Voorlopig zeer beperkt effect van tariefdifferentiatie Schiphol

Een van de door de luchtvaartsector zelf voorgestelde maatregelen om de geluidsoverlast rond Schiphol te beperken is tariefdifferentiatie. Door de luchthaventarieven voor de meest lawaaiige toestellen te verhogen is het idee dat maatschappijen hun stilste toestellen op Schiphol gaan inzetten.

De nieuwe tarieven zijn op 1 april 2025 ingegaan. Heeft deze maatregel er toe geleid dat maatschappijen vanwege deze hogere tarieven hun stilste toestellen hebben ingezet?

De President-directeur van Schiphol, Van Oord , beweerde onlangs in de Telegraaf van wel.

Echter uit zeer uitgebreid onderzoek van deze website, waarbij de cijfers van Schiphol zelf zijn gebruikt, blijkt dat nauwelijks een effect is waar te nemen.

Een luchtvaartmaatschappij heeft verschillende redenen om een bepaald type vliegtuig in te zetten en daar op enig moment in te wisselen. Dat kan zijn vanwege de vraag van passagiers, inzetbaarheid toestel of bemanning, of de tarieven. De tarieven spelen echter maar een zeer beperkte rol in de beslissing.

Volgens het ministerie van IenW zou de maatregel tariefdifferentiatie in 1 jaar 12.743 vluchten betreffen. Er zouden dus 12.743 vluchten worden aangepast van een lawaaiig type naar een stiller type. Deze aantallen gaan over een heel gebruiksjaar. Daarnaast gaan ze niet over aantallen toestellen, maar over aantallen bewegingen. Dus verwacht wordt dat door deze maatregel over een heel gebruiksjaar 3423 bewegingen minder met een A320 uitgevoerd worden en worden vervangen door bewegingen met een stiller toestel. De aantallen zijn gebaseerd op de referentiesituatie (baseline) die is gehanteerd in de balanced approach-procedure.

Deze aantallen gaan over een heel gebruiksjaar.Het betreft het aantal bewegingen. Dus verwacht wordt dat door deze maatregel over een heel gebruiksjaar 3.423 bewegingen minder met een A320 uitgevoerd worden en worden vervangen door bewegingen met een stiller toestel. De aantallen zijn gebaseerd op de referentiesituatie (baseline) die is gehanteerd in de balanced approach-procedure. In de referentiesituatie is gerekend met 500.000 vliegtuigbewegingen.

Er is nauwelijks effect te zien

De eerste week die is onderzocht betreft 17 tot en met 23 februari 2025 (week 8). Hier waren 1.745 vertrekkende vluchten van buitenlandse airlines. De tweede week is 16 tot en met 22 juni 2025 (week 25). Daarin waren 1.825 vertrekkende vluchten van buitenlandse airlines.

In totaal had de week in februari 2025 62% van het totaal aantal vertrekkende toestellen een ongewenst, lawaaiig type. In de week van juni 2025 was dat 55% van de vluchten. Een lichte daling dus. Waarvan de vraag is of dit door tariefdifferentiatie komt. JetBlue, Air Baltic maakten meer vluchten in mei met gewenste types. Beiden hebben geen ongewenste types in de vloot.

Dit komt op jaarbasis neer op ruim 5.200 vluchten/vliegtuigbewegingen die van type kunnen van wisselen. Hoe later in 2025 types wisselen, hoe onwaarschijnlijker het is dat tariefdifferentiatie de reden daarvoor is.

5.200 vluchten is een stuk minder dan de ruim 12.000 vluchten die het ministerie had ingeschat voor de Balanced Approach. En helemaal een stuk lager dan de 19.000 die Schiphol had ingeschat. En helemaal een stuk minder dan Gerben Broekema had berekend in opdracht van de KLM. Hoewel dat niet bekend is schat de redactie dat Broekema uitkwam op rond de 24.000 vluchten.

Detail analyse

Schiphol hanteert verschillende tarieven. Die zijn gebaseerd op de cummulatieve margin. Hoe groter de margin hoe stiller het toestel.

