Update Factcheck: sloeg NRC de plank mis over berichtgeving natuurvergunning Schiphol ?

Update: 15 juni. Informatie over de strenger geworden KDW-waarden toegevoegd.

De rechtbank Denk Haag heeft begin juni 2025 de natuurvergunning van Schiphol vernietigd. Daarmee is de exploitatie van de luchthaven door de exploitant Royal Schiphol Group juridisch gezien een onrechtmatige daad en dus in strijd met de wet.

Volgens luchtvaartconsultant Gerben Broekema slaat de journalist van NRC die een stuk schreef over de vernietiging ” de plank mis” .

Broekema heeft zijn kritiek op NRC in een post op X geplaatst. Het NRC-artikel met de titel ‘Rechter vernietigt natuurvergunning Schiphol ‘ van 4 juni is hier te lezen.
Overigens heeft dezelfde journalist op 4 juni ook een uitgebreid stuk voor NRC geschreven over de uitspraak van de rechtbank. De titel van dat stuk is ‘ Vernietiging natuurvergunning kan Schiphol tot krimp dwingen‘. Daarin staat oa ‘ Mogelijk moet het aantal vluchten omlaag om binnen de stikstofgrenzen te passen’

Laten we eens kijken wie er gelijk heeft.

De ondertitel in het NRC-stuk waar Broekema kritiek op gaf luidt “de luchthaven mag juridisch niet doorgaan met activiteiten waar stikstof vrijkomt”.

Broekema schrijft: “Dat beweert MOB niet eens. Het gaat om de vergunning voor een toename aan activiteiten ten opzichte van de referentiesituatie.”

Broekema heeft gelijk in de zin dat MOB niet stelt dat er bijvoorbeeld in het geheel niet meer mag worden gevlogen. Dat suggereert de ondertitel van het NRC-stuk wel.  Volgens MOB blijkt uit de uitspraak dat “het huidig aantal vliegbewegingen niet te handhaven is”.(bron)

Echter strikt juridisch gezien , en ‘ juridisch’ wordt gebruikt in de ondertitel, zou Schiphol wel direct moeten stoppen met activiteiten die voor stikstofdepositie zorgen op Natura2000 gebieden. In de praktijk is het ondenkbaar dat er wordt gestopt met vliegen.

Het ” sturen vanuit een voorbedachte boodschap” waarvan Broekema de journalist beschuldigd blijkt niet uit de tekst in het andere NRC artikel; ” Mogelijk moet het aantal vluchten omlaag om binnen de stikstofgrenzen te passen“.

De bewering van Broekema ” Het gaat om de vergunning voor een toename aan activiteiten ten opzichte van de referentiesituatie” is juridisch niet correct. Schiphol beschikt niet over een natuurvergunning. Ook niet voor het aantal vliegtuigbewegingen waar het juridisch gezien vanwege milieuwetgeving (de referentiesituatie) wel recht op heeft. Het recht op de 460-480k vliegtuigbewegingen is gereconstrueerd op basis van milieutoestemmingen. Dat is geen echter geen natuurvergunning.
De bewering van Broekema kan door de lezer worden opgevat alsof Schiphol voor een deel van de vliegtuigbewegingen al wel een natuurvergunning heeft. Dat is dus niet het geval!

Vervolgens schrijft Broekema “waarom benoem je niet een van de kernaspecten van de uitspraak, namelijk dat de minister juist heeft gehandeld om de referentiesituatie die hoort bij 460k en 480k bewegingen te nemen. MOB c.s. vond die basis niet terecht maar daarvan oordeelt de rechtbank dat dat betoog niet slaagt.“.
Broekema heeft daarin gelijk. Van de 48 punten die eisers waaronder MOB hebben ingebracht heeft de rechtbank geoordeeld dat er 45 niet slagen. Daarin hadden de eisers dus geen gelijk.
Een belangrijke overwinning voor Schiphol en de minister is dat de reconstructie van 460-480k vliegtuigbewegingen volgens de rechter op de correcte wijze is uitgevoerd.

Vervolgens schrijft Broekema ” De enige reden waarom het alsnog wel is vernietigd is omdat na verlening een uitspraak van de RvS de stappen om de vergunning te verlenen anders moesten. Dat huiswerk moet opnieuw.”

Daarin heeft hij deels gelijk. Weliswaar heeft de rechter geoordeeld dat er door de minister niet is voldaan aan het additionaliteitsvereiste. Dit is inderdaad sinds december 2024 nieuwe rechtspraak. Maar in rechtsoverweging 109.3 staat ook dat de rechtbank het eens is met het betoog van Gemeente Nieuwkoop dat er fouten zijn gemaakt in de bepaling van het effect op vogels van vliegtuiggeluid. Overigens was voor december 2024 al te verwachten dat de Raad van State op enig moment zou oordelen dat voor zowel intern als extern salderen het additionaliteitsvereiste van toepassing is.

