Machtsmisbruik Belastingdienst in toeslagenaffaire liep door alle lagen van de organisatie

laatste update: 26 september 2023

Op 16 november starten de verhoren door de Parlementaire Ondervragingscommissie Kinderopvangtoeslag (POK) . Bij deze verhoren zal nog meer duidelijk worden over het machtsmisbruik en het overtreden van wetten door de Belastingdienst. In dit artikel wordt een overzicht gegeven welke afdelingen, teams en directieleden betrokken waren in dit machtsmisbruik.

Waarschijnlijk maximaal 15 medewerkers van de Belastingdienst, van de hoogste baas tot een aantal juristen bij Toeslagen wisten van de misstanden waar ze verantwoordelijk voor waren. Minimaal 5 daarvan kregen een andere vaak betere of gelijkwaardige functie. Niemand werd nog veroordeeld. Het Ministerie van Financien deed aangifte tegen de Belastingdienst maar niet tegen specifieke medewerkers. 

Duizenden ouders moesten bedragen tot soms 100.000 euro terug betalen aan de Belastingdienst. Dat kwam door de in de wet bepaalde alles-of-niets-benadering waarbij de Belastingdienst/Toeslagen vanwege wetgeving alles moest terugvorderen, ook al was er bijvoorbeeld maar een klein foutje gemaakt.

De kosten voor het opsporen van fraude zou de Belastingdienst zelf moeten ‘terugverdienen’ door extra opbrengsten als gevolg van fraude. Dit werd intern de ‘business case Fraude’ genoemd. Jarenlang werd door de Belastingdienst een minimumbedrag gehanteerd voor het terugvorderen van toeslagen als gevolg van fraude. Als de dienst die ‘minimale opbrengst’ niet kon halen, werden intern maatregelen genomen om meer potentiële fraudeurs in kaart te brengen en meer geld bij die groep terug te vorderen.

In dit schandaal heeft niet alleen Toeslagen schuld doordat  het verschillende wetten overtrad. De compensatie van de schade van ouders toen eenmaal duidelijk was hoe Toeslagen had gehandeld verloopt uiterst moeizaam. Uit een reconstructie van NRC blijkt dat het ministerie van Sociale Zaken en Werkgelegenheid (SZW) tegen een voorstel was van het Ministerie van Financien om de ouders te compenseren. SZW is eigenaar van de kinderopvangtoeslag. Belastingdienst/Toeslagen voert deze uit en controleert op fraude, namens SZW. SZW wilde echter niet de schuld krijgen van de toeslagenaffaire omdat de wet niet goed was geregeld. SWZ wilde dat Financien zelf maar voor de kosten van compensatie opdraaide.

We beginnen de reconstructie van wie fout was bij de hoogste baas.

Er waren drie kantoren waaruit Toeslagen werkte. Het hoofdkantoor in Utrecht, een kantoor in Den Haag en een kantoor in Oss. In Oss werden bezwaren afgehandeld. 

In Utrecht werkten teams van 25-30 medewerkers, veelal in vaste dienst. In Den Haag werkten grotere teams, veelal flexwerkers (70-80% uitzendkrachten). 

Directeur-Generaal Belastingdienst (DG Bel) 

Deze functie binnen het Ministerie van Financien is verantwoordelijk voor het functioneren van de Belastingdienst inclusief de bijbehorende bedrijfsvoering en geeft direct leiding aan de hoofddirecteuren, algemeen directeuren en directeuren. De DG Bel rapporteert aan de staatssecretaris van Financien.

Van juli 2009 tot eind 2015 vervulde Peter Veld deze functie. Veld moest weg vanwege een reorganisatie bij de dienst. Daarna komt Hans Leijtens maar die moet vanwege het drama met de vertrekregeling al weer snel het veld ruimen. Vanaf januari 2017 had Jaap Uijlenbroek deze functie. In januari 2020 moet Uijlenbroek ook weg omdat zijn positie “wankelde vanwege de gebrekkige omgang met de affaire”. Uijlenbroek had medewerkers van Toeslagen beloofd dat deze bij medewerking aan het onderzoek door de Auditdienst Rijk (ADR) geen straf zouden krijgen.

Peter Veld wist van het harde optreden door Toeslagen. “De post zal door B/T (Belastingdienst / Toeslagen, PK) aan DG Bel voorgelegd worden met het verzoek hard op te treden: op nihil zetten.”. De harde aanpak zou hij  bespreken met toenmalig staatssecretaris Eric Wiebes, maar volgens zijn opvolger Snel is dat ‘voor zover hij kan nagaan nooit gebeurd’

Peter Veld wordt op 18 november vanaf 09:30 verhoord.
Jaap Uijlenbroek wordt op 20 november verhoord.

Algemeen directeur Belastingdienst 

Dit is de hoogste baas van de Belastingdienst. Hans Blokpoel had deze functie van juli 2010 tot 1 december 2016 en wist alles van de misstanden. Hij stuurde het Combiteam Aanpak Facilitators (CAF) aan en zat in het Managementteam Fraude. Tijdens de verhoren wordt hij door de commissie de ‘huisbaas van CAF’ genoemd.

Blokpoel wilde ‘alles laten dichtdraaien, dus ook toeslagen, zelfs als die waarschijnlijk wel goed zijn.’ Dat staat in stukken die zijn vrijgegeven. Blokpoel zelf verklaarde onder ede tijdens de verhoren zich niet te herkennen in deze uitspraak. Blokpoel wist in februari 2014, zes maanden na de start van het CAF-team, dat naar schatting 20% van de gevallen toeslagen ten onrechte werden ingehouden en teruggevorderd. “Hoe nemen we de politiek hier in mee?” vraagt Blokpoel in een MT op 3 februari 2014.

Blokpoel wordt op maandag 16 november vanaf 15:00 onder ede verhoord.

