Vanaf 4 juni 2019 werd het voor Ministerie van Financien duidelijk welke puinhoop de Belastingdienst had gemaakt

Pas op 4 juni 2019 werd het bij vele topambtenaren van het Ministerie  van Financien en staatssecretaris Menno Snel duidelijk dat de Belastingdienst/Toeslagen zich niet aan de wet hield bij het stoppen en terugvorderen van toeslagen in de CAF-zaken. Daarvoor dacht de toenmalige topman van de Belastingdienst, Jaap Uijlenbroek, dat de problemen vooral kwamen door strenge wetgeving waarbij de gehele toeslag over soms meerdere jaren moest worden terugbetaald. De ellende kwam onvoldoende door bij de top van Financien en de politieke leiding van de Belastingdienst.

Tijdens een overleg op 4 juni 2019 waar ongeveer 16  ambtenaren bij aanwezig waren inclusief  de staatssecretaris werd de omvang van de affaire pas goed duidelijk. Van de 16 waren er ongeveer 8 van de Belastingdienst waaronder de teamleider Handhavingsregie Toeslagen, iemand van communicatie, iemand van Fiscale Zaken en de huidige plaatsvervangend secretaris-generaal (de pSG) Han van Gelder.  De nieuwe programmamanager Toeslagen (hoogstwaarschijnlijk Jonine de Waal )
(en tevens voormalig teamleider Handhavingsregie Toeslagen) had vanaf februari 2019 bestudeerd wat er in 2013 en 2014 allemaal misging met de CAF11 zaak. Ze liep tegen vele vreemde zaken aan. Ze kon niet beargumenteren waarom de toeslagen uberhaupt zijn stopgezet.

De teamleider  vertelde ook dat juist ‘specifiek’ de tweede nationaliteit werd opgevraagd uit de systemen. CAF keek nadrukkelijk naar ‘homogeniteit’ en ‘familieverbanden’ en ‘nationaliteit’. Staatssecretaris Menno Snel wist vanaf dat moment dat de Belastingdienst deed aan etnisch profilteren maar informeerde niet direct de Kamer. Het duurde tot juli 2020 voordat openbaar werd dat er aan etnisch profileren werd gedaan toen een rapport van de Autoriteit Persoonsgegevens verscheen. Advocate Eva Gonzalez Perez had al jaren eerder een klacht ingediend bij de AP om onderzoek te starten naar etnisch profileren. De aanleiding was Excel sheets die medewerkers van de Belastingdienst lieten zien tijdens een controle bij het gastouderbureau van haar man.  Daar stond de tweede nationaliteit genoemd.

Onduidelijk is van wie en waarom Jonine de Waal de opdracht kreeg om de CAF11 zaak te onderzoeken. Mogelijk vertrouwde het Ministerie van Financien de Belastingdienst niet en wilde men zelf uitzoeken hoe ernstig de ambtenaren van Toeslagen in dit dossier hadden gehandeld.

De constateringen staan genoteerd in de factsheet die de Kamer pas op 14 oktober 2020 te zien kreeg. Uijlenbroek vertelt er tijdens de verhoren het volgende over. Na de mededeling van de teamleider gaf Uijlenbroek aan dat er een andere brief naar de kamer moet worden gestuurd, stopte de vergadering en ging naar de andere kamer waar de staatssecretaris nog de conceptbrief voor de Kamer aan het lezen was. De staatssecretaris wilde het gesprek van daarvoor meemaken en de hele groep werd weer teruggeroepen. De SG kwam daar bij zitten.

Op 4 juni komt  ook de memo van Palmen weer boven water. Dit is wat de ondervragingscommissie in haar rapport schrijft:

Op 4 juni 2019 zendt de landelijk vaktechnisch coördinator toeslagen, die in 2017
tijdens de voorbereiding van het memo heeft gesproken met Palmen, het memo naar
Cleyndert en twee medewerkers. Deze verwerken het in de eerste set factsheets,
meer specifiek factsheet 6, die de volgende ochtend, 5 juni 2019, aan
staatssecretaris Snel worden gegeven en even later die ochtend worden besproken.
Na de besprekingen (ambtelijk en met staatssecretaris) liggen er een aantal
actiepunten ten aanzien van factsheet 6, te weten:
– “Bij factsheet 6 verduidelijken waar precies het memo is besproken niet in MT en
niet op het ministerie [DGBD]
– Daarnaast onderzoeken met wie dan wel precies het memo besproken is en dat
helder opschrijven en vastleggen [DGBD].”
Er wordt vervolgens gewerkt aan een nieuwe serie van dertien factsheets. De
verwijzing naar het memo Palmen komt daarin niet terug. De commissie heeft niet
kunnen vaststellen wie daarvoor verantwoordelijk is.

