SchipholWatch publiceerde op 6 september een artikel over een nog niet eerder openbaar gemaakte evaluatie van het Nieuwe Normen- en Handhavingsstelsel Schiphol (NNHS). In dat artikel trekt de actiegroep verschillende conclusies die niet, of niet in die vorm, uit het rapport van onderzoeksbureau AT Osborne volgen.
Het activistische SchipholWatch dat strijdt tegen geluidsoverlast door vliegtuigen schrijft zeer regelmatig stukken met feitelijke onjuistheden. Blijkbaar is de stijd niet te voeren met feiten en maakt men ophef op basis van het schrijven van feitelijke onjuistheden. Mensen die kritiek geven op SchipholWatch worden geintimimeerd. In een vonnis schreef de kantonrechter dat SchipholWatch onrechtmaig handelde jegens een consultant.
Het rapport, getiteld Beleidsevaluatie op hoofdlijnen NNHS Schiphol, heeft de status ‘definitief’ en is in opdracht van het ministerie van Infrastructuur en Waterstaat opgesteld door AT Osborne. De onderzochte periode loopt tot 2025. Het rapport moet nog naar de Tweede Kamer worden gestuurd.
Het onderzoek had tot doel het Nieuwe Normen- en Handhavingsstelsel Schiphol (NNHS) te evalueren. Dat stelsel bevat onder meer afspraken over het baangebruik op Schiphol. Het moest enerzijds omwonenden beter beschermen tegen geluidshinder en anderzijds verdere ontwikkeling van de luchthaven mogelijk maken binnen de beschikbare milieuruimte.
De overheid is inmiddels begonnen met het herstel van de rechtsbescherming van omwonenden. Daarvoor is onder meer een Balanced Approach-procedure doorlopen. Ook ligt er een concept voor een integraal Luchthavenverkeerbesluit waarin het NNHS juridisch moet worden verankerd.
De onderzoekers van AT Osborne schetsen in hun rapport een genuanceerd beeld. Zij schrijven dat het NNHS bij de start breed werd gedragen, dat het experiment met het nieuwe stelsel goed verliep, dat het operationeel uitvoerbaar was en dat verschillende hinderbeperkende maatregelen daadwerkelijk effect hadden. De problemen ontstonden volgens de onderzoekers vooral doordat de juridische verankering uitbleef, groei een deel van de hinderwinst absorbeerde, sommige flankerende afspraken niet werden uitgevoerd en modellen en ervaren hinder steeds verder uit elkaar gingen lopen.
Ook is te lezen : “De verhoudingen tussen sector, omwonenden, gemeenten en rijk zijn ernstig gepolariseerd, waar wij als onafhankelijke onderzoekers van zijn geschrokken”.
SchipholWatch maakt daar in zijn artikel een veel zwaarder verhaal van.
‘Bewust laten vallen’ niet aangetoond
De misleiding begint al bij de titel van het artikel:
Voor het woord ‘bewust’ zou bewijs nodig zijn dat het ministerie wist dat omwonenden onvoldoende werden beschermd én er doelbewust voor koos om die situatie te laten voortbestaan. Zo’n analyse van intenties bevat het rapport van AT Osborne niet.
De onderzoekers stellen wel dat omwonenden onvoldoende zijn beschermd en dat hun rechtsbescherming tekortschiet, maar nergens dat het ministerie de omgeving bewust heeft laten vallen.
Een paar zinnen verder schrijft SchipholWatch over haar publicatie van een nog vertrouwelijk rapport:
“Dat was nodig, want gezien de explosieve conclusies is de kans groot dat dit rapport anders in het ronde archief van minister Vincent Karremans (VVD) was verdwenen.”
en
“En daarom publiceren wij dit rapport. Niet om de geheimhouding te schenden, maar om te voorkomen dat het verdwijnt. “
Ook daarvoor ontbreekt bewijs. Sterker nog, het Ministerie van IenW liet weten nav vragen over de publicatie van het rapport dat deze bij de volgende voortgangsbrief van Programma Omgeving Luchthaven Schiphol (POLS) naar de 2e Kamer wordt gestuurd.
Het rapport is bovendien helemaal niet zo ‘explosief’ als SchipholWatch suggereert. Veel van de bevindingen waren al langer bekend. Zo is al jaren duidelijk dat het NNHS niet volledig juridisch is verankerd en dat de rechtsbescherming van omwonenden daardoor onvoldoende is. Dat is in meerdere Kamerbrieven van de regering terug te vinden.
De evaluatie is juist mede op verzoek van omwonenden, vertegenwoordigd in de Maatschappelijke Raad Schiphol (MRS), uitgevoerd. In de Twaalfde voortgangsbrief Programma Omgeving Luchthaven Schiphol schreef de minister aan de Tweede Kamer:
“Het ministerie heeft opdracht gegeven aan adviesbureau AT Osborne om een beleidsmatige evaluatie uit te voeren. Deze evaluatie is inmiddels gestart met interviews van zowel omwonenden, personen uit de luchtvaartsector, bestuurlijke partijen en adviesbureaus. De evaluatie moet antwoord geven op de vraag of het NNHS heeft opgeleverd wat er van tevoren van werd verwacht, ook gezien de eisen en uitgangspunten die vooraf op tafel werden gelegd door alle betrokkenen. De eindresultaten van de evaluatie worden naar verwachting gepubliceerd in het eerste kwartaal van 2026 en zullen worden betrokken bij verdere besluitvorming over Schiphol en het nieuwe stelsel regulering vliegtuiggeluid.”