Algemeen Directeur Toeslagen 

De hoogste baas van Belastingdienst/Toeslagen in de periode van 2011 tot december 2018 was  Gerard Blankestijn. De gehele periode dat de toeslagenaffaire liep was hij verantwoordelijk. Hij was nauw betrokken bij de jacht op fraudeurs. In juni 2016 kreeg Blankestijn een interne memo waarin stond dat de Nationale Ombudsman (NO) een klacht had gekregen van de advocate González Pérez vanwege de lange behandelduur van bezwaarschriften. De NO zou even later een onderzoek starten.

Op 13 maart 2017 werd hij door een senior jurist van Toeslagen middels een memo gewaarschuwd over onbehoorlijk optreden door de Belastingdienst. Er gebeurde echter niets met deze waarschuwingen. Sterker de juriste werd de organisatie uitgewerkt en werkt na slechts 1 jaar (2016-2017) nu ergens andere bij de Belastingdienst. Op dinsdag 17 november zal ze getuigen voor de Parlementaire Ondervragingscommissie Kinderopvangtoeslag (POK) . De getuigenis is hier terug te zien.

Blankestijn kreeg ondanks zijn rol een andere hoge functie als directeur MKB bij de Belastingdienst.

Blankestijn wordt op 18 november om 12.30 gehoord.

De plaatsvervangend directeur Toeslagen was in 2017 betrokken bij de CAF11 zaak. Het gaat volgens stukken die de staatssecretaris naar de Kamer stuurde om een vrouw. Bedoeld wordt mogelijk de huidige CFO van Belastingdienst/Toeslagen mevrouw Gertie Rutten Neijnens

Agaath Cleyndert is vanaf 2018 de algemeen directeur Toeslagen. Zij deelde de explosieve memo van de Vaco Palmen niet met anderen. Deze kreeg ze per email. Ze maakte eenmaal een opmerking in een factsheet. Ze vond de memo destijds niet relevant en heeft er geen actieve herinnering aan. De ADR kreeg wel de memo. Waarom dat was kon Cleyndert niet verklaren.

Begin 2019 kwamen er een aantal nieuwe MT-leden bij Toeslagen. Deze kregen in de gaten wat voor puinhoop de vorige MT-leden van de CAF-zaken hadden gemaakt. Oa. de algemeen directeur Blankestein was eind december 2018 weg.

In 2018 had de directie het over de business case fraude.  RTL Nieuws schrijft hierover:

In de zomer van 2018 waarschuwt die dienst dat de ‘minimale opbrengst van de business case Fraude (25 miljoen euro)’ niet wordt gehaald. Daarom wordt de ‘risicoselectie’ aangescherpt: de dienst gaat duizenden mensen met toeslagen zeer intensief controleren. De manier waarop deze groepen mensen werden aangepakt – een ‘gedifferentieerde aanpak’ noemden ambtenaren dat – moet ‘een hogere opbrengst genereren’.

Ministeriële Commissie Aanpak Fraude (MCAF)

De ministeriële commissie Aanpak Fraude stond  onder leiding van premier Mark Rutte en stuurde het Managementteam Fraude van de Belastingdienst aan. De notulen van ministeriële commissies zijn staatsgeheim. De MCAF is 11 keer bijeengekomen, waaronder 1 keer pro forma, tussen 3 september 2013 en 9 juni 2015.

Andere leden waren de Minister van Sociale Zaken en Werkgelegenheid, de Minister van Veiligheid en Justitie, de Minister van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties, de Minister van Economische Zaken, de Minister van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap, de Minister van Volksgezondheid, Welzijn en Sport, de Minister voor Wonen en Rijksdienst en de Staatssecretaris van Financiën. Volgens verslagen van Ministerie van Algemene Zaken is tijdens bijeenkomsten van de ministeriële commissie niet gesproken over het Combiteam Aanpak Facilitators (CAF)

Rutte wordt op 26 november gehoord

Het managementteam Fraudebestrijding

De initiatiefnemers van het CAF fraudeteam waren leden van het MT Fraudebestrijding. De directeur van de FIOD Hans van der Vlist was volgens Peter Veld de persoon die het idee had voor het CAF (tijdens het verhoor verklarde hij dit). Ook Blokpoel was een initiatiefnemer. Peter Veld gaf als DG het akkoord voor CAF.

De initiatiefnemer van het MT Fraudebestrijding was de toenmalige Directeur-Generaal Belastingdienst Peter Veld. Het MT gaf in 2013 nadrukkelijk de opdracht om langs de randen van de wet te opereren. Het MT kwam voor het eerst samen op 28 mei 2013. Het MT Fraudebestrijding was een tijdelijk hulpconstruct om ook goed te kunnen laten zien dat de top van de Belastingdienst aandacht had voor fraudebestrijding en een interne aanjaagfunctie had. In juni 2015 hield het MT Fraude op te bestaan.

Enkele leden van het MT Fraudebestrijding waren  Gerard Blankestein, Willy Rovers (CIO Belastingdienst), Aly van Berckel (Douane) , Jolanda Denis, Hans Blokpoel, Peter Veld, Hans van der Vlist (FIOD),  Albert van der Meer en Hans Blokpoel.

In de notulen van dat overleg is te lezen “De goeden zullen meer onder de kwaden gaan lijden. Maar het moet wel zoveel als mogelijk voorkomen worden”.

In september 2013 zou het CAF starten. De ADR concludeert dat in het MT Fraude in september 2013 is besloten om massaal de toeslagen van een gastouderbureau uit Eindhoven (Dadim) stop te gaan zetten. Het gaat hier om een zogenaamde ‘zachte stop’. De bedoeling van de Belastingdienst was om middels deze zachte stop uitbetaling toeslagen te stoppen om te voorkomen dat ouders later veel geld moesten terugbetalen.

