Van 510.000 naar 478.000 vluchten: hoe omwonenden ooit instemden met groei van Schiphol tot 510.000 vliegtuigbewegingen
Rond het nieuwe Luchthavenverkeerbesluit (LVB) voor Schiphol woedt een felle politieke discussie. Een belangrijk onderdeel van dat besluit is de vastlegging van een maximumaantal vliegtuigbewegingen per jaar. Sommige partijen aan de linkerzijde van de Tweede Kamer stellen dat de voorgestelde limiet van 478.000 vliegtuigbewegingen neerkomt op het legaliseren van een eerder op onjuiste wijze tot stand gekomen plafond. De bijdrage van Tweede Kamerlid Suzanne Kröger (Groen Links-PvdA) tijdens de commissievergadering over Schiphol op 19 mei 2026 bevatte bijvoorbeeld een aantal storende fouten.
De geschiedenis van de afspraken rond Schiphol laat echter een genuanceerder beeld zien.
De basis voor de 478.000 vliegtuigbewegingen die het kabinet in een nieuw LVB wil zetten heeft zijn oorsprong in een akkoord van de omwonenden om 510.000 vluchten te accepteren.
De zoektocht naar een compromis
Aan het begin van deze eeuw wilde Schiphol verder groeien, terwijl de weerstand onder omwonenden toenam. Het kabinet zocht naar een oplossing volgens het Nederlandse poldermodel: een compromis waarin economische belangen en leefbaarheid met elkaar in evenwicht zouden worden gebracht.
In 2006 kreeg oud-minister Hans Alders van het kabinet de opdracht om met alle betrokken partijen in gesprek te gaan. Aan tafel zaten vertegenwoordigers van de luchtvaartsector, regionale en lokale overheden en bewonersorganisaties. Dit overleg werd bekend als de Alderstafel.
Het doel was om gezamenlijk tot afspraken te komen over de toekomst van Schiphol en de balans tussen luchtvaartgroei en de belangen van omwonenden.
Het Aldersakkoord: instemming met 510.000 vluchten
De onderhandelingen resulteerden in het Aldersakkoord. Op 1 oktober 2008 stuurde Hans Alders zijn advies aan de minister.
In dat advies werd een maximum van 510.000 vliegtuigbewegingen per jaar voorgesteld. Het document maakt duidelijk dat deze afspraak onderdeel was van een breed pakket waarin ook hinderbeperkende maatregelen, beperkingen voor nachtvluchten en de ontwikkeling van regionale luchthavens waren opgenomen.
Bron:
https://omgevingsraadschiphol.nl/wp-content/uploads/2020/01/advies-alders-middellange_termijn.pdf
Ook het Centraal Bureau voor de Statistiek (CBS) bevestigt dat de afspraak destijds werd onderschreven door alle betrokken partijen:
“Het Aldersakkoord is door alle betrokkenen (luchtvaartsector, regionale overheden en bewoners) onderschreven en adviseerde over onder andere een beperking van het aantal vluchten binnen het handelsverkeer (maximaal 510 duizend bewegingen), een beperking van het aantal nachtvluchten en inzetten op meer verkeer op de luchthavens van Eindhoven en Lelystad.”
Dat betekent dat bewonersvertegenwoordigers destijds hebben ingestemd met een groei van Schiphol tot 510.000 vliegtuigbewegingen per jaar. Die instemming stond echter niet op zichzelf, maar maakte deel uit van een groter pakket aan afspraken.
Het doel van het Aldersakkoord was een reductie van 5% van het aantal ernstig gehinderden binnen de 48 dB(A) Lden-contour in 2020 met ten minste 5% zou afnemen ten opzichte van de grens voor gelijkwaardigheid
Het Compendium voor de Leefomgeving schrijft in 2014 daarover:
“Het aantal ernstig gehinderden binnen het 48Lden-gebied, op basis van het referentiewoningenbestand 2005, is afgenomen met ca. 10% in 2012 ten opzichte van 2008. Daarmee is de doelstelling van 5% afname in 2020 al ruimschoots gehaald.”
In de grafiek hieronder wordt de ontwikkeling van het aantal ernstig gehinderden over de periode 2000 tot 2021 getoond.