De suggestie dat het rapport mogelijk zou zijn ‘verdwenen’ in een la van de minister wordt door SchipholWatch dus niet onderbouwd.
‘ILT stond erbij en keek ernaar’
SchipholWatch schrijft ook:
“De inspectie stond erbij en keek ernaar, met de handen op de rug gebonden.”
Dat is geen conclusie uit de evaluatie, maar een kwalificatie van SchipholWatch.
De Inspectie Leefomgeving en Transport (ILT) heeft wel degelijk toezicht gehouden en gehandhaafd binnen het destijds geldende regime. Zo constateerde ILT over gebruiksjaar 2025 twee overschrijdingen van handhavingspunten, maar tegelijkertijd dat aan de verantwoordingspercentages van de vier NNHS-baanregels was voldaan.
De situatie was juridisch ingewikkeld doordat het NNHS in de praktijk werd toegepast terwijl de volledige verankering in het Luchthavenverkeerbesluit uitbleef. Dat betekent echter niet dat ILT simpelweg passief heeft toegekeken.
Verkeerde voorstelling van hinderontwikkeling
Vervolgens schrijft SchipholWatch:
“De hinder steeg met ongeveer zestig procent. Veertig procent kwam door meer vluchten, twintig procent door extra woningen.”
Die formulering is om meerdere redenen problematisch. SchipholWatch legt niet uit wat met ‘hinder’ wordt bedoeld, ten opzichte van welk jaar die 60 procent is berekend en over welke periode de claim precies gaat.
Daarmee doet de actiegroep feitelijk hetzelfde als waar zij de luchtvaartsector regelmatig van beschuldigt wanneer bijvoorbeeld wordt gezegd dat een Airbus A321neo ‘50 procent stiller’ is zonder exact te definiëren welke geluidsmaat wordt bedoeld.
In de evaluatie zelf staat bovendien iets anders. Daaruit blijkt dat het aantal ernstig gehinderden in 2024 duidelijk lager lag dan in 2019. De onderzoekers schrijven:
“Het aantal gehinderden in 2024 is significant minder dan in 2019.”
De claim van SchipholWatch lijkt afkomstig uit eerdere officiële publicaties van onder meer het Planbureau voor de Leefomgeving en het Compendium voor de Leefomgeving. Daar staat dat het aantal mensen met ernstige geluidshinder binnen de 48 dB(A) Lden-contour in 2018 ongeveer 60 procent hoger lag dan in 2004. Ongeveer 40 procentpunt van die stijging werd toegeschreven aan een hogere geluidbelasting door vliegverkeer en circa 20 procentpunt aan de groei van het aantal inwoners door woningbouw.
Die cijfers hebben dus betrekking op 2004 tot 2018 en niet op de situatie in 2025 of 2026.
SchipholWatch laat één cruciaal woord weg
In het rapport staat als kop boven paragraaf 8.5:
“Afspraken om hinder te verminderen voor omwonenden zijn niet altijd nagekomen.”
Dat woord ‘altijd’ is belangrijk.
Uit het rapport blijkt namelijk dat veel afspraken wel degelijk zijn uitgevoerd. Zo worden onder meer de isolatie van 13.279 woningen genoemd, routewijzigingen die per saldo ongeveer 18.000 ernstig gehinderden zouden hebben gescheeld en verschillende operationele hinderbeperkende maatregelen.
De belangrijkste kritiek van de onderzoekers is dat een deel van de winst van die maatregelen later weer werd geabsorbeerd door groei van het aantal vliegtuigbewegingen.
SchipholWatch maakt daar echter van:
“Afspraken niet nagekomen”
en schrijft vervolgens:
“Ondertussen groeide Schiphol door. Tussen 2004 en 2019 kwamen er honderdduizend vluchten bij. De hinder steeg mee. De afspraken over hinderbeperking werden niet nagekomen.”
Daarmee verandert de betekenis. AT Osborne schrijft dat afspraken niet altijd zijn nagekomen. SchipholWatch maakt daarvan dat de afspraken in algemene zin niet zijn nagekomen.
Ook over nachtvluchten wordt een onjuist beeld geschetst
SchipholWatch schrijft:
“De nachtvluchten zouden worden verminderd, maar dat gebeurde niet.”
Ook dat komt niet overeen met het rapport en de feitelijke ontwikkeling.
In de evaluatie staat juist dat in mei 2025, als resultaat van de Balanced Approach-procedure, een nieuw maximum voor nachtvluchten is vastgelegd in een gewijzigd Luchthavenverkeerbesluit Schiphol: 27.000 vliegtuigbewegingen tussen 23.00 en 07.00 uur.
