Hoe de landelijke politiek de afgelopen 10 jaar omging met Lelystad Airport
Schiphol wordt steeds drukker. In 2008 stelde het Alders-akkoord als advies dat er een nieuwe luchthaven in Lelystad moet worden ontwikkeld welke zou dienen als overloop van Schiphol. Vakantievluchten op Schiphol moesten voortaan van het nieuwe Lelystad Airport gebruik maken.
Als in 2020 de voorspelde marktvraag van 580.000 vliegbewegingen aan de orde zou zijn, zou Schiphol hiervan 510.000 voor haar rekening nemen. De overige 70.000 vliegbewegingen zouden worden uitgeplaatst naar de regionale vliegvelden Lelystad (45.000) en Eindhoven Airport (25.000).
In 2018 is er van de plannen nog weinig terechtgekomen. De startbaan van Lelystad Airport is verlengd, de terminal is casco opgeleverd door de aannemer. Maar er is nog geen zogenaamde verkeersverdelingsregel die autonome groei voorkomt. Er is nog geen Luchthavenbesluit vanwege gemaakte fouten in de MER en de herindeling van het luchtruim is ook niet gereed. Als gevolg hiervan moet vliegverkeer van en naar Lelystad Airport tientallen kilometers op lage hoogte vliegen. Met geluidsoverlast voor de provincies rond Flevoland als gevolg.
Uit onderstaand overzicht blijkt dat de Nederlandse regering in eerste instantie tegen autonome groei was. Echter eind 2018 stemt de VVD tegen een motie die autonome groei wil voorkomen. Daarnaast blijkt dat het ministerie van Infrastructuur en Waterstaat heel laat is gestart met voorbereiden en indienen van de verkeersverdelingsregel. De Europese Commissie gaat niet akkoord met de manier waarom het ministerie autonome groei wil voorkomen.
2009
In juli 2009 stelt Luchtverkeersleiding Nederland (LVNL) een rapport op over Lelystad Airport. LVNL geeft een negatief advies over Lelystad Airport en wijst op de problemen van deze locatie. Om in de Flevopolder 35.000 vliegbewegingen of meer mogelijk te maken is een herindeling van het luchtruim nodig. Pas in 2017 komt tv-programma Zembla achter het bestaan van het rapport.
2010/2011
In deze periode gebeurd er politiek niet zoveel. Er wordt gewerkt aan de voorbereiding van de lokale verkeersleiding en de herindeling van het luchtruim.
2012
In maart 2012 stelt Schiphol als eigenaar van Lelystad Airport een ondernemingsplan voor de ontwikkeling van Lelystad Airport op. (Business case Lelystad: Martkverkenning, maart 2012)
Eind 2012 maakt het kabinet het standpunt omtrent Lelystad Airport bekend. Dit gaat onder andere over de lengte van de baan. Eind 2012, begin 2013 begint Schiphol met vragen aan airlines of er interesse is om te verhuizen naar Lelystad. Die interesse is niet groot.
2013
In 2013 wordt er een start gemaakt met het opstellen van het Luchthavenbesluit. De planning is om op 1 november 2014 het Luchthavenbesluit vast te stellen. Ook moet het luchtruim worden aangepast.
Lange tijd gebeurd er niet veel. In een debat in de Tweede Kamer in december 2013 uiten een aantal partijen hun zorgen. Zijn er veel airlines geïnteresseerd om te verhuizen naar Lelystad Airport? Is er bestaansrecht. En waar blijft het ondernemingsplan?
Het CDA is dan al duidelijk! Lelystad dient als overloop zodat de KLM kan groeien op Schiphol. Lelystad moet de Nederlandse luchtvaart dienen en moet niet worden gebruikt door Ierse lowcost airlines.
Op Eindhoven Airport is dit wel gebeurd en sommige Kamerleden willen voorkomen dat dit zich herhaald. De SP en GroenLinks zijn al helemaal tegen het nieuwe vliegveld en willen stoppen met de plannen.
De staatssecretaris had destijds luchtvaart in de portefeuille. Ze verwijst dat het ondernemingsplan in het voorjaar van 2014 wordt gepubliceerd.
In december 2013 waarschuwt Barin, de belangenvereniging van luchtvaartmaatschappijen in Nederland, als dat een verkeersverdelingsregel niet zomaar door Brussel wordt goedgekeurd. Barin schrijft op de eigen website:
Los van de vraag of het door de Nederlandse overheid beoogde Selectiviteits regiem, ten behoeve van een oplossing voor het vermeende toekomstige capaciteits probleem op Schiphol, binnen het kader van EU en Nederlandse mededingings en non discriminatoire regelgeving toelaatbaar is.
