Een overzicht van ICT-systemen die worden gebruikt voor strijd tegen corona

Voor het efficient kunnen uitvoeren van testen, bron en contactonderzoek, vaccineren en rapporteren zijn goede  ICT-oplossingen en integratie met verschillende organisaties noodzakelijk. Tijdens de corona pandemie bleek dat Nederland onvoldoende was voorbereid. Zo werden in de tweede helft van 2020 maar liefst drie nieuwe ICT-toepassingen ontwikkeld.

Deze ICT is relatief onbekend. De ontwikkeling van de corona app heeft in de media veel aandacht gekregen. Maar hoe zit het met andere ICT? Tot op heden is hier behalve in een debat in de Kamer en een issue met privacy nauwelijks aandacht voor geweest.

Dit artikel geeft antwoord op een aantal veelgestelde vragen:

1. Welke ICT-systemen worden gebruikt voor vaccinatie en het bron- en contactonderzoek?
2. Welke ICT-systemen zijn gebouwd voor het vaccinatie programma?

Het geeft nog geen antwoord op de vraag waarom ICT-systemen nodig voor het vaccinatie programma zo laat zijn ontwikkeld. Vooral ook gezien de lastige privacy wetgeving had de overheid kunnen voorzien in gedoe en mogelijk zelfs vertraging van de start met vaccinatie.

Er zijn verschillende ICT-toepassingen nodig voor de onderstaande processen:

Testen op corona virus:  mensen moeten een afspraak kunnen maken om zich te laten testen. De software moet aangeven in welke testlocatie ruimte is. Medewerkers van de GGD moeten worden ingepland en moeten de persoon die is getest registreren. De laboratoria moeten de testuitslagen in een centraal systeem kunnen registreren. Callcenter medewerkers moeten de uitslagen kunnen inzien en de mensen bellen over de uitslag.

Bron- en contactonderzoek: als iemand is besmet met het corona virus moeten mensen die in zijn of haar omgeving zijn geweest worden opgespoord en geinformeerd. Het verloop van het ziektebeeld moet kunnen worden geregistreerd

Rapportage : postieve uitslagen moeten worden gerapporteerd zodat maatregelen zoals een lockdown kunnen worden genomen als blijkt dat het aantal te hoog wordt. Verder moet de samenleving worden geinformeerd.

Vaccinatie : mensen die worden gevaccineerd moeten worden benaderd om een afspraak kunnen maken. De afspraak moet worden geregistreerd in een agenda. De callcenter medewerker moet middels  een belscript beoordelen of een persoon wellicht niet gevaccineerd kan worden (bijv zwangerschap).  Medewerkers die gaan prikken moeten worden ingedeeld in een dienstrooster. De vaccins moeten klaarstaan op locaties. In een vaccinatieregister moet worden bijgehouden wie, wanneer, welk vaccin heeft gekregen om te kunnen traceren als bijvoorbeeld iets  mis is met een batch en om te kunnen rapporteren en sturen op de vaccinatie graad. Dit moet een centraal register zijn.

Portaal burgers moeten de uitslag van een test kunnen inzien en moeten een vaccinatie verklaring kunnen downloaden. Dit is vaak nodig om te kunnen reizen.

 

Applicaties in gebruik door GGD en RIVM 

Bovenstaande processen worden door de 25 GGD’s en het RIVM uitgevoerd met  vijf verschillende applicaties namelijk CoronIT, HPZone, HPZone Lite, Osiris en Praeventis.

De Inspectie Gezondheidszorg en Jeugd heeft een onderzoek gedaan naar het functioneren van de GGD’s voor wat betreft bron- en contactonderzoek. Onderstaand plaatje komt uit een rapport van de IGJ.

CoronIT (GGD)

CoronIT wordt doorde GGD ingezet voor het registeren van de testafspraken, meldingen van corona  en uitslagen van testen. Eind april 2020 gaf het Ministerie van VWS de opdracht voor het ontwikkelen van CoronIT.

