Veel Nederlandse media in de fout: vliegtuig Von der Leyen gebruikte geen landkaarten voor landing

Nadat de Financial Times op 1 september 2025 een artikel had gepubliceerd over GPS-jamming waar het toestel van voorzitter van de Europese Commissie Ursula von der Leyen last van had gingen vele Nederlandse media in de fout. Er was namelijk geen sprake van gebruik landkaarten door de bemanning. Er is hier sprake van klakkeloos overnemen door vele redacties van fouten bij de bron van het nieuws namelijk Financial Times. Waarna het ANP klakkeloos het FT overnam en de Nederlandse media klakkeloos het ANP overnamen.

Een reconstructie en feiten

De oorsprong van de foute berichtgeving ligt bij de Financial Times. Rond 11:00 nederlandse tijd plaatst de Britse krant dit bericht. Daarin staan de onderstaande feitelijke onjuistheden. Verderop in dit artikel wordt aangetoond dat wat de media schreef onjuist is.

1. A suspected Russian interference attack targeting Ursula von der Leyen disabled GPS navigation services at a Bulgarian airport and forced the European Commission president’s plane to land using paper maps.
2. A jet carrying von der Leyen to Plovdiv on Sunday afternoon was deprived of electronic navigational aids
3. “The whole airport area GPS went dark,” said one of the officials. After circling the airport for an hour, the plane’s pilot took the decision to land the plane manually using analogue maps, they added.

Ook na een update van het artikel van FT bleven deze fouten in het artikel staan. Dat dit fouten zijn had de redactie eenvoudig kunnen vaststellen middels Flightradar 24. Het toestel, een Falcon 900 met de Belgische registratie OO-GPE was het enige zakentoestel dat op zondagmiddag 31 augustus landde op de luchthaven van Plovdiv. Daarop is te zien dat het toestel geen uur lang rondjes vloog. Iedere luchtvaart expert had de redactie kunnen uitleggen dat GPS niet het enige middel is om toch zonder gebruik van kaarten te kunnen landen.

Ondanks het feit dat een makkelijke factcheck de onjuistheden van FT had kunnen vaststellen waren de Nederlandse media er als de kippen bij om de berichtgeving over te nemen.

Waarschijnlijk komt dat ook doordat ANP een persbericht maakte. Zo is de tekst :” Maar toen ze afstevende op de luchthaven daar ‘ging de hele gps voor het gebied van het vliegveld op zwart‘, zegt een ingewijde tegen de FT” op vele Nederlandse nieuwswebsites te lezen. Redacties nemen over het algemeen zonder enige factcheck berichtgeving van het ANP over.

Het Algemeen Dagblad schreef (11:51); Het vliegtuig van voorzitter Ursula von der Leyen van de Europese Commissie heeft zonder elektronische navigatie moeten landen in Bulgarije. En De piloot vloog een uur lang rondjes boven het Bulgaarse Plovdiv, besloot toen terug te vallen op analoge luchtvaartkaarten en daarmee te landen.

Zo schreef de NOS (13:11) :Het vliegtuig van Europese Commissievoorzitter Ursula von der Leyen heeft gisteren boven Bulgarije te maken gehad met een langdurige storing van het gps-systeem. Daardoor moest de piloot het toestel uiteindelijk neerzetten zonder hulp van elektronische navigatie, via fysieke kaarten.

NRC scheef (12:27) : Na een uur te hebben rondgecirkeld boven het vliegveld, kon de piloot het vliegtuig succesvol aan de grond brengen op een ouderwetse manier: door papieren landkaarten te gebruiken.

Nu.nl schreef (12:32): Het vliegtuig van voorzitter Ursula von der Leyen van de Europese Commissie heeft zondag zonder elektronische navigatie moeten landen in Bulgarije. 

De Telegraaf schreef (12:34): De piloot zou een uur lang rondjes hebben gevlogen en uiteindelijk is besloten om ouderwetse papieren luchtvaartkaarten te gebruiken voor de landing.

De Volkskrant (12:43) schreef: ” Bij de landing in de Bulgaarse stad Plovdiv maakte de piloot noodgedwongen gebruik van papieren kaarten. Von der Leyens vliegtuig cirkelde een uur boven het vliegveld van Plovdiv, voordat de piloot besloot met behulp van papieren kaarten te landen”. 

RTL Nieuws schreef (rond 14:00): Het vliegtuig van voorzitter Ursula von der Leyen van de Europese Commissie heeft gisteren zonder elektronische navigatie moeten landen in Bulgarije.De piloot vloog een uur lang rondjes boven Plovdiv, en besloot toen terug te vallen op analoge luchtvaartkaarten en daarmee te landen.

Het Parool (19:45) heeft wel opgelet. Die nam niet klakkeloos FT en Nederlandse media over. Parool schrijft:  Ze waren bij de landing aangewezen op andere navigatie-instrumenten en papieren luchtvaartkaarten. Parool noemt de ILS als electronisch hulpmiddel.

