Analyse van besluit Europese Commissie op notificatie Balanced Approach Schiphol
De Europese Commissie heeft begin maart 2025 een besluit genomen op de door Nederland ingediende notificatie. De notificatie is onderdeel van de Balanced Approach procedure en vanwege de Europese verordening noodzakelijk voordat een lidstaat de capaciteit van een luchthaven kan reduceren vanwege de geluidsbelasting. De kritiek van de sector op de uitvoering van de procedure blijkt niet uit wat de EC schrijf in haar besluit.
In dit artikel wordt duidelijk gemaakt wat de Europese Commissie (EC) nu precies schreef over een van de maatregelen namelijk de vlootvernieuwing. De sector is van mening dat minister Madlener aanpassingen moet doen omdat de EC hierom vraagt. De minister zelf ziet het besluit niet als een opdracht om aanpassingen te doen. Wel gaf de minister aan de Tweede Kamer aan dat hij in fase 2 anders gaat rekenen met de vlootvernieuwing.
Op 5 maart 2025 maakte de Europese Commissie haar besluit over de uitvoering van de Balanced Approach openbaar. Dat besluit bestaat uit drie stukken; het besluit zelf, een Question en Answers en een Staff Working Document (SWD). Een SWD is een werkdocument van de ambtenaren dat dient om de analyses, bewijsvoering, technische details en achtergronden te verschaffen voor het werk van de Europese Commissie. Het is een cruciaal instrument voor de onderbouwing van beleid en wetgeving en voor de transparantie van het besluitvormingsproces, maar het is zelf geen formeel besluit of officieel standpunt van de Commissie als geheel.
Hoe zit het nu? In ieder geval is Madlener ervan overtuigd dat de Europese Commissie geen inbreukprocedure zal starten. Een dergelijke procedure kan worden gestart bij een rechtbank als de EC van mening is dat de Europese Verordening niet is gevolgd.
Madlener zegt bij Luchtvaartnieuws het volgende;
“Wij zien die kritiek op een drietal punten beslist niet als bevel of opdracht uit Brussel om mijn Schipholbeleid aan te passen. Mijn kundige ambtenaren hebben mij verzekerd dat de Europese Commissie akkoord is.
De Europese Commissie denkt daar anders over. Die stuurde Madlener op 16 april 2025 een brief. Deze brief is ingezien door drie kranten. Luchtvaartnieuws benaderde de Europese Commissie. Een woordvoerder schreef:
“De Commissie verwacht dat Nederland adequaat actie neemt in verband met de in het Besluit gesignaleerde BA-tekortkomingen, alvorens capaciteit te verminderen als geluidsbeperkende maatregel. Lidstaten moeten zich houden aan de EU-wetgeving, waaronder Geluidsverordening 598/2014. Als die wordt overtreden, kan Brussel ingrijpen, maar eerst willen we samenwerken met de autoriteiten in Den Haag om de tekortkomingen aan te pakken”
Analyse van het besluit van de EC
We beginnen met het besluit. In Artikel 1 , punt b staat:
Nederland heeft de te verwachten beperking van vliegtuiglawaai aan de bron door autonome vlootvernieuwing in overweging genomen, zoals vereist bij artikel 5, lid 3, punt a), van de verordening, maar slechts ten dele;
Verder is er een Staff Working Document (SWD) gepubliceerd. Daarin is te lezen dat de sector (stakeholders) bezwaar heeft gemaakt tegen hoe IenW met vlootvernieuwing heeft gerekend. In het SWD staat dit:
The stakeholders also argue that the assumptions on fleet renewal underestimate the impact on noise reduction as autonomous fleet renewal after 1 November 2024 (the baseline scenario) should count towards achieving the noise objective.
Wat interessant is wat er tussen haakjes staat. Het baseline scenario is het business as usual scenario. Een scenario waarin geen maatregelen worden genomen om geluidsoverlast te verminderen. Dit baseline scenario loopt tot 1 november 2025. Immers vanaf die datum dienen de maatregelen effectief te zijn. De opmerking slaat op wat de sector heeft aangegeven. Het is dus geen verzoek van de EC aan de Staat.
Verder staat in het Staff Working Document:
Pursuant to Article 5(3)(a) of the Regulation, Member States are to ensure that when noise related action is taken, the foreseeable effect of a reduction of aircraft noise at source is considered as an available measure.
Het genoemde artikel schrijft voor dat als een land maatregelen neemt om geluidsoverlast van vliegtuigen te beperken (bijvoorbeeld rondom luchthavens), dan moeten ze ook kijken naar mogelijkheden om het geluid bij de bron – dus bij het vliegtuig zelf – te verminderen. Bijvoorbeeld door stillere vliegtuigen in te zetten of technische verbeteringen aan vliegtuigen toe te passen.
