CE Delft moet miljardenfout in onderzoek naar luchtvaartkosten herstellen

Natuur & Milieu, een milieuorganisatie die zich inzet voor een groener Nederland, gaf onderzoeks- en adviesbureau CE Delft de opdracht om de kosten en opbrengsten van vliegen vanaf Nederlandse luchthavens in kaart te brengen. CE Delft schatte de kosten van vliegen echter bijna 5 miljard te hoog in. Dat is 41 % van de totale kosten. Het onderzoek heeft de titel ‘De onbetaalde rekening van de luchtvaart’. CE Delft laat na in het erratum precies uit te leggen wat ervoor zorgde dat het bureau de klimaatkosten zoveel hoger had ingeschat. Het percentage maatschappelijke kosten dat volgens CE Delft wordt gedekt door belastingen en heffingen, stijgt door de correcties van 37% naar 56%. Dat is een verschil van 19 procentpunten.

De opdrachtgever wilde weten hoeveel de vliegbelasting nu eigenlijk opbrengt ten opzichte van de maatschappelijke kosten van vliegen. De maatschappelijke kosten zijn zowel kosten die het bedrijf Schiphol maakt als de kosten vanwege schade aan het klimaat.

De aanleiding voor het onderzoek is de invoering van een afstandsafhankelijke vliegbelasting vanaf januari 2027. De vliegtaks voor vluchten naar middellange en verre bestemmingen wordt dan fors hoger.

Het onderzoek beschrijft niet hoe de onderzoekers tot de resultaten zijn gekomen. Bijvoorbeeld informatie over de vlootsamenstelling ontbreekt in het document. Daardoor is het voor buitenstaanders onmogelijk om de gebruikte methodiek te controleren.

CE Delft, dat al eerder fouten maakte in een onderzoek dat door Greenpeace werd betaald, ging bij dit door Natuur & Milieu betaalde onderzoek wederom enorm de fout in. Voor het berekenen van de maatschappelijke kosten stapelde CE Delft allerlei kosten op elkaar. Een hoge kostenpost betreft de infrastructuurkosten: de kosten die de exploitant van de luchthaven moet maken voor de aanleg van start- en taxibanen, onderhoud en passagiers- en bagageafhandeling. Schiphol wordt geëxploiteerd door de Royal Schiphol Group (RSG). Er gaat geen cent belastinggeld naar de exploitatie. De belangrijkste inkomstenbronnen voor RSG zijn de havengelden, inkomsten uit de verhuur van winkelruimtes (concessies), vastgoed en de opbrengsten van de parkeerterreinen. CE Delft nam de kosten van vliegen vanaf alle Nederlandse vliegvelden mee. Maastricht Aachen Airport en Groningen Airport Eelde krijgen samen per jaar rond de 10 miljoen euro subsidie. Een fractie van de door CE Delft berekende ongeveer 2,25 miljard euro in 2027.

Een ander groot aandeel in de kosten is de klimaatschade. CE Delft schatte deze schade op ongeveer 3 miljard euro. Dat zijn vooral kosten ter voorkoming van klimaatschade als gevolg van de CO2-uitstoot van vliegtuigmotoren. Het probleem is dat dit bedrag niet controleerbaar is, doordat CE Delft niet beschrijft welke typen toestellen zijn gebruikt voor de berekening van de uitstoot.

Tot slot is er nog een kostencomponent vanwege de kosten van brandstofproductie. Het gaat dan om de maatschappelijke schade door de uitstoot die ontstaat bij de productie en levering van vliegtuigbrandstof. CE Delft noemt dit Well-to-Tank-emissies (WtT).

Waar ging het fout?

Op 15 oktober, twee weken na publicatie van het onderzoeksrapport, publiceerde CE Delft een erratum.In het erratum wordt aangegeven welke kosten zijn aangepast, maar niet waarom. De fouten die CE Delft maakte, worden zo niet duidelijk. De infrastructuurkosten werden aangepast van 2,83 miljard naar 2,25 miljard euro. De klimaatkosten zakten van 6,2 miljard naar 3,2 miljard. Dat is enorm.

De totale kosten van vliegen werden door CE Delft nu ingeschat op 6,95 miljard, terwijl in versie 1.0 de kosten op 11,88 miljard werden ingeschat.

CE Delft gebruikte voor het staafdiagram in versie 1.0 een andere schaal dan in versie 1.1. Daardoor lijken de staafdiagrammen even hoog. Als echter dezelfde schaal wordt toegepast, zien de kosten in versie 1.1 er heel anders uit dan in versie 1.0.

Door versie 1.1 woord voor woord te vergelijken met versie 1.0 worden de fouten duidelijk. Zo schatte CE Delft in versie 1.0 de opbrengst van alle Nederlandse vliegvelden uit havengelden op 648 miljoen. In versie 1.1 is dat ruim het dubbele, namelijk ruim 1,4 miljard. De security charges werden in versie 1.0 geschat op ruim 2 miljard. In versie 1.1 werd dat een stuk lager, namelijk 710 miljoen. Dat zijn zeer significante fouten en die geven onvoldoende vertrouwen in de methodiek en cijfers die CE Delft heeft gebruikt.

Het rapport kreeg geen enkele media-aandacht. Het kwam op 16 september uit. Het rapport kreeg wel aandacht van Kamerlid Kostić van de PvdD. Die vroeg op 7 oktober tijdens een commissievergadering of het kabinet een appreciatie wilde geven van het rapport. De Kamer krijgt deze op 11 november.

Feitenradar zal een diepgravend onderzoek doen naar de methode en invoer die CE Delft heeft gebruikt. De resultaten worden in een toekomstig artikel gepubliceerd.