De Raad van State is tot haar draai gekomen vanwege de uitspraak van het Hof van Justitie in de zaak ‘Eco-Advocay’ (15 juni 2023, ECLI:EU:C:2023:477). De kern van de uitspraak is dat er in de zaak Eco-Advocay sprake was van een nieuw project. De rechtbank Den Haag vindt de aanvraag door Schiphol voor een natuurvergunning van 500.000 vluchten ook een nieuw project. De rechtbank schrijf daarover:

De aangevraagde natuurvergunning heeft betrekking op een (mogelijk tijdelijke) uitbreiding van het aantal vliegtuigbewegingen op Schiphol ten opzichte van de beide referentiesituaties. Daarmee is sprake van een gewijzigd en dus van een nieuw project. Het aangevraagde project bestaat deels uit een voortzetting van een reeds bestaand project en deels uit een uitbreiding daarvan.

Het herstel van de gebreken is echter een hoop werk en Schiphol zal nieuwe maatregelen moeten gaan nemen die er aantoonbaar voor zorgen dat de natuur zich zal gaan herstellen. Het is maar de vraag of Schiphol in staat is om bijvoorbeeld nog meer stikstofrechten van boerderijen op te kopen. En dan nog is het de vraag of er na verlening van een nieuwe natuurvergunning wederom in beroep wordt gegaan bij de rechter.
De kans is vrij groot dat Schiphol onvoldoende stikstofruimte kan kopen bij boeren. Dan zit er niets anders op dan het verlagen van het aantal vliegtuigbewegingen onder het gewenste aantal van 500.000.

Wat niet in NRC artikel staat en ook niet door Broekema wordt genoemd is dat het ministerie na de uitspraak van de RvS in december 2024 nieuwe stukken heeft aangeleverd bij de rechter om deze ervan te overtuigen dat er wel is voldaan voor zowel het interne als het externe salederen aan het additionaliteitsvereiste.
Hierin slaagde het ministerie echter niet. Zie vanaf rechtsoverweging 90 in de uitspraak.

Het Ministerie heeft in oktober 2024 en januari 2025 een aantal rapporten ingebracht die inzage geven in het herstel van Natura2000 gebieden. De rechtbank schrijft hierover: ” De rechtbank overweegt dat verweerder (ministerie) zich gelet hierop op het standpunt heeft mogen stellen dat, ondanks een mate van onzekerheid over de effecten van de maatregelen, aannemelijk is dat in de betrokken Natura 2000-gebieden een blijvende daling van stikstofdepositie zal worden behaald.”

De rechtbank maakt echter wel een bezwaar tegen het feit dat er geen termijn is vastgesteld waarbinnen de natuurgebieden hersteld zullen zijn. De rechtbank schrijft:

 “Van de noodzakelijke daling van stikstofdepositie binnen een afzienbare termijn is daarom naar het oordeel van de rechtbank geen sprake.“

Daarnaast is het de vraag wat er met de latente ruimte wordt gedaan. Dat is het verschil in het maximale mogelijke aantal vliegtuigbewegingen en wat daadwerkelijk is gevlogen. Dat verschil betekent dat er minder emissie was van stikstof. Dat verschil mag sinds de december 2024 uitspraak niet meer zonder meer worden ingezet voor intern salderen.

De minister heeft dus huiswerk gedaan middels het indienen van nieuwe rapporten maar die overtuigen niet. Het is dus eerder een kwestie van de gehele middelbare school opnieuw te moeten doorlopen dan huiswerk opnieuw doen.

KDW waarden zijn na verlenen natuurvergunning strenger geworden
Nog een extra hindernis voor Schiphol om een nieuwe vergunning te krijgen is het feit dat net voor het verlenen van de vergunning de Kritische Depositiewaarden (KDW) zijn verlaagd (strenger), wat de toetslat voor schadelijke stikstofdepositie harder maakt.

Deze strengere KDW’s spelen nu een prominente rol in de juridische vernietiging van de vergunning en zullen bij een nieuwe aanvraag meer reductie, mitigerende maatregelen en salderingsinspanning vereisen.

