Dronitis: hoe media, politici en defensie experts meewerken aan paniekzaaien over drones
In heel Europa zorgt sinds de tweede helft van 2025 een golf aan vermeende dronewaarnemingen voor paniek, ontregelde luchthavens en vergaande politieke uitspraken, terwijl telkens opnieuw blijkt dat er geen drones in het spel zijn. Wat begon als onbewezen claims over Russische drones boven Duitsland, escaleerde via sluitingen van de luchthavens van Kopenhagen en Oslo, foutieve Belgische en Nederlandse berichtgeving, en eerdere incidenten zoals Gatwick en New Jersey, tot een breed gedragen narratief over ‘vijandige’ drones. Onderzoek toont echter steeds aan dat het ging om gewone vliegtuigen, helikopters, sterren of weerballonnen – maar media en autoriteiten blijven het verhaal voeden, waardoor een zelfversterkend sneeuwbaleffect ontstaat.
Het verschijnsel van waarnemingen van drones, de ophef die ontstaat terwijl er geen bewijs voor drones is, wordt dronitis genoemd.
In augustus publiceerde NRC een verhaal dat beschrijft dat Russische drones vanaf schepen boven Duitsland verkenningsvluchten zouden maken. Harde bewijzen waren er echter niet.
Sinds september 2025 zijn er in diverse Europese landen drones waargenomen in de buurt van vliegvelden en militaire basis. Deze meldingen komen sterk overeen met eerdere meldingen in de buurt van Gatwick en de Verenigde Staten. De media heeft over deze meldingen veel geschreven. De Russen zouden verantwoordelijk zijn. Echter keer op keer blijkt dat er geen drones zijn waargenomen maar helicopters, vliegtuigen, sterren en weerballonnen. De autoriteiten en media spelensteeds weer een belangrijke rol in het groter maken van het verhaal.
De serie dronewaarnemingen begon eind september 2025 bij de luchthaven van Kopenhagen in Denemarken. Er waren meldingen van drones, het vliegverkeer werd een aantal uur stopgezet. Deze video was de aanleiding voor de autoriteiten om de luchthaven te sluiten. Daardoor moesten tientallen vluchten uitwijken naar andere luchthavens en werden tientallen vluchten geannueerd. Enorm veel kosten en ongemak dus. De Deense premier noemde het een aanval op de infrastructuur en stelde dat niet kan worden uitgesloten dat Rusland achter de dronevluchten zat.
Het Deense onderzoekscollectief Zetland deed uitgebreid onderzoek naar de drone waarnemingen. Het vliegende object dat was gefilmd door een medewerker van de luchthaven bleek een klein sportvliegtuig te zijn met daarin een piloot die vlieglessen had. Uit een interne memo van de luchtverkeersleiding blijkt dat er die avond van de 22e september door verkeersleiders geen drone is waargenomen.
Kort erna werd de luchthaven van Oslo ook tijdelijk gesloten vanwege drone waarnemingen. Begin november heeft de Noorse politie het onderzoek gestaakt omdat er geen enkel bewijs is gevonden voor de aanwezigheid van een of meerdere drones.
Sinds eind oktober zijn de luchthavens van Kaunaus en Vulnius al een aantal keer gesloten omdat er grote weerballonen met daaronder smokkelwaar zijn waargenomen. De balonnen stijgen op vanuit Belarus.
Het Dronitis virus sloeg vervolgens over naar Belgie. Daar werden op diverse plekken drones waargenomen, onder andere bij de luchtmachtbasis Kleine Brogel en bij het internationale vliegveld Brussel.
In het weekend rond 1 november werden meerdere keren drones gezien boven de luchtmachtbasis Kleine Brogel. De politie spreekt over een quadcopter drone. Met een helicopter is geprobeerd deze drone te achtervolgen maar dat is niet gelukt. Er is een onduidelijk videobeeld van wat mogelijk een drone is.
De exclusieve beelden waarvan de Belgische krant HLN stelde dat er een drone op was te zien bleek zeer eenvoudig ontkracht te kunnen worden. Het was een helicopter van de Belgische politie. Een andere video die volgens HLN toch zeker ook een drone liet zien was een vrachttoestel. HLN was enorm onzorgvuldig in haar berichtgeving. De VRT publiceerde een gedetailleerde factcheck.