Het management team fraude bestaat uit diverse algemeen directeuren uit diverse onderdelen zoals de  Belastingdienst, de FIOD en Douane. Een aantal leden van dit MT had waarschijnlijk geen rol in deze affaire zoals de CIO van de Belastingdienst of het hoofd van Personeelszaken. Echter vier mensen hadden zeker een rol. Deze kregen in 2020 opeens een andere rol binnen de Belastingdienst of de overheid. Het gaat om onder meer Hans van der Vlist, destijds algemeen directuer van de FIOD.

Van der Vlist schrijft zijn medewerkers in een intern bericht bij zijn afscheid: „Ik heb geen betrokkenheid, wetenschap en directe verantwoordelijkheid gehad bij de behandeling van Toeslagen. Wel bij de strafrechtelijke aanpak van Toeslagen met een rechterlijke toets. Bij dat laatste is er naar mijn weten ook geen discussie”.

Ook de algemeen directeur IV (Informatievoorziening) en  Klantinteractie & -Services moesten  vertrekken. Gerard Blankestijn, toenmalig directeur Toeslagen moest weg en werkt tegenwoordig bij Belastingdienst MKB als directeur.

Uit het verslag van het MT Fraudebestrijding van 3 februari 2014 wordt daarbij aangegeven dat het CAF-team de grenzen  opzoekt. In de gesprekken wordt daarover aangegeven dat de
Belastingdienst-organisatie over het algemeen een sterke focus had op dienstverlening en weinig
op fraudebestrijding en dat daarom wellicht een scherpe formulering is gezocht om duidelijk te
maken dat de bakens verzet moesten worden richting fraudebestrijding. Uit het verslag blijkt dat het CAF in het MT Fraude van 3 feb 2014 uitgebreid besproken is. Hierin is een voorstel tot schorsing van het uitbetalen van toeslagen besproken naar aanleiding van “de casus kinderopvangtoeslag”.

Tot zeker in mei 2015 zag het MT geen aanleiding de aanpak van fraude door stopzetten van toeslagen aan te passen. Uit een evaluatie blijkt dat men geen aanleiding zag om te twijfelen
aan de fraudeaanpak zoals ingezet bij Toeslagen. O.a. wordt verwezen naar een rapport van de
Algemene Rekenkamer uit 2015 (Resultaten verantwoordingsonderzoek 2014 Ministerie van
Financiën (IX)) waarin de fraudeaanpak bij toeslagen als een best-practice werd gepresenteerd
(pagina 50).

In begin 2016 deed het CAF team een evaluatie van de behandeling van CAF11 Hawaii. Het evaluatie document is geschreven in februari 2016 maar verwijst voor data naar voorjaar 2015. Toen werd al duidelijk dat zaken helemaal verkeerd gingen.

In de IT-omgeving was niet in de wettelijke optie van opschorting voorzien. Omdat B/T in de CAF-zaken snel wilde acteren, werd gemeend dat via de werkwijze van de “zachte stop” de uitbetalingen bij ouders in CAF-zaken toch het snelst konden worden stopgezet waardoor er in de optiek van B/T niet langer mogelijk onterechte betalingen kinderopvangtoeslag plaatsvonden die tot hoge terugvorderingen zouden leiden. Op 7 juni 2016 is in het MT Toeslagen gesproken om de IT-voorziening alsnog te bouwen. (bron: brief Staatssecretaris Stopzettingen in CAF zaken). De betreffende functionaliteit is echter vanwege beperkte capaciteit in de IV-portefeuille niet gerealiseerd, waardoor opschorting ook na 2016 niet is toegepast. Vanaf juli 2016 heeft Toeslagen desalniettemin de zachte stop in CAF-zaken niet meer toegepast.

Belastingdienst/Toeslagen

De meeste ambtenaren die direct betrokken waren bij het machtsmisbruik werkten of werken nog steeds bij Toeslagen. Onderstaande organogram of kwadrantenmodel  geeft de toenmalige organisatie weer.

Er zijn vier zogenaamde kwadranten. Handhaving is veruit de belangrijkste speler in deze affaire. Daarnaast ook Productie. Hier werkten bij team Beroep onder andere de juristen die bij rechtszaken stukken achterhielden.

Het Managementteam MT Toeslagen 

In de periode dat het CAF team bezig was  bestond het management team van Belastingdienst Toeslagen uit een directeur en een viertal plaatsvervangend directeuren. 

Leden van het MT in de periode (2016-2017) waren oa :

• Directeur Gerard Blankestijn zeker in 2011 tot 1 december 2018  (betrokken bij CAF11)
• PLV Directeur Gertie Rutten-Neijnens (betrokken bij CAF11)
• PLV Directeur Jurgen Baidenmann en hoofd kwadrant Productie 
• Mevrouw Monique van de Bospoort. Zij was lid van november 2015 tot maart 2019 en hield zich bezig met Handhavingsregie (vanaf oktober 2016) , communicatie en dienstverlening. Zij stuurde ongeveer 8-10 teamleiders aan. Zij was in eerste instantie verantwoordelijk voor de uitval/uitworp  teams (de aanvragen die door het TVS-systeem worden aangegeven als opvallend). Later ook voor de IST en Fraude teams. 

Begin 2019 zijn er wisselingen geweest in het MT. De medewerkers die waarschijnlijk schuldig waren zijn weggestuurd.  

Price Waterhouse Coopers (PWC) doet in 2021 onderzoek naar de memo Palmen die ondanks dat deze door 24 ambtenaren is gezien niet naar de Kamer werd gestuurd, niet in WOB-verzoeken werd vrijgegeven en ook niet bij de ADR en Ondervragingscommissie kwam. 