Types die in de S2 categorie vallen zijn bijvoorbeeld de Airbus A321, Boeing 737-800, B737-900, Boeing 747-400F, Embraer E170 en E175.

Types die in de S3 categorie vallen zijn bijvoorbeeld de Boeing 737-600, B737-700, Airbus A320, Boeing B777-300ER

Types die in de S4 categorie vallen zijn bijvoorbeeld de B777-200ER. Deze categorie bevat vrijwel geen types die op Schiphol landen.

Types die in de S5 categorie vallen zijn bijvoorbeeld de A340-600. Deze categorie bevat vrijwel geen types die op Schiphol landen.

Types die in de S6 categorie vallen zijn bijvoorbeeld de Boeing 737 MAX 8 en MAX 9, de Airbus A330-800neo en de A330-900neo, Airbus A350-1000, Airbus A321neo, Airbus A220-300

Types die in de S7 categorie vallen zijn bijvoorbeeld de A350-900, Embraer 195-E2, Airbus A380, Boeing 787-8, B787-9, B787-10, Airbus A320neo, Airbus A220-200.

De prijsstijging van tarief per 1 april 2025 tov 2024 is het hoogst voor toestellen in de categorie S1. Die toestellen komen vrijwel niet op Schiphol. Voor de categorie S2 tot en met S5 is de prijsstijging gelijk namelijk 63%. Voor de allerstilste typen in S6 en S7 stijgen de prijzen met 43%.

Bij de vrachtmaatschappijen is er nauwelijks verschil te zien in inzet februari en juni. Dat is verklaarbaar omdat deze vaak maar 1 type toestel in de vloot hebben.

Er is nauwelijks een trend te herkennen. Sommige airlines zetten stillere toestellen in. Anderen blijven ondanks de tariefstijging met oudere types vliegen. Of gaan meer op Schiphol vliegen met oudere toestellen.

Ieder type toestel dat in de twee weken van onderzoek op Schiphol heeft gevlogen heeft een markering ‘gewenst’ of ‘ongewenst’ gekregen. Daarbij is de tabel die IenW in haar Balanced Approach notificatie document plaatste gebruikt.

Er werden in juni 163 meer gewenste toestellen ingezet dan in februari. Ook werden er in juni 83 ongewenste toestellen minder ingezet. Bij iedere omzetting van ongewenst naar gewenst stijgt gewenst en daalt automatisch ongewenst. Ongeveer 80 vertrekkende toestellen werden dus omgezet naar een stiller type. Dat is totaal 160 vliegtuigbewegingen per week.

Dit is uiteraard een steekproef met twee weken. Als 160 vliegtuigbewegingen per week zo blijft dan is de winst ruim 8.300 vluchten over een periode van 1 jaar. Ruim minder dan de ruim 12.000 die IenW had ingeschat.

Het effect op geluid is dan geen 1,3 % op het aantal woningen in de 58 Lden contour , zoals in de Balanced Approach notificatie staat, maar minder dan 1%. Naar schatting is 10.000 vluchten waarvan type wordt vervangen door stillere variant gelijk aan een reductie van 1% aantal woningen in de 58 Lden contour. Zie dit artikel.

Omwonenden merken derhalve bijzonder weinig van het effect van tariefdifferentiatie. Sterker nog, door het hogere aantal vliegbewegingen zal meer overlast worden ervaren. Ook als de extra vliegtuigbewegingen met uitsluitend de gewenste types zouden worden uitgevoerd maken ook deze uiteindelijk lawaai.

Als de nationale airlines als KLM en Transavia worden vergeleken zal het beeld hetzelfde zijn. Die vliegen meer en zetten op een deel van de vluchten stillere toestellen in.

Analyse van de inzet.

Een van de weinige passagiers maatschappijen die een stiller type heeft ingezet is Air Europa. Die vloog tot half juni met de B737-800. Nadat haar eerste B737-MAX was afgeleverd werd deze op Schiphol ingezet. Air India deed het andersom. De B787 werd vanwege de crash minder ingezet. Daarvoor in de plaats is de B777 ingezet die meer lawaai maakt.

Alitalia zette de A321neo (meer stoelen dan de A32neo) vaker in en de A320neo juist minder.