Nederland heeft dat ook gedaan. Van de 36 nieuwe toestellen die KLM en Transavia de komende tijd ontvangen of hebben , worden er 23 meegeteld in de geluidsberekeningen.
De reactie van Madlener op het besluit van de EC is hier te lezen. De volledige reactie met oa de bijlagen zijn hier te lezen. Madlener zegt dat de autonome vlootontwikkeling volledig is meegenomen in de referentiesituatie (de baseline). De toestellen van de KLM groep die nieuw in de vloot komen van 1 november 2023 tot 1 november 2025 tellen als maatregel (23 stuks) mee. Dit valt dus onder de additionele vlootvernieuwing.
Vervolgens schrijft de EC;
The Commission services note that the Dutch authorities did not provide reasoning with regard to the methodology and assumptions behind the split of fleet renewal into the autonomous fleet renewal part of the baseline and additional fleet renewal that is considered as a measure contributing to achieving the noise objective. The Commission services note that the reasoning and methodology behind the split is necessary to enable the Netherlands to determine cost-effectiveness and foreseeable effect of a reduction of aircraft at source.
Wat de EC hier schrijft is dat de onderbouwing ontbreekt die uitleg geeft over het splitsen van de autonome vlootvernieuwing en de additionele vlootvernieuwing.
Madlener geeft in zijn reactie een uitleg aan voor deze keuze. ” De Nederlandse regering meent dat dit bovendien de meest zuivere methode is om de referentiesituatie in beeld te brengen. Immers ook los van de balanced approach-procedure (dan wel het nemen van verdere geluidsreductiemaatregelen) zullen de autonome ontwikkelingen zich naar verwachting voltrekken.
De Europese Geluidsverordening 598/2014 is hier te lezen. Het woord ‘ vlootvernieuwing’ wordt 1 x genoemd in het document. Het woord ‘ bron’ komt slechts driemaal in de verordening voor. Nergens in de verordening is iets te lezen waaruit valt af te leiden dat alle nieuwe toestellen die in de vloot worden opgenomen in een bepaalde periode als maatregel moeten meetellen. Zelfs het woord ‘ referentiesituatie’ en ‘ baseline’ komen in de niet verordening voor.
Daarmee geeft de verordening zeer onvoldoende richting hoe om te gaan met vlootvernieuwing.
De enige tekst in de verordening over ontwikkelingen van de vloot staat in Artikel 5, lid 3, punt a
- Als de lidstaten geluidsgerelateerde actie ondernemen, zorgen zij ervoor dat de volgende combinatie van beschikbare maatregelen in overweging wordt genomen, teneinde te kunnen vaststellen welke maatregel of combinatie van maatregelen de grootste kosteneffectiviteit biedt:
a) de verwachte beperking van het vliegtuiglawaai aan de bron;
In het document van ICAO met de titel Guidance on the Balanced Approach to Aircraft Noise Management staat veel meer informatie. Oa over het gebruik van de baseline (referentiesituatie)
De EC geeft aan dat in de tweede fase de Staat rekening moet houden met aspecten:
In this context, the Commission services note several important elements that should be considered by the Dutch authorities in the scenario beyond the first phase of the achievement of noise abatement objective.
In de introductie van het besluit van de EC staat het volgende te lezen. De Europese Commisie vraagt de Nederlandse Staat om een uitleg waarom ze heeft gekozen voor een splitsing tussen autonome vlootontwikkeling en additionele vlootontwikkeling.
In de QenA is het volgende te lezen over de autonome vlootvernieuwing: the commission asks the Netherlands to better consider the effects of autonomous developments (fleet renewal and noise abatement operational procedures). Dat refereert naar wat in artikel 1b van het besluit staat.
Bij punt 11: ‘ what is the Netherlands expected to do now’ staat niets over de vlootvernieuwing.
Kortom, in de documenten die de EC heeft gepubliceerd staat nergens te lezen dat de Balanced Approach procedure verkeerd is uitgevoerd.
Op 18 april 2025 berichtten FD en de Telegraaf dat de Europese Commissie op woensdag 16 april een brief heeft gestuurd naar minister Madlener. Het FD schrijft:
Daarin schrijft Tzitzikostas dat hij verwacht dat Madlener ‘de tekortkomingen die de Commissie heeft geconstateerd naar behoren zal meenemen’ in alle plannen rond het terugdringen van de geluidsoverlast door Schiphol.
Maandag bleek bij de behandeling van de zaak in Haarlem dat het ministerie vindt dat het voldoende heeft gereageerd op het commentaar van de Commissie, en om die reden door kan gaan met de invoering van het nieuwe maximum