In het rapport van PWC worden de leden van het MT niet met naam genoemd. PWC schrijft over

• Directeur Toeslagen 
• Lid 1 is Jurgen Baidenmann. Was betrokken bij Vaktechniek. De Vaco zou aan hem rapporteren. Dit blijkt uit het verslag van verhoor Palmen die aangaf dat Baidenmann de persoon was aan wie zij rapporteerde. 
• Lid 2 (lid MT in 2017) niet duidelijk maar lijkt niet betrokken in de obstructie
• Lid 3 (lid MT 2019) wordt niet in rapport genoemd. Was niet in 2017 bij de CAF11 zaak betrokken 
• Lid 4 (lid MT in 2017) werkte met PWC mee. Wilde dat Memo Palmen dat Lid 1 kreeg van Palmen naar de Directeur Toeslagen gestuurd zou worden. Lid 4 had na lezen memo in de gaten dat die een grote kwestie zou worden, 
• Lid 5 (lid MT 2017)  werkte niet mee met een interview. Deze had een leidende rol in een werkgroep.
• Lid 6 (lid MT 2019). Was niet betrokken bij CAF11 zaak in 2017

Lid 5 speelde een belangrijke rol in de CAF11 zaak. Ze had een coördinerende rol na de uitspraak van de RvS en nadat advocate Eva Gonzales Perez een brief stuurde aan Toeslagen.  Later r werd door haar werkgever het Ministerie van Financiën aangifte tegen haar gedaan. Ze weigerde mee te werken aan het onderzoek van PWC en ze vernietigde haar CAF11 dossier. 

In de bijlage van het rapport van PWC veel meer informatie 

Nav de memo wordt door het MT een werkgroep opgericht. De  werkgroep is ten behoeve van het onderzoek naar compensatie van gedupeerde ouders en het voeren van gesprekken met de advocaat van een aantal betrokken ouders. Er bestaan – voor zover PWC heeft  kunnen achterhalen uit
interviews en documentatieonderzoek – geen agenda of notulen van de bijeenkomsten van de
werkgroep.

Lid van de werkgroep waren:

• De Vaco Toeslagen (2017)
•  Lid 5 van het MT Toeslagen (2017)
• Lid 2 van het MT Toeslagen (2017) verantwoordelijk voor procesopvolging,
• Medewerker 2 Toeslagen
• Medewerker 3 Toeslagen (beiden waren tevens
  contactpersoon voor het onderzoek van de Nationale Ombudsman),
• Teamleider 1 Toeslagen
• Medewerker 4 Toeslagen

In de periode na maart 2017 lijkt het MT Toeslagen incidenteel op de hoogte te zijn gehouden van
de stand van zaken

In het rapport schrijft dat één lid van het MT niet wilde meewerken aan het onderzoek. RTL Nieuws schrijft dat het om een vrouw gaat. Zeer waarschijnlijk betreft het dus Gertie Rutten-Neijnens. De andere drie leden van het MT dat in 2017 actief was werkten wel mee.

Verder heeft MT Lid 5 opmerkingen over de informatie verstrekking aan de POK. Ze schrijft dat de verkeerde indruk wordt gewekt dat er maar 1 MT lid van Toeslagen van de memo wist. Bovendien schrijft ze dat er wel degelijk actie is ondernomen door het MT na lezen van de memo Palmen. De mail toont als afzender ” Directeur Centrale Administratieve Processen Heffing” (bron appendix PWC). En dat is precies de functie die Gertie Rutten-Neijnens momenteel heeft volgens haar Linkedin.. 

Even verder in de Appendix komt de naam Rutten naar voren in een naam van een bestand 

De vrouw vernietigde ook het dossier over CAF11 zo schrijft RTL Nieuws

De betreffende ambtenaar bekleedt inmiddels een andere hoge positie binnen de Belastingdienst. Gertie Rutten-Neijnens is momenteel (2021) Clusterdirecteur Heffing Belastingdienst CAP. Nog een zeer sterke aanwijzing dat zij het lid van het MT Toeslagen was die niet wilde meewerken aan onderzoek en ook een dossier vernietigde. 

De plaatsvervangend directeur van kwadrant Handhaving wordt in de media niet genoemd maar speelde waarschijnlijk een belangrijke rol.

Onderstaand organogram is afkomstig uit een officieel document genaamd Selectielijst Toeslagen van september 2015.  Het document bevat  een institutionele beschrijving van B/Toeslagen en een overzicht van de processen onderverdeeld in subprocessen die door de organisatie worden verricht.

Het MT Toeslagen (dat bestond uit een aantal mensen die niet waren betrokken bij de beginperiode van het CAF-team) besloot op 7 juni 2019 om direct te stoppen met het gebruik van de tweede nationaliteit bij alle opsporing van fraude.

In onderstaand organogram mist nog de functie van de Vaktechnische coördinator die naast het MT zou komen te staan.

Toeslagen Vaktechnische coordinator (Vaco) 

Op 1 september 2016 startte mevrouw Sandra Palmen-Schlangen bij Toeslagen als Vaktechnische coordinator. Zij was afkomstig van de Belastingdienst MKB Amsterdam (blauw). De bedoeling was dat Palmen-Schlangen de organisatie van vaktechniek bij Toeslagen net zo zou gaan inrichten als bij de Belastingdienst. Daar staat de Vaktechnisch coordinator in een onafhankelijke positie naast het MT. Feitelijk zou Vaktechniek een vijfde pilaar worden naast de vier bestaande. Echter na zes maanden besloot zij te vertrekken bij Toeslagen. De algemeen directeur Blankestijn had namelijk besloten dat men toch weer terug ging naar het kwadranten model. De functie van Vaco werd als het ware gestopt.