Ook in Belgie was er dus geen enkel bewijs voor drones , laat staan Russische drones. Toch heeft deze paniek er toe geleidt dat er investeringen worden gedaan in aanschaf van apparatuur om drones te detecteren en uit te schakelen.
In Nederland zijn er ook meldingen gedaan van drone waarnemingen. Zo zouden er op 17 november , volgens drie burgers, vele (tussen de 12 en 20) drones gezien zijn boven Terneuzen. Ondanks alle fophef over de drones in Belgie kopte het AD over deze melding op de voorpagina. Defensie-expert Peter Wijninga was uitgenodigd door WNL om over deze meldingen te praten. Hij noemde het zorgelijk . Geen woord van Wijninga over alle waarnemingen van drones die allemaal niet bleken te kloppen. Hij zegt ” we weten dat ze (de drones red.) er waren”. Maar dat is dus helemaal niet vastgesteld.
Een ‘drone waarneming’ die in potentie tot de nodig aandacht van de media had kunnen leiden is een video van een gek vliegend object. Bas Verheij woont op 1 kilometer afstand van de vliegbasis Gilze Rijen en legde op 30 september een vreemd vliegtuig vast. Verheij belde 112 en Defensie maar die deden niets met zijn melding. Dat is maar goed ook. Want het ging om een vliegtuig. Dat ziet er inderdaad afwijkend uit en is vaker verward met een drone. Het gaat om een zelfbouw vliegtuig met de registratie F-PDHZ. Het is een Verhees DB2 Delta. Op flightradar is te zien dat deze op 30 september boven Gilze Rijen vloog. Op 5 november werd er een drone bij Gilze Rijen gezien door verkeersleiders.
Later, op 8 november kwamen kwamer er wederom meerdere meldingen binnen van het zelfbouw toestel met de opvallende vleugel.
Deze massale meldingen van drones is niet nieuw. Op 19 december 2018 deed een medewerker van de luchthaven Gatwick bij Londen een melding bij de autoriteiten. Hij had twee drones gezien die boven de luchthaven vlogen. Het vliegveld werd direct gesloten. Zelfs een fotograaf die met een drone vliegt, dacht dat hij een drone zag vliegen. Het bleek een helicopter te zijn. De luchthaven is 33 uur dicht geweest en meer dan 1.000 vluchten zijn geannuleerd. The Guardian publiceerde een analyse over de gebeurtenissen. De krant beschrijft dat de politie naar aanleiding van de meldingen over drones zelf drones had ingezet om de persoon te vinden die de drones zou besturen. Die drones hebben weer geleid tot nieuwe meldingen. Dat effect was ook te zien in Brussel waar de politie helicopter die zocht naar drone zelf werd gezien als een drone.
Er is ondanks een groot onderzoek nooit een bewijs gevonden voor drones boven Gatwick.
Eind 2024 herhaalde zich dit verhaal, nu in New Yersey. Daar werden drones gezien en die zouden vliegen vanaf Iraanse schepen voor de kust. Er is daar nooit enig bewijs voor gevonden. Mensen zagen vliegtuigen aan voor drones. Door de vele aandacht in de media, en de suggestie dat het zou gaan om drones van een vijandige staat, gaan mensen opletten en melden alles wat ze als verdacht zien. De media bericht daar weer over en zo staat een sneeuwbal effect.
Op 22 november geeft de Nederlandse Defensie een persbericht uit. Daarin staat dat op vrijdag 21 november tussen 19:00 en 21:00 meerdere drones werden gezien boven vliegbasis Volkel. De drones zijn waargenomen door bewakingspersoneel. Luchtmachtpersoneel heeft vanaf de grond wapens ingezet om de drones neer te halen. De drones zijn vertrokken en niet teruggevonden. De avond vloog ook de traumahelicopter die op de vliegbasis staat gestationeerd. Een woordvoerder gaf aan dat verwarring met de heli uitgesloten is.
Volgens minister Brekelmans waren er eerst 5 drones te zien en toen 10. Er is geen enkele drone geraakt. Met wat voor type wapen op de drones is geschoten maakt Defensie niet bekend.
