OM zwijgt over rol overheid in Stint-zaak: waarheidsvinding onder druk
In het strafproces tegen de fabrikant van de Stint presenteert het Openbaar Ministerie een stevig verwijt: het voertuig zou gebrekkig en onveilig zijn geweest, met fatale gevolgen. In het requisitoir wordt uitvoerig stilgestaan bij technische tekortkomingen, interne kennis van de fabrikant en vermeende nalatigheid. Wat echter ontbreekt, is elke serieuze bespreking van de rol van de Nederlandse overheid zelf.
Dat is opmerkelijk, omdat inmiddels vaststaat dat de overheid in de relevante periode eisen stelde aan de Stint die afweken van het Europese kader. Die omissie roept een fundamentele vraag op: bedrijft het OM hier wel volledige waarheidsvinding? Is er mogelijk sprake van vormverzuim?
Al in 2005 schreef advocaat Nico Meijering in de Volkskrant een stuk over het achterhouden van ontlastend bewijs door het OM.
Bij de zaak Cees B. was Nederland ontzet over het feit dat ontlastend bewijs was achtergehouden. Dat gebeurt zo vaak, beweert Nicolaas Meijering….
Wat het OM verzweeg of verdraaide in de Stint-strafzaak
In haar requisotor was geen woord te horen over de de volgende voor de fabrikanten ontlastende feiten:
- De remvertraging van de door de RDW gekeurde Stint werd goedgekeurd, ondanks het feit dat de remweg bij keuring niet voldeed aan de eis van een remvertraging van minimaal 4,0 m/s2
- De minister kwam binnen een paar maanden na goedkeuring van de Stint er achter dat er een tegenstrijdigheid stond ini de eisen. Die tegenstrijdigheid werd gecorrigeerd maar werd niet gecommuniceerd met de fabrikant
- Er was geen enkel toezicht door de overheid op de Stint
- Er is geen enkel causaal verband tussen de door OM geconstateerde gebreken en het ongeval in Oss. Toch beweert het OM dat er een causaal verband is.
Dit terwijl het NFI in een door het in opdracht van OM uitgevoerd technisch forensisch onderzoek schrijft dat de oorzaak een inadeqaat bestuurdersgedrag even waarschijnlijk is als een technische fout (aldus advocaar GJ Knoops in zijn pleidooi). - De Stint hoefde destijds niet te voldoen aan de Europese Machinerichtlijn. Daar wordt helemaal niets door het OM over toegelicht.
- In het requisitor noemde het OM een aantal incidenten die waren gemeld bij de fabrikant waarbij het OM de suggestie gaf dat dit veiligheidsincidenten waren. De verdediging stelde dat dit een groot aantal reguliere servicemeldingen betrof. Dingen aan de Stint die kapot waren gegaan. Nader onderzoek van de redactie zal doen blijken wie er gelijk had.
Geen gewone procespartij
Het OM is in het Nederlandse strafrecht geen “gewone” procespartij. Anders dan de verdediging heeft het een bijzondere verantwoordelijkheid: het moet de rechter niet alleen belastend, maar ook ontlastend en contextueel relevant materiaal voorleggen.
Die plicht volgt onder meer uit:
- het beginsel van een eerlijk proces (art. 6 EVRM);
- vaste jurisprudentie van de Hoge Raad over de objectieve taakopvatting van het OM;
- de eigen Aanwijzingen van het OM, waarin staat dat het ministerie ook feiten moet aandragen die het standpunt van de verdediging kunnen ondersteunen.
Selectief zwijgen over relevante overheidsbesluiten is daarmee juridisch geen neutrale keuze.
Afwijkende eisen, genegeerde context
Uit documenten en latere overheidsbrieven blijkt dat de Stint jarenlang opereerde binnen een nationaal toelatings- en gedoogkader dat niet één-op-één aansloot bij Europese product- en veiligheidsregels. De overheid:
- stond het gebruik toe,
- legde specifieke nationale voorwaarden op,
- en greep pas laat in, ondanks eerdere signalen en onderzoeken.
Die context is essentieel voor de strafrechtelijke beoordeling van de fabrikant. Niet alleen voor de vraag of het voertuig gebrekkig was, maar vooral voor:
- de verwijtbaarheid van de fabrikant;
- de rechtszekerheid: mocht de fabrikant vertrouwen op nationale aanwijzingen?
- het causale verband tussen vermeende gebreken en het ongeval;
- en de vraag of hier sprake is van individueel falen of van systeemfalen, waarin ook de overheid een rol speelde.
Door deze overheidsrol niet te benoemen, wordt het feitencomplex eenzijdig gepresenteerd.
Waarheidsvinding of narratief?
In het requisitoir verwijt het OM de fabrikant onder meer dat deze risico’s onvoldoende zou hebben onderkend. Maar zonder te vermelden dat de overheid:
- zelf afwijkende eisen stelde,
- het voertuig jarenlang liet rijden,
- en pas na het ongeval ingreep,
ontstaat een narratief waarin alle verantwoordelijkheid bij één partij wordt gelegd, terwijl het juridische en bestuurlijke kader buiten beeld blijft.
Dat raakt direct aan de kern van waarheidsvinding. Strafrechtelijk bewijs draait niet alleen om technische details, maar om context, proportionaliteit en causale toerekening.
Rechterlijke consequenties
Als rechter kan een dergelijke omissie niet zonder gevolgen blijven. Het kan leiden tot:
- kritische toetsing van de volledigheid van het OM-dossier;
- verminderde overtuigingskracht van het requisitoir;
- en in het uiterste geval twijfel aan de zorgvuldigheid van de vervolging zelf.
Het strafrecht is het ultimum remedium. Wanneer de overheid zelf onderdeel was van het systeem waarin een product werd toegelaten en gebruikt, kan die rol niet stilzwijgend worden genegeerd zonder afbreuk te doen aan een eerlijke beoordeling.
Hoe kan de rechtbank beslissen?
Waneer de rechrbank vaststelt dat er inderdaad sprake is van achterhouden van ontlastende informatie kan de rechtbank in het uiterste geval het OM niet-ontvankelijk verklaren. Het OM verliest daarbij het recht op vervolging. Dat is zeer zeldzaam. Het komt vaker voor dat een verdachte strafkorting krijgt of dat bepaald bewijsmateriaal niet wordt meegewogen door de rechter (bewijsuitsluiting).
Conclusie
Door in het requisitoir niets te zeggen over de eigen rol van de overheid, terwijl die rol juridisch relevant is, begeeft het OM zich op glad ijs. Dat is geen volledige waarheidsvinding, maar een selectieve presentatie van feiten. In een zaak met zulke maatschappelijke impact is dat niet slechts een omissie, maar een principieel probleem.