De reden voor het stopzetten van haar functie was zeer waarschijnlijk de explosieve memo die ze schreef in maart 2017. Daar werd niets mee gedaan. Tijdens de MT-dag werd haar memo kort besproken.  Op dit dag besprak men ook de functie van Palmen. Ze zegt tijdens het verhoor dat ze nog nooit bij de Belastingdienst had meegemaakt dat zo’n advies niet wordt opgevolgd.

Palmen-Schlangen werd nadat bekend was geworden dat ze zou worden verhoord via e-mail benaderd door de huidige directeur Toeslagen Cleyndert. Het ging over concept Kamervragen van Pieter Omtzigt. Het lag niet in de lijn om gezien de huidige functie van Palmen-Schlangen haar deze vragen voor te leggen.

Op enig moment is er een functie ‘strategisch teamleider handhavingsregie Toeslagen’ onstaan. Jonine de Waal had zeer waarschijnlijk deze functie. Dat is te herleiden uit, inmiddels aangepaste, Linkedin profielen en een vacaturesite. Mogelijk was zij hier in 2018 actief. Vanaf februari 2019 tot februari 2020 werkte zij als Programmamanager Toeslagen. Waarschijnlijk haar eerste opdracht was de CAF11 zaak in beeld brengen. Op 4 juni vertelde zij haar bevindingen in een top overleg met de Dg, SG en de staatssecretaris.

Er start een Programma Borging Vaktechnisch Kwaliteit Toeslagen dat tot doel heeft om oa meer Vaco’s aan te stellen. Na de zomer van 2019 blijkt uit notulen dat toeslagen hiermee bezig is.

Cleyndert geeft in haar verhoor aan dat er intussen alweer negen Vaco’s bij Toeslagen werken.

Landelijk vaktechnisch coordinator (lavaco) Toeslagen 

Op enig moment bleek er toch weer een vaktechnisch coördinator bij Toeslagen te werken. Dat was in 2019 de heer Eric Poelmann. In oktober 2018 is in notulen te lezen dat er landelijk vaktechnisch coördinator Toeslagen is aangesteld.

Hij kreeg de explosieve memo die Palmen-Schlangen in 2017 schreef maar eindigde in een la opgestuurd van Palmen-Schlangen. Hij heeft de memo doorgestuurd naar de algemeen directeur Toeslagen in 2019. Dat was en is nog steeds mevrouw A.C. Cleyndert. Daarna eindigde de memo voor de tweede keer in een la.

Onduidelijk is over deze Poelmann wordt bedoeld als opdrachtgever voor een EDP-onderzoek. Een interim lavaco Toeslagen heeft een wijziging aangebracht in de voorgestelde formulering van het onderdeel van de opdracht dat zag op de advisering over opvallende zaken rondom het informatiebeheer.

Belastingdienst/Toeslagen Productieregie

Deze afdeling zette het werk uit in de teams. Er wordt gecontroleerd of de kwaliteit voldoende was. Contact tussen de behandelteams en Handhavingsregie liep vooral via Productieregie . Er waren te weinig leercirkels. Er zijn verbetervoorstellen gedaan om dit te verbeteren. 

TVS 

toeslagen verstrekkingen systeem (TVS). alle aanvragen voor toeslagen kwamen binnen in TVS. 

Belastingdienst/Toeslagen Handhavingsregie

Een belangrijke rol binnen de affaire speelt de afdeling Handhavingsregie. Het zijn de speurneuzen van Toeslagen.

Het doel van Toeslagen is om de mate waarin burgers en bedrijven vrijwillig hun verplichtingen nakomen maximaal te vergroten (compliance). Om met de activiteiten steeds het maximale effect op de compliance te bereiken, maakt Belastingdienst/Toeslagen in zijn aanpak van geval tot geval keuzes welk instrument ze
inzetten. Het instrumentarium reikt van dienstverlening, via horizontaal en verticaal toezicht
tot opsporing.

Het management en de teamleider van deze bepaalden dus de wijze van opsporing. Deze ambtenaren waren nauw betrokken in het CAF-team.

Begin 2019 kwam er een nieuwe manager Handhavingregie.

Ergens in 2019 kreeg de huidige directeur Toeslagen Cleyndert de explosieve memo van de Vaco toegestuurd van de landelijke vaktechnisch coördinator. Er waren twee mensen in de cc: van de mail. Een ervan was de teamleidster Handshavingsregie.

Belastingdienst/Toeslagen Bezwaar 

Een aparte afdeling binnen Toeslagen hield zich bezig met het afhandelen van bezwaren die werden ingediend door belastingplichtigen. Dit zijn ouders die opeens werden geconfronteerd met plotselinge stopzetting van de uitbetaling van de toeslag. 

Een deel van de bezwaren werd afgehandeld in een kantoor te Oss. Er is meer bekend geworden wat er zich hier afspeelde sinds het verhoor van de klokkenluider Pierre Niessen.Hij handelde in 2012 tot en met 2016 bezwaren af bij de afdeling Invordering van Belastingdienst/Toeslagen. De jaren daarvoor alarmeerde hij leidinggevenden al meermalen dat bij de afhandeling van toeslagen of schulden ouders vaak onterecht hard werden aangepakt en dat de rechtsbescherming niet op orde was.

Hij heeft eerder in de media veel verteld over de misstanden. Bijvoorbeeld over de 40.000 bezwaren die op afgehandeld gezet zijn, terwijl deze  niet behandeld zijn. Als de bezwaren maar in het systeem weg was, werden de targets gehaald.Als burgers een bezwaarschrift indienden, rekenfouten in de renteberekening bijvoorbeeld aankaartten, moest hij als bezwaarschriftenbehandelaar het afhandelen alsof het een ‘verzoek om informatie’ was. Een truc, want hiermee werd dan voor de burger, zonder dat deze het in de gaten had, de weg afgesneden naar een gang naar de rechter. 

Bij Toeslagen werken/werkten een aantal rotte appels. Volgens Niessen : “Die rotte appels zijn volgens de klokkenluider zijn toenmalige leidinggevende, de toenmalige directeur en een paar andere managers.”

