aantal wooncontainers voor statushouders.