Deze software is vooral bedoeld voor het testen. Het laat zien waar nog plek is om een test af te nemen, kan uitnodigingen sturen, alle laboratoria die testen afnemen kunmen de uitslagen in het systeem registreren. Gebruikers zijn  tweeduizend bedrijfsartsen, 25 GGD’en het landelijk call centrum.  Het is in acht weken ontwikkeld door de de firma Topicus  en de opvolger van Topicus iTBC, een informatiesysteem waarmee alle GGD’en in Nederland sinds eind 2018 werken.

HPZone (GGD)

HPZone (spreek uit HPZ-wan) is de applicatie voor bron- en contactonderzoek gemaakt door het Britse Infakt Software.  Het is een relatief oud programma (gebouwd rond 2005) en wordt niet door een Nederlandse firma ondersteunt. Beheer en support wordt vanuit het Verenigd Koninkrijk gedaan maar dit gaat binnenkort worden overgenomen door GGD Ghor Nederland. Het wordt gebruikt voor registratie van medische informatie van patienten, denk bijvoorbeeld aan hepatitis, tuberculose en meldingsplichtige ziekten. Deze oplossing werkt per GGD regio vanwege de privacy. De gegevens van patienten in een andere GGD regio kunnen niet worden ingezien.

Er zijn veel klachten over de gebruikersinterface van het programma.

Onderstaande screenshot geeft de userinterface van HPZone weer zoals deze was in 2016 (bron)

De Volkskrant schrijft over HPZone

Bekend is dan al dat HPZone niet geschikt is voor gebruik in grootschalige epidemieën, zoals de maker ervan zelf aangeeft. Epidemioloog Arnold Bosman: ‘Alsof je het schrijfprogramma Word wil gaan gebruiken als een rekenmachine en je er een chatfunctie aan wil toevoegen.’

HPZone Lite (GGD)

HPZone Lite de afgeslankte vorm van HPZone met enkel informatie over corona met een  sterk verbeterde userinterface. Deze applicatie is vrij laat na uitbraak van het virus gebouwd. Waarschijnlijk rond augustus 2020 en in september in productie genomen. Deze applicatie staat wel toe dat andere GGD-regio’s in elkaars partientengegevens kunnen kijken. Er zijn geen beperkingen in de inzage van gegevens. Met als gevolg dat sommige nieuwsgierige callcenter medewerkers in gegevens van bekende Nederlanders konden kijken.

Osiris (RIVM)

Osiris wordt door de RIVM gebruikt voor de registratie van meldingsplichtige ziektes. De GGD’s zijn een belangrijke leverancier van data omdat deze de testen van corona afnemen.

HPZone (GGD) verstuurt gegevens naar Osiris.

Praeventis (RIVM)

De RIVM gebruikt voor het Rijksvaccinatie programma  (RVP) de applicatie Praeventis. In dit systeem dat in 2003 is gebouwd kan worden geregistreerd wie wanneer welk vaccin uit het RVP heeft gekregen. Het systeem is gebouwd door een grote ICT-dienstverlener Ordina. Het wordt ook technisch beheerd door Ordina en gehost in datacenters van dit bedrijf. De software is geschreven in een Oracle Forms (v10) informatiesysteem.

Deze applicatie kan bijvoorbeeld rapporteren over de vaccinatiegraad. Het wordt gebruikt voor oa de hielprik.  De GGD’s zijn aangesloten op dit systeem. In 2014 is gestart met de herbouw van deze applicatie. Het BIT komt in 2019 tot de conclusie dat vernieuwing van het systeem niet noodzakelijk is. “Focus op het verbeteren van het huidige, stabiele systeem” was het advies. Het is aangesloten op digitaal dossier Jeugdgezondheidszorg. De afdeling DVP (Dienst Vaccinvoorziening en Preventieprogramma’s) van het RIVM voert het functioneel beheer uit.

Naar schatting van het BIT heeft Praeventis 10.000 functiepunten. Het aantal functiepunten is een objectieve inschatting hoeveel inspanning het kost de applicatie te bouwen. 10.000 punten staat voor ongeveer 15.000 uren werk. Praeventis is dus geen kleine applicatie. Een ontwikkelaar is ongeveer 8 jaar bezig om Preaventis te bouwen.