Ook Air France zetten stillere toestellen in. De A220 werd 13 keer meer ingezet in juni. De ongewenste A318 was 6 maal minder te zien. Maar de A319 juist weer 8 x meer. De A320 werd 18 x minder minder ingezet.

Austrian Airlines deed het andersom. De A320neo werd minder ingezet. Echter de A220 die wordt gehuurd van AirBaltic werd 21 x ingezet in juni tov 0 keer in februari. Bij Delta Airlines wordt de A350 meer ingezet. Dat komt vooral door de groei van het aantal vluchten in de zomerdienstregeling.

Air Baltic zelf voerde in juni 16 meer vluchten met de stillere A220 uit dan in februari.

In mei zette easyJet de ongewenste A319 maar liefst 26 x meer in. Jetblue vliegt in de zomer op 2 bestemmingen ipv 1 in de winter. Vandaar de groei in aantal vluchten met de gewenste A321neo.

Korean Air wisselde van de B777 in de winter naar de B787 in de zomer. Onduidelijk of dat verklaarbaar is door de tariefdifferentiatie. Het Turkse SunExpress wisselde voor vier van haar vluchten de ongewenste B737-800 in voor de B737 MAX.United Airlines ging van 7 x B777-200 naar 14 x B777 in de zomer. Duidelijk is dat tariefdifferentiatie geen effect had. De Turkse airline AJet ging 13 x minder met de B737-800 vliegen en in de plaats kwamen er 10 vluchten met de A320neo.

Het Spaanse Vueling zette de A320-200 (niet stilste variant) maar liefst 44 x meer in op haar vluchten in juni vergeleken met februari. Vueling beschikt over de A320neo maar zet deze niet in op vluchten naar Schiphol. De A321neo vloog in juni juist 15 x minder. Vueling ging dus meer vliegen maar niet met haar stilste toestellen.

Bij easyJet hetzelfde verschijnsel. Hier werd de minder stille A319 19 x meer ingezet in juni. De gewenste A320neo en A321neo werden juist minder ingezet. Het aantal vluchten in beide periodes was nagenoeg gelijk aan elkaar.

Ook SAS zette de ongewenste A319 meer in namelijk 9 x meer in juni dan in februari.

Hoe is het onderzoek uitgevoerd:

De vluchtgegevens die worden gepubliceerd door Schiphol middels een openbare API zijn gedownload middels een script. De uitvoer is vastgelegd in Excel bestanden. Deze download is gedaan voor twee periodes van ieder 1 week, van maandag tot en met zondag. De eerste week betreft 17 tot en met 23 februari 2025. De tweede week is 16 tot en met 22 juni 2025.

De nieuwe tarieven zijn ingegaan op 1 april 2025.

Met behulp van Excel zijn alle type vliegtuigen die een maatschappij in de week heeft ingezet onder elkaar gezet. Daarbij hoeveel keer een type in die week is ingezet.

Alle vluchten van KLM, KLM Cityhopper, Corendon Dutch Airlines, Martinair , Transavia en TUI Fly zijn verwijderd. Dit omdat deze home carriers niet hun stilste vliegtuigen kunnen inzetten. Immers de gehele vloot heeft de basis Schiphol.

Voor de analyse zijn alleen de vertrekkende vluchten gebruikt. Schiphol geeft van vertrekkende vluchten de registratie. Hiermee kan worden gecontroleerd of daadwerkelijk het type dat Schiphol.nl aangeeft het juiste is.

Alle vluchten die zijn geannuleerd zijn niet meegenomen.

Vervolgens is in Excel aangegeven wat een gewenst type is en wat een ongewenst type is.

Daarbij is deze tabel gebruikt die in het notificatie document wordt genoemd. Daarin staan niet alle toestellen die op Schiphol in gebruik zijn. De CRJ900 staat er bijvoorbeeld niet in. Deze is door de redactie gemarkeerd als ongewenst. Ook de A300 Freighter die voor DHL vliegt staan niet in onderstaande tabel. Ook deze is ongewenst. De Airbus A318 waar alleen Air France nog mee vliegt op Schiphol ontbreekt in de tabel. Deze is gemarkeerd als ongewenst.