Niessen noemde tijdens zijn verhoor een aantal namen van medewerkers van de Belastingdienst. Hun exacte rol is niet bekend maar uit de woorden van Niessen blijkt dat deze mensen niet hebben geholpen om de misstanden op te lossen. 

Het gehele verhoor van Pierre Niessen is hier terug te zien. Geenstijl publiceerde de namen. 

Niessen noemde de naam van Leo Doetjes. Doetjes was Teamleider terugvordering en de directe leidinggevende van Niessen. 

Harrie Groothuis is op internet te vinden als E.J.E. Groothuis. Groothuis werkte bij Handhavingsregie/Beleid en Vaktechniek op het kantoor te Utrecht. Hij was daar de Vaktechnische Coordinator oftewel Vaco . Deze Drs. E.J.E. Groothuis verdedigde de Belastingdienst in diverse rechtszaken. bijvoorbeeld hier en hier. 

Ronald R.J.M. Gerritsen was klacht coördinator. In diverse stukken komt zijn naam voor. 

Marcel de Graaf was destijds portefeuillehouder Bedrijfsvoering en plaatsvervangend algemeen directeur Toeslagen. Hij werkte in het kantoor Utrecht. 

Hans Leijtens trad  in november 2015 aan als directeur-generaal van de Belastingsdienst. In januari 2017 was hij daar alweer weg. 

In een brief van Pierre Niessen die is gepubliceerd op Twitter staat te lezen wat Niessen allemaal deed om deze misstanden opgelost te krijgen. 

Hieronder staat dat Niessen eerst naar Leo Doetjes is gestapt. Daar kreeg hij geen gehoor. Daarna is hij naar Marcel de Graaf gestapt. Die had het te druk met de Belastingdienst. Vervolgens naar Gerard Blankestijn. Die kon niets voor Niessen betekenen en stuurde hem naar Ronald Gerritsen. Toen ging Niessen naar Hans Leijtens, de hoogste baas van de Belastingdienst. Ook is er gesproken met Harrie Groothuis. 

Het Combiteam Aanpak Facilitators (CAF)

Om fraude met diverse toeslagen op te sporen werd in augustus  2016 het CAF-team gestart. Het doel van het team was vooral het opsporen van zogenaamde systeemfraude. Dat is fraude waarom de Belastingdienst wordt gebruikt als pinautomaat. Het is een Belastingdienstbreed team (Belastingdienst blauw, Toeslagen en FIOD).

Blokpoel was de trekker van CAF (volgens verklaring Peter Veld). Volgens deze Tweet van journalist Jan-Hein Strop van FTM zou Han Wijers een van de teamleiders zijn van het CAF. Wijers wordt in de media in 2016 en 2017 genoemd als leider van een team dat fraude onderzoekt door belastingadviseurs.

Het CAF doet geen fysiek toezicht. Alle controle vindt middels deskresearch plaats. Mocht toch fysiek toezicht nodig zijn dan worden medewerkers van MKB ingezet.

Het CAF werd direct aangestuurd door het MT Fraudebestrijding en specifiek door Hans Blokpoel, de algemeen directeur Belastingdienst. Het team maakt geen deel uit van één van de dienstonderdelen zelf en heeft daardoor een  onafhankelijke positie, hoog in de organisatie. Het team bestond uit een kernteam en een schil. CAF was niet specifiek bedoeld om fraude met toeslagen op te sporen.

Er waren verschillende teams. Het CAF11 team bestond uit twee medewerkers van Toeslagen en twee van Belastingdienst MKB. Er waren ook een aantal medewerkers van MKB betrokken bij bezoeken aan gastouders.

Het CAF-team vond dat zij  te negatief in de media werden neergezet. Maar ook door hun werkgever. Daarom werd in november 2019 dit document met de titel ‘Het is een keer genoeg‘ geschreven en gestuurd aan de toenmalige Directeur Generaal. In het document is te lezen dat Toeslagen verantwoordelijk was voor besluiten om de betaling van toeslagen aan ouders te stoppen. Later werd door het team nog een brief  geschreven nav de aangifte door het Ministerie van Financiën. 

Het kernteam bestond echter vooral uit medewerkers van diverse afdelingen binnen Toeslagen. De coördinator  van het CAF team werkte bij Handhavingsregie. Ook een van de twee teamleiders werkte bij Handhavingsregie. Deze twee noemden zich het duo pek en veren. Een van de teamleiders ondertekende zijn e-mails met ‘geen woorden maar daden’. Ook gebruikte hij termen als ‘afpakjesdag’ in interne communicatie. De teamleider CAF rapporteerde aan de directeur Belastingen (Blokpoel).

Een van de teamleiders was een jaar lang niet aanwezig. Onduidelijk waarom dat was.

Handhavingsregie leverde relatief veel medewerkers voor het CAF team. Zo was een senior analist intelligence lid. Deze functie houdt ondermeer in het verzamelen, analyseren en veredelen van gegevens die worden omgezet in relevante informatie gericht op het ontdekken van fraude. Een van de leden van het CAF team werkte hier van 2013 tot 2018 en was verantwoordelijk voor het opstellen van zoekopdrachten waarbij de tweede nationaliteit werd opgevraagd. De opvolgster stelde vragen bij dit gebruik en het is ook gestopt.

Verder waren tenminste vijf juristen van de afdeling Beroep betrokken bij CAF zaken. Deze juristen verdedigden de Belastingdienst in beroepszaken die ouders hadden gestart. Een van deze juristen gebruikte een pen met daarin gegraveerd ” bij twijfel altijd afwijzen“.