Vervolgens schrijft Broekema: “Als het doel van MOB cs was om terug te gaan naar 275k -ik lees ook 335k en 365k- en het blijkt 460-480k te worden met alleen een ‘doe beter je huiswerk’, hoe kan je deze uitspraak dan als overwinning voor hen betitelen?“

Hierin heeft Broekma een punt. De inzet van MOB is het aantal vliegtuigbewegingen van Schiphol terug te brengen naar 275.000. In 1944 toen bij de eerste gebieden de Vogelrichtlijn in werking trad vertrokken er van Schiphol nog maar zo’n 275.000 vluchten, betoogde MOB destijds (bron)

Johan Vollenbroek, voorzitter van de Mobilisation for Environment (MOB) zegt dat de juridische strijd een duidelijk doel dient: ,,Het gaat ons niet om het aanvechten van de procedure voor een natuurvergunning, maar om halvering van het aantal vluchten’’, aldus Johan Vollenbroek, voorzitter van de Mobilisation for environment (MOB). ,,We gaan door totdat we dat hebben bereikt.’’ Hij hoopt dat het nieuwe kabinet een ’verstandig besluit’ neemt over de toekomst van Schiphol.

Het is duidelijk dat dit doel voor MOB uitsluitend juridisch kan worden bereikt middels beroepen bij de rechtbank vanwege de natuurvergunning. Op gebied van geluidshinder heeft Schiphol wettelijk de mogelijkheid tot 478.000 vluchten per jaar wanneer het nieuwe LVB in werking treedt.

Formeel gezien is de uitspraak een overwinning voor MOB omdat de natuurvergunning is vernietigd. De vraag is wat deze overwinning waard is. Het doel van 275.000 vluchten gaat MOB nooit bereiken omdat de rechtbank Den Haag heeft vastgesteld dat Schiphol op basis van milieuwetgeving recht heeft op 460-480k vluchten. Om deze intern en extern te kunnen salderen zit nog wel een uitdaging.

Broekema sluit af met “Als je zo eenzijdig rapport en belangrijke feiten niet noemt, dan ben je echt aan het sturen vanuit een voorbedachte boodschap.”

Het artikel is niet eenzijdig. Er mist bijvoorbeeld nog dat Schiphol al sinds 2019 zonder natuurvergunning de luchthaven exploiteert. In het artikel had ook genoemd kunnen worden dat er jarenlang meer is gevlogen dat de wet toestaat. Schiphol kent vele privileges doordat de overheid jarenlang een oog dichtknijpt. Wat NRC ook niet schrijft is dat Schiphol haar vergunning kreeg op basis van andere KWD-waarden. Als NRC dat wel had beschreven was voor de lezer duidelijk dat Schiphol niet zomaar een nieuwe vergunning krijgt met wat huiswerk.

In het laatste deel van de post op X schrijft Broekema het onderstaande.

Dat je dan ook nog eens de boel totaal onnodig ophitst met een opmerking “dat lijkt onwaarschijnlijk vanwege de economische belangen” is ook bedroevend. Want die krimp gaat niet gebeuren; niet vanwege de economische belangen maar omdat het op basis van de uitspraak van de rechtbank niet hoeft! Hooguit tot 460k. Lezers die dan die krimp niet zien gebeuren zullen nu denken “zie je wel, de economie gaat altijd voor”.

Dat is een reactie op deze zin in het stuk van NRC:

Schiphol kan ook het aantal vliegtuigbewegingen fors terugbrengen, maar dat lijkt onwaarschijnlijk gezien de economische belangen.

Broekema vliegt hier uit de bocht. De rechtbank heeft namelijk geen oordeel gegeven over de zogenaamde latente ruimte. De kans is groot dat in de nieuwe aanvraag voor een natuurvergunning wel rekening wordt gehouden met de latente ruimte en dat het maximaal toegestane aantal vliegtuigbewegingen onder de 460.000 gaat uitkomen. Schiphol wilde in eerste instantie 500.000 bewegingen laten toestaan. Een daling naar 460.000 of lager is een krimp tov de aangevraagde 500.000 en ook tov van de 478.000 die in het LVB staat dat per 1/11/2025 wet wordt.

Het is een feit dat krimp enorm lastig tot onmogelijk is vanwege de economische belangen en EU-wetgeving. Minister Harbers paste zijn plannen voor krimp tot 440.000 vluchten aan na zware druk van de sector, de VS en de Europese Commissie. Minister Madlener zwakte de ‘krimp’ nog meer af.

Broekema schrijft : Lezers die dan die krimp niet zien gebeuren zullen nu denken “zie je wel, de economie gaat altijd voor”.

Het is een feit dat de overheid jarenlang haar ogen heeft gesloten door te gedogen dat er meer werd gevlogen dan in de wet staat. En daarnaast jarenlang tijd heeft gerekt voordat een natuurvergunning werd verstrekt die dus gebreken vertoont. Dat allemaal vanwege economische belangen.

Conclusie:
Het artikel van NRC slaat de plank niet mis. Broekema zelf schrijft in zijn kritiek een aantal zaken die niet kloppen. Echter de rechter heeft vrijwel alle bezwaren die MOB en andere eisers hebben ingebracht ongegrond verklaard. Nergens blijkt dat het NRC ‘ stuurt’. De economie is jarenlang voor gegaan voor de belangen van omwonenden en de natuur.