 

Integratie van CoronIT, HPZone en Osiris

Een aantal van de hierboven genoemde toepassingen wisselen data uit. Voornamelijk vanwege de taak van het RIVM om centraal gegevens over vaccinatie en verspreiding van besmettelijke ziektes te kunnen registreren.

Onderstaande tekening gepubliceerd in de Volkskrant geeft de integratie van CoronIT met HPZone weer en tevens de koppeling van HPZone met RIVM Osiris.

 

Vaccinatie strategie corona vaccin  

In eerste instatie was het beeld van de RIVM en Ministerie van VWS dat vaccineren kon worden gedaan door het fijnmazige netwerk dat Nederland heeft; huisartsen, arbo artsen etc. Echter het vaccin van Pfizer moet worden gekoeld tot -70 graden. Daardoor is er voor iedere locatie waar wordt gevaccineerd een vriezer nodig. Verder is het herverpakken  van het vaccin voor kleinschalig gebruik niet mogelijk. Pfizer levert in 1 doos 975 vaccins. Deze moeten eenmaal ontdooit binnen 5 dagen worden gebruikt.  Doordat er op kleinere schaal wordt gevacineerd zal er zonder herverpakken veel vaccins niet gebruikt kunnen worden.

Daardoor is besloten dat er toch centrale locaties komen waar veel mensen tegelijkertijd door de GGD kunnen worden gevaccineerd. Hierdoor moest de GGD eerder van verwacht worden ingeschakeld om te vaccineren.

Volgens minister Hugo de Jonge in een debat op 17 december (het verslag is hier te lezen) zijn er geen problemen met de ICT-koppelingen tussen systemen van de huisartsen, GGD, arboartsen en instellingen artsen met het centrale vaccinatie register.

Sjaak de Gouw (GGD) stelt bij OP1 dat er geen sprake is van een bottleneck bij de ICT. Nadat de Europese medicijn toezichthouder EMA akkoord heeft gegeven moeten gegevens over de bijsluiter van het vaccin worden ingevoerd in het register. De Gezondsheidsraad en RIVM moeten ook informatie leveren. Dat invoeren en het testen kost een aantal dagen. De GGD moet dit uitvoeren. Er is voor de GGD gekozen omdat kleinschalig vaccineren vanwege ondere de koeling van het vaccin niet mogelijk is. Ook de richtlijnen van het RIVM medische contra-indicaties voor toediening moeten duidelijk zijn. Het gaat dan om specifieke medische situaties waarin het vaccin wordt afgeraden.

Deze medische contra-indicaties worden ook gebruikt voor de belscripts van de GGD. Deze nodigen mensen uit voor het vaccineren maar moeten uiteraard wel weten of het vaccin kan worden gebruikt.

Aanpassingen aan ICT nodig voor vaccinatie

Om het vaccinatie programma van het vaccin tegen corona te kunnen uitvoeren zijn er volgens minister de Jonge extra ICT-functies nodig. Ten eerste een systeem dat wordt gebruikt voor het aanmelden van vaccinaties. En ten tweede een centraal register.

Uitbreiding CoronIT

Het systeem van de GGD’s, CoronIT, wordt gebruikt voor de registratie van de uitvoerde vaccinaties. Het wordt tevens gebruikt voor het versturen van uitnodigingen tot vaccinatie aan zorgmedewerkers. CoronIT wordt daarom uitgebreid. In het systeem
wordt vastgelegd wie wordt gevaccineerd, met welk vaccin en welke batch. Ook de triage vragen, wie is beschikt voor het vaccin en wie niet, wordt middels CoronIT gedaan. In een Kamerbrief schrijft De Jonge:

“De laatste aanpassingen van het systeem worden ingebouwd vanaf 24 december as. De gebruikerstesten vinden plaats in week 53. Op 4 januari 2021 is CoronIT beschikbaar voor het maken van afspraken en de registratie en zijn de medewerkers getraind.”

In het AD van 29 december zegt een woordvoerder van de GGD ‘niet bezig’ te zijn met het voorbereiden van vaccinatie van ouderen. Het ict-systeem van de dienst is bij de start alleen klaar voor zorgpersoneel, niet voor andere doelgroepen, zegt een woordvoerder.