Naar aanleiding van een beroepszaak die in september 2018 bij de rechtbank Amsterdam diende, hebben twee EDP-auditors van de directie Grote Ondernemingen van de Belastingdienst onderzoek gedaan naar beschikbare informatie bij Toeslagen. Deze EDP-auditors zijn onafhankelijk in hun oordeelsvorming en staan op afstand van Toeslagen.  Een van de juristen van Toeslagen, de man met “bij twijfel altijd afwijzen” gegraveerd in zijn pen hielp rond september 2018 mee met het verzamelen van documenten bij Toeslagen.

Een van de collega’s van deze juristen was de vaktechnisch coordinator (Vaco). Deze  ambtenaar met een senior functie raadde het managementteam van Toeslagen begin 2017 in een memo aan ‘een vorm van compensatie’ aan te bieden aan ouders wier kinderopvangtoeslag was stopgezet. De Belastingdienst wist dus al in 2017 dat het laakbaar handelde.

Al eerder, in 2016, stopte de Belastingdienst met het illegaal stoppen van uitkeren van toeslagen zonder dat er om bewijs was gevraagd. Echter de rechtszaken tegen ouders werden doorgezet.

De vaktechnisch  ondersteuning voor het CAF team kwam uitsluitend van medewerkers van Toeslagen. De vaktechnische kennis van de Belastingdienst zelf werd niet ingezet.

Medewerkers van het CAF team stelden opdrachtformulieren op voor het IST-team waarop stond aangegeven welke bewijsstukken moesten worden aangeleverd en of toeslagen moesten worden gestopt en per wanneer. Ook gaf men de ernst van de misstanden aan met opties op een opdrachtformulier: ‘geen verhoogd risico’, ‘verhoogd risico’, ‘sterk vermoeden van fraude’.

De schil van het CAF bestond uit medewerkers van de FIOD, toeslagen, MKB, Belastingdienst SMP (Semi massale processen) , minimaal een invorderaar. Omdat Toeslagen geen medewerkers had van een buitendienst werden mensen van Belastingdienst/MKB ingezet voor controles bij bijvoorbeeld gastouderbureau’s.

Leden van het CAF-team gingen actief op zoek naar de klokkenluider. Het CAF-team gaf medewerkers van de Belastingtelefoon opdracht om onduidelijk te zijn over welke bewijzen deze moesten inleveren. Men was bang dat ouders valse bewijsmaterialen zouden maken.

Medewerkers van het CAF-team verplaatsen na onthullingen van Trouw bepaalde documenten naar een aparte schijf om de staatssecretaris niet verder in verlegenheid te brengen.

Dit document geeft veel inzicht in de werkwijze.

Uit de factsheets die in juni 2019 werden opgesteld blijkt dat medewerkers van Toeslagen hadden aangegeven dat ze “iets moesten vinden”

Integraal Subjectgericht Toezicht (IST)

Het Integraal Subjectgericht Toezicht is een team dat op 1 april 2014 start bij Toeslagen. Het team valt onder de afdeling B/T Toezicht 1 en de belangrijkste taak is het opvragen en beoordelen van ontvangen informatie van ouders die door het CAF-team zijn aangewezen als verdacht. Vaak waren deze ouders verdacht omdat het CAF team een vermoeden had dat het gastouderbureau fraude aan het plegen was.

In juli 2014 kregen vele ouders bericht van het IST team om bewijsstukken te geven over de periode 2012 tot en met 2014. Toeslagen had al besloten om de toeslagen van de helft van de ouders van het gastouderbureau Dadim te stoppen per 1 september (de zogenaamde zachte stop). Zonder enig bewijs van fraude.

Overigens is niet in alle CAF-zaken waarin de zachte stop in het opdrachtformulier is genoemd, deze stopzetting ook in de praktijk uitgevoerd. De medewerkers van het IST-team van B/T maakten hierin soms eigen afwegingen

De informatie en stukken die door de ouders werden aangeleverd, werden aan een minutieus onderzoek op fouten onderworpen, hetgeen resulteerde in een zeer groot aantal stopzettings- en correctiebesluiten. Dat leidde tot vele bezwaren en vervolgens (hoger) beroepen.

CAF-TWO (Twee wekelijks overleg) 

Afstemming over de bevindingen uit het vooronderzoek vond plaats tussen de betrokken teams binnen Toeslagen. In 2014 is daartoe het structureel afstemoverleg ‘CAF-TWO’ gestart. In dit team werd ook besloten wat de vervolgactie zou moeten zijn na afronding van een CAF-vooronderzoek: geen verdere actie nodig of nadere beoordeling van de individuele toeslagaanvragen door een IST team (vanwege verhoogd risico) of nader onderzoek door een Fraudeteam. Dit werd vastgelegd in opdrachtformulieren.

Toeslagen/Bezwaar

Zodra ouders een bezwaar indienden bij de Belastingdienst ging de afdeling Bezwaar van Toeslag het bezwaar onderzoeken. Echter gebeurde dat niet met een  frisse blik en een second opinion. De behandelaar moest contact opnemen met het IST team. Dat is het team dat ten onrechte de uitkering van toeslagen voor alle klanten van Dadim stopte en de eerder betaalde toeslagen ging terugvorderen. Zonder enig bewijs van fraude.

De Commissie Donner schrijft hierover:

De medewerkers die belast waren met het afhandelen van de bezwaarschriften werden geïnstrueerd om in geval van een CAF 11-ouder contact op te nemen met het IST-team. Het is uiterst bedenkelijk dat behandelaars in de bezwaarfase contact op moesten nemen met het IST-team, dat betrokken was geweest bij het primaire proces van uitvragen, beoordelen van bewijsstukken en uiteindelijk de stopzetting van de voorschotten. De bezwaarprocedure behoort los te staan van het primaire proces, zodat het dossier van burgers opnieuw tegen het licht gehouden kan worden door medewerkers die niet betrokken zijn geweest bij de beslissing waartegen bezwaar wordt gemaakt.