Van 510.000 naar 500.000
In de jaren daarna ontstonden discussies over de uitvoering van het akkoord. Diverse afspraken bleken lastig uitvoerbaar of werden volgens bewoners onvoldoende nagekomen. Daardoor werd het akkoord meerdere keren aangepast.
Het CBS schrijft hierover:
“In 2012, 2013 en 2015 is het Aldersakkoord nog een aantal keer aangevuld. Er werd toegevoegd dat Schiphol tot en met 2020 tot maximaal 500 duizend vliegtuigbewegingen (binnen het handelsverkeer) per jaar mocht groeien.”
Volgens het CBS bleef Schiphol vervolgens altijd onder die grens:
“In 2018 vonden de meeste vluchten plaats: 499 duizend. Er werden toen 71 miljoen passagiers vervoerd en 1,7 miljoen ton vracht.”
Vanaf 2015 verklaarde Schiphol jaarlijks een capaciteit van 500.000 vliegtuigbewegingen bij de slotcoördinator. Dat bleef jarenlang het uitgangspunt voor de capaciteitsplanning van de luchthaven.
De oprichting van de Omgevingsraad Schiphol
Om het overleg tussen sector, overheden en omwonenden structureel voort te zetten, werd in 2014 de Omgevingsraad Schiphol (ORS) opgericht. Deze organisatie volgde de Alderstafel op en vormde jarenlang het officiële overlegplatform tussen alle betrokken partijen.
De ORS is later opgegaan in de huidige Maatschappelijke Raad Schiphol (MRS).
Toenemend wantrouwen
Hoewel bewonersorganisaties het Aldersakkoord hadden onderschreven, bestond vanaf het begin ook kritiek. Niet alle bewonersgroepen waren overtuigd van de gemaakte afspraken. In de jaren daarna groeide de weerstand verder.
Een belangrijke oorzaak was dat bewoners vonden dat de luchtvaartsector zich onvoldoende hield aan gemaakte afspraken over hinderbeperking, selectiviteit en de ontwikkeling van regionale luchthavens. Daardoor nam het vertrouwen in zowel de sector als de politiek af.
Dat blijkt onder meer uit een brief van de bewonersdelegatie van de ORS aan Hans Alders van 17 januari 2018.
Bron:
https://www.tweedekamer.nl/kamerstukken/brieven_regering/detail?did=2019D03724&id=2019D03724
De bewonersdelegatie stelde daarin niet dat zij de grens van 500.000 vliegtuigbewegingen afwees. Wel maakte zij duidelijk dat verdere groei alleen bespreekbaar was als eerst de bestaande afspraken volledig zouden worden nagekomen.
De verwachtingen van de omwonenden vertegenwoordiging in de ORS staan in deze presentatie uit 2019. Daarin ook een aantal ‘Case Studies niet nagekomen afspraken en niet geleverde hinderbeperking’. Voorbeelden dus van afspraken die niet zijn nagekomen terwijl Schiphol wel groeide naar 500.000 vliegbewegingen.
Ook in 2019 accepteerden de omwonenden 500.000 vliegtuigbewegingen. Dat aantal is door de covid periode niet meer meer gehaald. Op dit moment (2026) is de capaciteitsdeclaratie 478.000 vluchten per jaar.
De discussie van vandaag
De huidige discussie over het plafond van 478.000 vliegtuigbewegingen speelt zich af tegen deze achtergrond. Het beeld dat bewoners nooit zouden hebben ingestemd met een groei van Schiphol is historisch onjuist. Zowel bij het Aldersakkoord van 2008 als bij de latere aanvullingen werd door bewonersvertegenwoordigers ingestemd met een plafond van eerst 510.000 en later 500.000 vliegtuigbewegingen.
Tegelijkertijd is het eveneens waar dat die instemming altijd onderdeel was van een bredere set afspraken over hinderbeperking, leefbaarheid en regionale spreiding van luchtvaart. Juist omdat bewoners vonden dat een deel van die afspraken onvoldoende werd nagekomen, verdween het draagvlak in de jaren daarna grotendeels.
De discussie over het nieuwe Luchthavenverkeerbesluit gaat daarom niet alleen over aantallen vluchten. Ze gaat ook over de vraag of de overheid en de luchtvaartsector de afspraken waarop eerdere instemming was gebaseerd daadwerkelijk hebben waargemaakt.