In een brief gedateerd 9 juli 2013 gericht aan het Ministerie van Infrastructuur en Milieu schrijft BARIN dat het “sterke twijfels heeft over de verdeling van verkeer op basis van EU verordening 1008/2008”. (bron)
Het Financieel Dagblad schrijft;
Voorzitter Frank Allard kreeg in dat jaar van de directeur luchtvaart van het ministerie te horen dat die óók grote twijfels had of Brussel wel zou instemmen met de verdelingsregel. ‘Het verbaast ons dan ook dat er vijf jaar later nog steeds geen duidelijkheid is’, zegt Allard nu.
2014
Op 23 januari is er een algemeen overleg over de luchtvaart in de Tweede Kamer.
Van Veldhoven (D66) zegt het volgende:
Is Lelystad straks exclusief voor ex-Schipholbedrijven? Of mogen andere partijen daar ook komen? Als dat laatste niet het geval is, hoe zit dat dan mededingingsrechtelijk?
De onderstaande motie is voorgesteld door de leden Jaco Geurts (CDA) en Sander de Rouwe (CDA). De motie krijgt nummer nr. 183 (31936).
constaterende dat het Aldersakkoord uit 2008 één en ondeelbaar is;
constaterende dat in het Aldersakkoord is vastgesteld dat het doel van het ontwikkelen van luchthaven Lelystad de herallocatie van niet-mainportgebonden verkeer van Schiphol is en dat luchthaven Lelystad een “overloopfunctie” dient te krijgen;
verzoekt de regering, zorg te dragen dat de businesscase inzake luchthaven Lelystad gebaseerd is op de uitgangspunten van het Aldersakkoord, namelijk een luchthaven ontwikkelen met een overloopfunctie, en dat de businesscase zich niet richt op het accommoderen van nieuw verkeer waarmee het capaciteitsprobleem op Schiphol niet wordt opgelost,
In het debat geeft de staatssecretaris Wilma Mansveld (PvdA) een oordeel over de motie. Onderstaand heeft zij destijds letterlijk uitgesproken.
De motie op stuk nr. 183 betreft de businesscase inzake Luchthaven Lelystad. De overloopfunctie en het niet-accommoderen van nieuw verkeer is het doel van het beleid en daarop zal de businesscase ook worden getoetst. Mededingings-technisch kan ik hier echter niet op sturen; ik kan namelijk niet kiezen tussen luchtvaartmaatschappijen. In het AO hebben we het daar ook over gehad en ik wil die opmerking nadrukkelijk nog een keer gemaakt hebben. De Kamer heeft hier onderling over gedebatteerd en toen heb ik dat ook aangegeven, mede naar aanleiding van een opmerking van D66. De resultaten van de toets op het ontwerp komen naar de Kamer. Ik moest er even over nadenken, maar ik zie de motie als ondersteuning van het beleid.
De voorzitter:
En dus laat u het oordeel aan de Kamer
Opvallend is de opmerking over mededinging. Blijkbaar wist de staatssecretaris al in 2014 dat de uitplaatsing van airlines van Schiphol naar Lelystad via een verkeersverdelingsregel (VVR) niet zo makkelijk is.
Op 19 maart stuurt staatssecretaris Mansveld een brief naar de Kamer met informatie over de ontwikkelingen.
In maart 2014 wordt het ondernemingsplan voor Lelystad Airport door de eigenaar Schiphol Group gepubliceerd. In het plan wordt niet gesproken over uitsluitend een overloopfunctie voor Schiphol. Er is ook te lezen dat er airlines van gebruik kunnen maken die niet op Schiphol vliegen.
In april 2014 geeft de luchtvaartsector aan dat er nog geen behoefte is aan Lelystad Airport. KLM stelt dat er geen haast met de ontwikkeling moet worden gemaakt. Arke Fly zit Lelystad niet zitten en ook Easyjet wil niet verhuizen.
In november 2015 keurt de commissie m.e.r de milieueffectrapportage (MER)goed. De MER is een voorwaarde voor het luchthavenbesluit. Dit besluit is in feite de vergunning voor de luchthaven.
2015
Op 12 maart wordt het luchthavenbesluit Lelystad Airport gepubliceerd. Op 1 april treedt het officieel in werking. Luchtvaartmaatschappijen hebben weinig trek om te verhuizen naar Lelystad Airport. De bedoeling is dat op 1 april 2018 de luchthaven open gaat.