Trouw heeft stukken in handen waarin staat dat medewerkers van afdeling Bezwaar bewust werden gestuurd op afwijzen. Er was in 2015 intern al verzet was tegen het structureel afwijzen van bezwaren van ouders. De staatssecretaris noemde deze instructie in antwoorden op Kamervragen een ‘collegiale handreiking‘. Dat  is geen vastgestelde werkinstructie, maar betreft interne communicatie op operationeel niveau.

Pieter Klein van RTL Nieuws schrijft er het volgende over.

En hoe de interne instructie bij de dienst luidde (een ‘collegiale handreiking’, noemde Snel dat): Niets toekennen, ongegrond verklaren, doen alsof het een ‘reguliere’ zaak is. In normaal Nederlands: afwijzen, afpoeieren. Hopen dat ze opgeven. Snel vertelde de Tweede Kamer eerder dat zijn dienst in februari 2016 ‘een zelfevaluatie’ had gedaan naar CAF-11 Hawaï. Dat klopt niet: die evaluatie was al van maart 2015. RTL Nieuws zag dit in het – vertrouwelijke – dossier. Als de Belastingdienst had gewild, had men toen, vlak na het stopzetten van de toeslagen, het onrecht al kunnen herstellen. Maar men wilde niet, want de leiding wilde opbrengsten zien van de fraudejacht. Iemand heeft dus met data lopen rommelen, om het verhaal van vertraging geloofwaardiger te maken. Inmiddels biecht Snel op: “Zoals gebruikelijk kunnen er natuurlijk wel onderhandenwerkversies zijn van dit rapport.” Dit stinkt dus.

In antwoord op kamervragen schrijft de staatssecretaris:

Klopt het dat op 9 december 2014 bij de notitie staat: “LET OP!: Burger niet melden dat er sprake
was van rechtsmatigheidsonderzoek ivm verhoogd toezicht. Bij bezwaar, klacht of andere
afwijkende behandeling (waarbij sprake is van toekenning), dient de behandelaar contact op te
nemen met het IST team via Toeslagen IST CAF_Postbus. Beoordeling CAF11, geen toekenning,
bewijsstukken niet akkoord”?
Antwoord
Ja. Deze notitie is een collegiale handreiking om de collega’s die belast zijn met de
(bezwaar)behandeling de context van deze bezwaren mee te geven. Het is geen vastgestelde
werkinstructie, maar interne communicatie op operationeel niveau. De handreiking is bedoeld om
collega’s erop te attenderen dat een specifieke toezichtsactie rond deze aanvraag heeft
plaatsgevonden. Het toezicht is mede ingegeven door de mogelijke rol van het betrokken
gastouderbureau als facilitator van misbruik. Het betrokken gastouderbureau mocht er op dat
moment niet van op de hoogte raken dat er een toezichtsonderzoek naar zijn eventuele rol als
facilitator liep, om het onderzoek niet te verstoren. Uiteraard dient elk bezwaar aan de hand van
wet- en regelgeving beoordeeld te worden. Om te waarborgen dat dit op gelijke wijze gebeurt, is
een team verantwoordelijk voor de coördinatie hiervan.

 Toeslagen/Beroep

Wanneer Toeslagen het bezwaar afwijst kan de ouder in beroep bij de rechter. In een zitting wordt Toeslagen vertegenwoordigd door een jurist.  De jurist die de zitting doet schrijft niet zelf het verweer. Dat is door een collega op kantoor uitgeschreven. Een beperkt senior juristen trad namens de dienst op bij zaken bij de Raad van State. De procedures van de RvS worden door I-functionarissen van Toeslagen gedaan.  Dat zijn medewerkers met een opleiding op Wetenschappelijk Onderwijs niveau. Vaak zat daar iemand van de Landsadvocaat bij. Deze loog tegen de rechters  en hield stukken achter.

Toonaangevende juristen bij de afdeling ‘Beroep’ in Utrecht, stelden zich op als genadeloze ‘havikken’. Kenners van het CAF-dossier zeggen dat zij ‘misselijkmakende’ praktijken hebben gezien, waar de juristen zelf juist trots op waren. Een van hen had in zijn pen het motto gegraveerd: “Bij twijfel, altijd afwijzen.” Het zijn de juristen die ook deel uitmaakten van het CAF-team.

Deze juristen gaven de rechtbank niet alle stukken. Zo kwam het voor dat de jurist glashard zat te liegen tegen de rechter toen deze zei dat de ouder helemaal geen contact had opgenomen met de Belastingtelefoon.

Toeslagen/Fraude 

Bij Toeslagen controleert Team Fraude de terugvorderingsbeschikking en bepaalt of sprake is van opzet of grove schuld . De medewerkers van team Fraude bekijken het klantbeeld en bepalen hoe en door wie de terugvordering is ontstaan

Belastingdienst Landelijk Incasso Centrum (LIC) Invordering Toeslagen 

Deze afdeling houdt zich bezig met het invorderen van de volgens Toeslagen teveel/onterecht uitgekeerde toeslagen. Dze afdeling is gevestigd in Enschede. Toeslagen in Utrecht. Binnen het LIC hield een speciaal team zich bezig met de ouders die werden beschuldigd van opzet/grove schuld (OGS). Bij OGS vond Toeslagen dat de ouders bewust aan het frauderen waren of grove fouten had gemaakt die voorkomen hadden kunnen worden. Een voorbeeld van opzet is aanvragen van kinderopvangtoeslag terwijl men geen kinderen heeft. Bij constatering van OGS is het voor de ouders niet mogelijk een betalingsregeling aan te vragen. De gehele schuld moet dan binnen twee jaar worden terugbetaald. Lukt dat niet dat werden auto’s in beslag genomen, loonbeslag of huizen verkocht.