Opvallend genoeg zegt een woordvoerder van De Jonge volgens de Telegraaf van 28 december  dat er niet wordt gebouwd aan ICT-systemen. De systemen moeten alleen nog maar gevuld worden.

De Jonge bevestigde waarom het in Nederland zo lang moet duren: de ict-systemen van de GGD zijn nog niet op orde. Het belangrijkste knelpunt ligt nog altijd bij de invoer van informatie in de GGD-systemen, zegt een woordvoerder van De Jonge zondag. „Er heerst een misverstand dat we de ict-systemen nog moeten gaan bouwen. Dat is niet zo, maar de systemen moeten wel gevuld worden met de juiste informatie.” Het gaat daarbij onder meer over mogelijke redenen waarom iemand niet gevaccineerd kan of moet worden, zoals een (mogelijke) zwangerschap of allergieën tegen de bestanddelen van het vaccin. „We willen alles zorgvuldig, verantwoord en veilig doen.”

Dat is aantoonbaar niet de waarheid. Andre Rouvoet, voorzitter van de GGD-koepel GHOR Nederland, zegt in de Volkskrant van 18 december:

 Op 10 december kwam het verzoek of we ook de regie wilden voeren. Toen hebben we razendsnel een registratiesysteem opgezet. In een tempo waarvoor de meeste ict-consultants zouden hebben bedankt.’

en

Wij gaan onze vaccinatie-aanmeldingen registreren in een verbouwde vorm van ons aanmeldsysteem Coron-IT.

ICT-consultants vullen geen systemen met informatie over het vaccin. Die bouwen applicaties.

Centraal register RIVM CIMS 

Op 21 november laat minister De Jonge weten dat het RIVM werkt aan een centraal registratiesysteem voor corona vaccinatie. Voor de ontwikkeling van het systeem wordt er gebruik gemaakt van de systematiek en infrastructuur van het Rijksvaccinatieprogramma. Dit systeem kan gebruikt worden voor het monitoren van de vaccinatiegraad, de veiligheid en de effectiviteit.

Het RIVM heeft een kopie van Praeventis gemaakt en de Basisregistratie Personen van inwoners van Nederland ingeladen. Er is er discussie met de huisartsen voor het doorzetten van informatie van mensen die bij de huisartsen zijn gevaccineerd uit het huisartsensysteem naar het Praeventis systeem van de RIVM. Dat heeft met privacy en beroepsgeheim te maken.

Het landelijk systeem voor verwerking van COVID-19 vaccinatiegegevens op persoonsniveau dat door RIVM is ontwikkeld is het COVID-19 vaccinatie informatie- en monitoringsysteem (CIMS). (Brief De Jonge aan de Kamer van 4 janauri 2021).

CIMS  is een module op het programma Praeventis dat het RIVM al gebruikt voor de lopende rijksvaccinaties. CoronIT heeft nu een koppeling met CIMS. Ook andere partijen die vaccineren laten hun systemen koppelen met CIMS. Hierbij valt te denken aan systemen bij huisartsen en aan ziekenhuisinformatiessystemen.

In het debat van 17 december geeft De Jonge als antwoord op vragen van Klaver aan dat de basisregistratie voor corona vaccinatie klaar is. Er wordt nog gewerkt aan een inlogmogelijkheid met DigiD. Deze is nodig zodat burgers een vaccinatiebewijs kunnen opvragen. Deze is in maart 2021 gereed.

Dit register is op tijd klaar aldus De Jonge. Vier verschillende organisaties die prikken, de huisartsen, GGD, ARBO artsen en instellingartsen moeten koppelen aan het register van het RIVM.

In het debat met de kamer zegt De Jonge op vragen van Femke Merel van Kooten dat Praeventis een register is en niet geschikt is voor aanmelden”. Dat lijkt niet te kloppen. Uitnodigingen voor vaccinaties van kinderen vanwege het RVP worden vanuit Praeventis verzonden.

Op 21 december stuurt De Jonge een brief naar de Kamer met onder meer een uitleg over de strategie. Ook volgt een korte uitleg over CoronIT en het register van het RIVM. In een brief welke de Kamer begin januari 2021 zal ontvangen wordt meer in detail de ICT beschreven.