Dit klakkeloos overnemen van onjuistheden gebeurde niet alleen in Nederland. Dat deed bijvoorbeeld de Britse pers net zo. Dit artikel zou te lang worden als ik daar ook voorbeelden van zou geven.

De feiten

De Falcon 900 die door de EU was gehuurd om Von der Leyen naar diverse Europese steden te laten vliegen had de registratie OO-GPE. Middels de site Flightradar24 is eenvoudig te zien dat het toestel geen uur lang rondjes vloog. We zien de route van het toestel komende vanaf het noordwesten en dan richting het vliegveld van Plovdiv in het midden. Het vliegtuig vliegt richting Plovdiv, maakt een slinger naar het noorden, maakt een bocht van 180 graden terug naar de luchthaven, vliegt over de luchthaven, maakt weer een bocht van 180 graden , vliegt van de luchthaven af en maakt ten slotte een bocht van 180 graden om te landen. Middels de replay functie van Flightradar is de route exact te volgen.

De bewering van heel veel media dat de piloten papieren kaarten moesten gebruiken is onzin. Dat blijkt uit de communicatie tussen de piloot van de Falcon 900 en de luchtverkeersleiding. Die communicatie is terug te luisteren via de site LiveATC.net. Bij de nadering van de luchthaven is te horen dat de piloot instructies krijgt voor de nadering van baan 30 middels een RNP-approach. Dit is een nadering waarbij gebruik wordt gemaakt van GPS signaal.

Rond 14:05 UTC meld de piloot zich bij de naderingsverkeersleider van de luchthaven. Er zijn dan nog geen problemen met GPS. De piloot accepteert de instructie van de verkeersleider voor een RNP approach baan 30.

Om 14:10:50 meldt de piloot problemen met de GPS. De locatie van het toestel op dat moment wordt hieronder weergegeven.

Hier is de melding te horen. De piloot vraagt aan de verkeersleider om radar vectors. Dat wil zeggen dat de verkeersleider met behulp van de radar de piloot vertelt welke koers hij moet vliegen. De verkeersleider geeft aan dat er geen radar beschikbaar is.

[soundcloud url=”https://api.soundcloud.com/tracks/2163376323″ params=”color=#ff5500&auto_play=false&hide_related=false&show_comments=true&show_user=true&show_reposts=false&show_teaser=true&visual=true” width=”100%” height=”300″ iframe=”true” /]

Even later vraagt de piloot of het toestel mag vliegen naar de PDV VOR om een ILS approach te maken. Een VOR (Very high frequency Omnibearing Range) is een radiobaken op de grond dat in een cirkel van 360 graden een radio signaal uitzendt. VOR was voor de komst van GPS het primaire systeem van navigatie door vliegtuigen. Omdat met GPS in tegenstelling tot VOR een zeer precieze locatiebepaling mogelijk is wordt steeds meer gebruik gemaakt van GPS. ILS is een ander radiosignaal dat een toestel helpt om precies in het verlengde van de landingsbaan te komen met de perfecte dalingshoek. Er wordt gesproken over ILS W. Dat is een bepaalde route om met behulp van de VOR het signaal van de ILS op te pakken. Hieronder de communicatie

[soundcloud url=”https://api.soundcloud.com/tracks/2163382173″ params=”color=#ff5500&auto_play=false&hide_related=false&show_comments=true&show_user=true&show_reposts=false&show_teaser=true&visual=true” width=”100%” height=”300″ iframe=”true” /]

De procedure voor het aanvliegen van baan 30 middels de VOR genaamd PDV en dan de route ILS W te volgen staat op onderstaande kaart. Vroeger moesten piloten deze kaarten als fysieke kaarten meenemen. Tegenwoordig staan deze kaarten digitaal op tablets. De bron van onderstaande kaart is de website Aviaplanner.com

De kaart laat de locatie van de VOR genaamd PDV zien. De zwarte lijn geeft de te vliegen route aan. Die lijn gaat westwaards vanaf PDV, maakt bij 1 een bocht terug richting de luchthaven. Passeert de luchthaven. Het toestel moet dan radiaal R110 volgen om op een afstand van 15 mile (D15 PDV) een rechterbocht te maken. Op dat punt kan het toestel het radiosignaal van de ILS oppakken zodat het toestel netjes met begeleiding van het ILS-systeem kan landen.

Het Bulgaarse persagentschap BTA bracht naar aanleiding van de massale berichtgeving over gebruik papieren kaarten om 14:16 een persbericht uit met een verklaring van Bulgaria’s Government Information Service, oftewel de regeringsinformatie‑dienst van Bulgarije. In de verklaring staat ondermeer het onderstaande.

The statement added that, in order to ensure the safety of the flight, the Bulgarian Air Traffic Services Authority immediately proposed an alternative landing method using ground-based navigation aids (instrument landing).

The BGIS noted further that the ground-based navigation aids used by Bulgaria are independent of GPS systems and enable a safe and reliable landing.