Op 17 december wordt het contract getekend met Dura Vermeer voor de verlenging van de startbaan en bouw terminal.
2016
In september 2016 zegt staatssecretaris Dijksma (PvdA) in het blad zakenreis.
U gaat wellicht ook sturen om ervoor te zorgen dat airlines gedwongen worden om naar Lelystad te verhuizen.
“Ja, we bereiden dat nu voor. Onze juristen hebben gekeken of het volgens de Europese regelgeving mogelijk is, want je hebt met mededinging en andere wetgeving te maken. Die slag hebben we al gemaakt. Maar het moet aan de Europese Commissie worden voorgelegd om ook goedgekeurd te worden. Het is natuurlijk het allerbeste wanneer Schiphol zelf zoveel mogelijk airlines weet over te halen vanaf Lelystad te opereren, door een gunstige tariefstelling bijvoorbeeld. Maar ik vind wel dat we sturing achter de hand moeten houden.”
Op dat moment was het de bedoeling dat Lelystad Airport op 1 april 2018 zou opengaan.
Op 29 november 2016 maakt de staatssecretaris bekend dat de opening in 2018 niet mogelijk is. Dit onder meer doordat de herziening van het luchtruim langer op zich laat wachten.
De verkeersleiders van LVNL die de aansluiting van luchtwegen op Lelystad Airport moesten voorbereiden waren door een discussie over 25% salarisverlaging niet gemotiveerd om deze aansluiting te realiseren. Het proces werd gefrusteerd en als gevolg moest de opening worden uitgesteld (bron FD)
Verder wil ze proberen om het aantal vluchten sneller te laten stijgen dan de nu geplande 2000:
Nu een latere openstelling van Lelystad onvermijdelijk lijkt, zal ik bij LVNL aandringen om in hun nieuwe planning de mogelijkheden te bezien om te komen tot een snellere ingroei van het aantal vliegbewegingen, passend bij de marktvraag op Lelystad en de rol van Lelystad als luchthaven die een deel van het niet mainportgebonden verkeer op Schiphol overneemt. Op deze wijze zouden de gevolgen van een latere openstelling van Lelystad Airport kunnen worden gecompenseerd
2017
Op 9 januari 2017 start aannemer Dura Vermeer met de bouw van Lelystad Airport. Op 18 januari 2017 verklaard de Afdeling bestuursrechtspraak van de Raad van State de beroepen tegen het bestemmingsplan tot uitbreiding van Lelystad Airport (luchthaven Lelystad) ongegrond.
Door gedoe met de MER wordt de opening van Lelystad Airport 1 jaar uitgesteld. De opening is nu verwacht op 1 april 2020.
Dan is het luchtruim echter nog niet herzien. Het gevolg is dat delen van Nederland worden geconfronteerd met laagvliegend verkeer van en naar de luchthaven.
De verkeerverdelingsregel Schiphol-Lelystad Airport is tot stand gekomen na consultatie van diverse airlines waaronder KLM, Easyjet en Ryanair. GroenLinks verzocht de minister om de VVR in te kunnen zien voordat deze naar Brussel wordt gestuurd. Dat werd door de minister afgewezen. „Dit stuk is nu niet onderhandelbaar in de Kamer.”
Op 12 juli wordt de notificatie van de VVR openbaar gemaakt. De motivatie van de VVR is hier te lezen.
Het ministerie van Infrastructuur stuurt de VVR naar de Europese Commissie in Brussel ter goedkeuring.
In september 2017 zegt Filip Cornelis, het waarnemend hoofd luchtvaartbeleid van het Europees directoraat-generaal voor Mobiliteit en Transport, tijdens een hoorzitting in de Tweede Kamer dat een VVR niet mag discrimineren en bijvoorbeeld thuismaatschappij KLM bevoordelen.
In september 2017 publiceert televisie programma Zembla het rapport van de LVNL waaruit een negatief advies voor ontwikkeling van de luchthaven wordt gegeven. Het rapport was niet op internet te vinden, en staat ook niet op de website van de Alderstafel Lelystad, de opdrachtgever van het rapport.
In oktober blijken er rekenfouten in de MER. De verkeerde aannames kwamen aan het licht na vragen van de actiegroep HoogOverijssel.
In oktober 2017 start kabinet Rutte 3. Luchtvaart van vanaf dat moment niet meer onder de verantwoordelijkheid van de staatssecretaris maar onder die van de minister.