De kritiek van de onderzoekers richt zich dus op het feit dat deze aanpassing veel te lang op zich liet wachten, niet op de stelling dat er uiteindelijk helemaal geen verlaging kwam.
Positieve conclusies verdwijnen uit beeld
Waar SchipholWatch de negatieve onderdelen uitvergroot, laat de actiegroep positieve bevindingen uit het rapport grotendeels buiten beschouwing.
Zo schrijven de onderzoekers:
“Wij constateren dat gedurende de onderzochte periode steeds is voldaan aan de norm van gelijkwaardigheid, zoals juridisch vastgelegd.”
Ook staat in het rapport:
“Wij vinden de keuze om te komen tot een nieuw normen- en handhavingstelsel navolgbaar. Wij vinden het NNHS, als één en ondeelbare set, een logische beleidsmatige uitwerking van de kabinetsopdracht uit 2006.”
Daarnaast schrijven de onderzoekers dat het stelsel aanvankelijk succesvol tot stand kwam, breed werd gedragen en dat de experimenten in de periode 2010-2013 positief verliepen.
Dat past niet goed bij het beeld dat SchipholWatch schetst van een systeem dat vanaf het begin vooral een middel zou zijn geweest om de omgeving aan de kant te schuiven.
‘Bijl aan de wortel van het LVB’
Aan het einde van het artikel schrijft SchipholWatch:
“Dit rapport is de bijl aan de wortel van het LVB 2026.”
Ook dat is een mening van SchipholWatch, geen conclusie uit het rapport.
Nergens stelt AT Osborne dat een nieuw Luchthavenverkeerbesluit juridisch onmogelijk is of dat het op een ‘niet-bestaand fundament’ zou zijn gebouwd. De onderzoekers adviseren juist om het beleid juridisch te verankeren en de rechtsbescherming van omwonenden te herstellen.
Excuses zijn wél een opvallende aanbeveling
Journalistiek gezien is waarschijnlijk de opvallendste passage uit het rapport een andere:
“Erken als overheid dat door het niet juridisch verankeren van de besluitvorming omwonenden onvoldoende rechtsbescherming hebben gekregen en maak daar excuses voor.”
Dat is een stevige conclusie en een duidelijke aanbeveling aan de rijksoverheid.
Daarmee bevat het rapport voldoende kritische informatie om journalistiek interessant te zijn. Het is daarom niet nodig om de bevindingen zwaarder te maken dan ze zijn.
De actiegroep SchipholWatch, die bestaat uit slechts twee personen, schrijft met enige regelmaat onjuistheden over de luchtvaart. In een serie artikelen worden deze onjuistheden aangetoond. De persoon die op social media platform X voor SchipholWatch schrijft snapt erg weinig van luchtvaart en de geluidsproblematiek. Dat werd op 10 oktober 2024 voor de zoveelste keer bewezen…
Op de dag dat er in de Tweede Kamer een technische briefing op de agenda staat over de Balanced Approach schijft Martijn Pols van het FD een zwak artikel over de Balanced Approach. Het artikel is kenmerkend voor de kwaliteit van artikelen over de luchtvaart met absoluut dieptepunt alles wat Telegraaf journalist Yteke de Jong…
Follow the Money journalist Ties Joosten schrijft regelmatig kritisch over de luchtvaart. Kritiek is hartstikke goed mits deze is gebaseerd op feiten en niet op meningen. En de kritiek ook enigszins gebalanceerd is. Wanneer een journalist stukken schrijft gedreven door een persoonlijke mening wordt het activisme. Update; 18-01 reactie van Joosten op artikel in de…
De actiegroep SchipholWatch, die bestaat uit slechts twee personen, schrijft met enige regelmaat onjuistheden over de luchtvaart. In een serie artikelen worden deze onjuistheden aangetoond. Op 12 augustus 2023 publiceert SchipholWatch een artikel met de kop ‘Polderbaan mogelijk niet ingezet vanwege laksheid luchtverkeersleiding‘. Het artikel staat vol met onzin. Zo is het onjuist dat door…
De ILT gaat voorlopig toch niet handhaven op gebruik van de vierde baan op Schiphol. ILT doet momenteel aan anticiperend handhaven. Dat wil zeggen dat men rekening houdt met nieuwe wetgeving die ooit moet zijn verankerd. Echter die verankdering van nieuwe wetgeving wordt steeds naar de toekomst doorgeschoven. Nu weer vanwege stikstofproblematiek. Een aantal omwonenden…
De actiegroep SchipholWatch, die bestaat uit slechts twee personen, schrijft met enige regelmaat onjuistheden over de luchtvaart. In een serie artikelen worden deze onjuistheden aangetoond. Op 30 december 2024 schrijft SchipholWatch wederom onzin. En weer over vlieghoogtes. In dit artikel stelt de actieclub dat een toestel van KLM dat vanwege een technische storing terugkeerde naar…
