Minister van Nieuwenhuizen: “het was vanaf begin duidelijk dat autonome groei Lelystad Airport niet te voorkomen was”.

In dagblad Trouw van 21 december 2019 is een opmerkelijke uitspraak van minister Van Nieuwenhuizen te lezen: “Het is van begin af aan duidelijk geweest dat Lelystad nooit voor 100 procent vluchten zou kunnen overnemen van Schiphol”. Door te stellen dat autonome groei niet is tegen te houden spreekt ze zichzelf tegen. 

De oorspronkelijke bedoeling van Lelystad Airport was het faciliteren van vakantievluchten die van Schiphol naar Lelystad Airport zouden verhuizen. De ruimte die vrijkwam, zogenaamde slots,  zouden gebruikt worden om de mainport van Schiphol te versterken. Dat kan door meer ruimte voor lange afstandsvluchten die deels worden gevuld door het Europese netwerk van KLM.

Om dit concept een succes te maken is de voorwaarde dat Lelystad Airport geen autonome groei kent. Dat is groei die komt van airlines die geen slots op Schiphol achterlaten. Eerder mislukte dit bij Eindhoven Airport dat ook bedoeld was als overloop voor Schiphol. Maar in de praktijk bleek de luchthaven vrijwel uitsluitend te groeien door nieuwe lijndiensten ipv vakantievluchten van Schiphol over te nemen.

Al in 2013 wezen experts op de kans dat een verkeersverdelingsregel (VVR)  die autonome groei verbiedt niet door de Europese Commissie zal worden goedgekeurd. Het kabinet had toen het plan om met een VVR luchtvaartmaatschappijen te dwingen om vakantievluchten te verhuizen naar Lelystad Airport.  De VVR zou het mogelijk moeten maken om de overheid te laten bepalen welke type vliegverkeer van Lelystad Airport gebruik kan maken. Maar de Europese Commissie in  Brussel, dat eerst toestemming moet geven voor een VVR, lag dwars.

Het Ministerie van Infrastructuur en Waterstaat gaat dan werken aan een nieuwe variant van een VVR. Op 3 juli 2018 schrijft minister van Nieuwenhuizen in een brief aan de Kamer nog heel stelling dat Lelystad Airport in haar functie van overloop geen autonome groei zal kennen.

Het uitgangspunt van de VVR die ik nu uitwerk, is dat Lelystad Airport als overloopluchthaven van Schiphol zal functioneren om aldus de schaarse capaciteit op Schiphol efficiënter te kunnen benutten. Doordat Lelystad Airport dit karakter van een overloop heeft, zal op deze luchthaven geen autonome groei van handelsverkeer plaatsvinden.

De Kamer heeft de minister vele malen kritisch gevraagd of zij een VVR door Brussel kan laten goedkeuren die akkoord gaat met een 100% overloopfunctie en dus geen enkele autonome groei.

Op 4 december laat de minister de Kamer weten dat ze de aanvraag van een VVR in Brussel heeft ingetrokken. Brussel had volgens bronnen moeite met de VVR omdat deze autonome groei onmogelijk maakte.

Op 17 december zegt de toenmalige fractievoorzitter Buma van coalitiepartner CDA in een radiouitzending dat een andere invulling van Lelystad Airport niet aan de orde is. Geen autonome groei volgens het CDA dus!

Op 18 december 2018 zegt de minister in een Kamerdebat  over de herziening van het Nederlandse luchtruim het volgende over de kansen van een VVR die autonome groei uitsluit:

Laat ik het zo formuleren: als ik nul kans meer zag, had ik dat nu ook aan uw Kamer gemeld. Ik heb nog niet alles helemaal uitgeëxerceerd. Ik heb nog niet alles uitentreuren besproken. Ik heb de handdoek dus nog niet in de ring gegooid.

Blijkbaar houdt ze nog hoop over een door Brussel goedgekeurde VVR die autonome groei tegenhoudt. Of laat ze de Kamer geloven dat dit kan.

De SP-fractie geloofde niets van de woorden van de minister en diende tijdens het debat een motie in. De motie luidt “spreekt uit geen autonome groei en geen vracht op Lelystad Airport toe te
staan ” en werd twee dagen later door een Kamermeerderheid aangenomen. VVD, PVV, DENK en Forum voor Democratie stemden tegen.

Intussen dient de minister een nieuwe VVR in bij de Europese Commissie die wel autonome groei toestaat. De VVR geeft wel voorrang aan aanvragen van slots van airlines die een slot op Schiphol achterlaten. De Europese Commissie gaat eind september 2019 akkoord met deze VVR.

Begin december laat de minister in antwoord op Kamervragen weten dat nieuwe maatschappijen niet kunnen worden geweerd op Lelystad Airport. Ze schrijft onder meer:

Binnen de strikte voorwaarden van de EU regelt de verkeersverdelingsregel dat na de toepassing van de regels uit de slotverordening het verkeer afkomstig van Schiphol prioriteit zal krijgen bij de slotuitgifte op Lelystad Airport. Het volledig uitsluiten van verkeer dat niet afkomstig is van Schiphol is niet mogelijk in verband met de strikte voorwaarden van de EU met betrekking tot non-discriminatie, proportionaliteit en vrije markttoegang.

Tegelijk met de antwoorden heeft de minister een rapport met de titel ‘Effect of the Traffic Distribution Rule on the nature of Traffic Development at Lelystad Airport‘ vrijgegeven.

In dit rapport staat volgens de NOS te lezen dat;

De groei van Lelystad Airport is in drie stappen gepland: eerst tot 10.000 vluchten, dan tot 25.000 vluchten in 2023 en daarna verder tot 45.000 vluchten. De onderzoekers zeggen nu dat de groei tot 25.000 vluchten vooral op het conto van vliegmaatschappijen zal komen die nu nog op Schiphol zitten.

Maar na 2023 zullen prijsvechters als Ryan Air, TUI en Wizz Air hun kans schoon zien, denken ze. Voor dit soort maatschappijen is nu nog weinig ruimte in Nederland, terwijl er veel vraag is naar goedkope vakantievluchten.

In het rapport zelf is te lezen dat een nieuwe airline die geen slots op Schiphol achterlaat maximum 5% van de beschikbare slots kan krijgen tot 2023. Dat is niet erg interessant voor nieuwkomers.

The 5% share will result in 500 slots per airline when 10 thousand slots become available in
2023. Obtaining a maximum of 500 slots will not be interesting for most airlines. 500 slots are
fewer than needed for a feeder, a stationed aircraft or a base. Although a single route is possible
– and European examples of airlines serving an airport with a single route do exist – airlines
usually want to operate at a more substantial scale to receive better payback on local
development costs and reduce the risk of losing historic rights.
– We therefore believe that 2-4 airlines will realistically operate slots without using the TDR. This
will result in 10%-20% autonomous traffic at Lelystad Airport for the first 10 thousand
movements.

Kortom, de kans dat de ontwikkeling van Lelystad Airport gelijk zal zijn als dat van Eindhoven Airport lijkt vrij zeker. Autonome groei is niet tegen te houden. En dat was wel de afspraak voordat Lelystad Airport zou worden ontwikkeld.

Dank voor NRC journalist Mark Duursma voor het via Twitter attenderen op de uitspraak van de minister.