Op 8 november start de internet consultatie over het concept verkeersverdelingsregel Schiphol Lelystad Airport.
2018
Op 21 februari 2018 maakt minister van Nieuwenhuizen bekend dat de opening van Lelystad Airport met 1 jaar wordt uitgesteld. Dit door de fouten in de MER.
In febuari blijkt er sprake te zijn van belangenverstrengeling. Een deskundige die fouten in de MER moet herstellen blijkt te zijn getrouwd met een lid van de commissie die de MER moet beoordelen.
De Volkskrant diende een WOB-verzoek in over de VVR. De vrijgegeven documenten zijn hier te lezen.
Op 18 april gaat de commissie m.e.r. akkoord met de aangepast MER. De vorige bevatte fouten.
Op 3 juli 2018 publiceert de minister een brief gericht aan de Kamer. Daarin is onder meer het volgende te lezen:
Het uitgangspunt van de VVR die ik nu uitwerk, is dat Lelystad Airport als overloopluchthaven van Schiphol zal functioneren om aldus de schaarse capaciteit op Schiphol efficiënter te kunnen benutten. Doordat Lelystad Airport dit karakter van een overloop heeft, zal op deze luchthaven geen autonome groei van handelsverkeer plaatsvinden.
De minister schrijft ook dat ze airlines niet kan dwingen om te verhuizen naar Lelystad. Uit verkennende gesprekken met de Europese Commissie bleek dat maatschappijen niet kunnen worden gedwongen om te verhuizen naar Lelystad Airport.
In oktober stelt de minister dat een nieuwe MER niet nodig is. De berekeningen in de MER over geluidshinder komen niet overeen met de gemeten geluidsproductie van de belevingsvlucht. Dat is echter verwacht en valt binnen de normen aldus de minister.
In november dienen CDA en VVD een motie in. Die partijen vinden dat de openstelling van Lelystad Airport alleen kan plaatsvinden als het luchtruim uiterlijk in 2023 is heringedeeld en de laagvliegroutes zullen verdwijnen. Een paar dagen later wordt de motie ingetrokken.
Op 3 december stuurt de minister een brief naar de Kamer waarin ze schrijf dat de notificatie van de VVR is ingetrokken. Ze geeft niet de reden aan maar duidelijk is dat de Europese Commissie niet de VVR zou goedkeuren.
Op 20 december is er een debat in de Tweede Kamer over luchtvaart. Cem Lacin (SP) dient een motie in:
gehoord de beraadslaging,spreekt uit geen autonome groei en geen vracht op Lelystad Airport toe te staan, en gaat over tot de orde van de dag. (motie 565)
De motie werd aangenomen. Alleen VVD, DENK, FVD en PVV stemden tegen de motie.
De minister wordt gevraagd wat ze doet als Brussel geen akkoord geeft op een nieuwe VVR. Ze wil daar geen antwoord op geven.
Bij de reacties van de minister op de ingediende moties gaf de op de motie 565 van Lacin de volgende reactie:
De motie op stuk nr. 565 is er weer eentje die iets uitspreekt waar geen oproep of iets anders voor het kabinet in zit.
2019
In januari komt de minister met een nieuwe verkeersverdelings regel (VVR)
Op 25 maart is de VVR vastgesteld.
Op 29 mei laat de minister weten dat de Europese Commissie niet naar zoals de minister had verwacht in mei een besluit kan nemen over de VVR. Een debat over de VVR wordt daarom uitgesteld.
Eind mei oordeelt de Raad van State dat de Programmatische Aanpak Stikstof (Pas) strijdig is met de Europese wet. Het ministerie moet mogelijk een natuurvergunning voor luchthaven Lelystad aanvragen. Dat kan maanden duren.
Op 12 juni bericht de media dat de opening van Lelystad Airport in april 2020 opnieuw op losse schroeven staat. Een recente uitspraak van de Raad van State dwingt het kabinet de uitstoot van stikstof terug te dringen. Dat heeft mogelijk zeer grote gevolgen voor de aanleg van veel infrastructurele projecten.
Op 3 juli staat een debat in de Tweede Kamer over Selectiviteitsbeleid Schiphol-Lelystad Airport gepland. Dat debat werd echter uitgesteld naar na de zomer.
Op 2 juli laat minister van Nieuwenhuizen de Kamer weten per brief dat opening van Lelystad Airport in april 2020 niet wordt gehaald. Dit vanwege een besluit over de VVR vanuit Brussel die pas in september wordt verwacht en de Programma Aanpak Stikstof PAS.