Na de lunch sprak Uijlenbroek met een viertal mensen die vanaf 2013 bij het CAF-team werkten waaronder de voorganger van de teamleider Handhavingsregie.

Er worden factsheets gemaakt. Op 5 juni gaat men hiermee verder. In de eerste versie van de factsheets wordt nog melding gedaan van de memo van Palmen. Later zal deze vermelding in latere versie van de factsheets verdwijnen.

Uijlenbroek kreeg van de staatsecretaris en SG te horen dat niet hij maar Jasper Wesseling (plaatsvervangend DG Fiscale Zaken) de crisismanager zou worden. Het crisisteam was een initiatief van de SG. Het doel van het crisisteam was vooral ook de staatssecretaris te laten overleven.

Tijdens dit overleg werd de memo (geschreven in maart 2017) van de Vaco Palmen van Toeslagen besproken. Er werd een actiepunt gemaakt voor de SG van Financien Manon Leijten. Maar die deed er vervolgens niets mee. In een Kamerbrief is hierover het volgende te lezen:

“Het memo is op 4 juni 2019 door de huidige Directeur Toeslagen ontvangen, ten tijde van de voorbereiding op het debat van 11 juni 2019. Het memo is genoemd in de set van concept factsheets die met de Staatssecretaris zijn gedeeld, maar het memo zelf is niet gedeeld met de toenmalige Directeur-Generaal en de Staatssecretaris.”

Op de bewuste 4 juni werd een concept Kamerbrief geschreven. Er werd besloten dat Uijlenbroek niet langer verantwoordelijk was voor het opstellen van de Kamerbrief maar een van de woordvoerders van Financien. Er werd een crisisteam gestart zonder dat Uijlenbroek daar aan deelnam.

Deelnemers van het crisisteam waren de Jasper Wesseling, pSG, mensen van de Belastingdienst, afdelingshoofden, beleidsmedewerkers. financiele Directie, Fiscale Zaken , communicatie. Het crisisteam bestond tot 4 juli toen een debat plaatsvond.

Snel wilde tijdens de ministeraad van 7 juni steun krijgen van de andere betrokken ministers voor zijn plan de ouders te compenseren. Op de dinsdag erna zou Snel een gesprek hebben met gedupeerde ouders en hij wilde hen graag toezegingen doen. Maar Snel krijgt geen groen licht tijdens de ministerraad. Vooral het ministerie van  Sociale Zaken en Werkgelegenheid ligt dwars. Er wordt afgesproken om „geen concrete toezeggingen te doen” aan ouders.

Uit de reconstructie van NRC blijjkt dat de SG van Sociale Zaken aan haar collega SG van Financien de maandag na de ministerraad schrijft dat Financien zelf de schadevergoeding aan de ouders moet betalen. En in het concept van de Kamerbrief wordt een passage dat stelt dat de oorzaak van de toeslagenaffaire door de strenge wetgeving werd veroorzaakt geschrapt.  Topambtenaren van Sociale Zaken verklaren later tijdens de verhoren dat zij nooit signalen hebben gekregen van de Belastingdienst dat de wet te streng zou zijn.

Op 7 juni en 14 juni worden er nieuwe versies van de factsheets gemaakt. De verwijzing naar de memo van Palmen komt daar niet meer in voor. Uijlenbroek geeft aan dat er veel druk was om de sheets op te stellen en heeft niet de indruk dat memo bewust is weggelaten.Er was toen geen besef dat men de ellende al twee jaar eerder toen de memo werd geschreven kon herstellen. Er wor5dt besloten om te wachten op het advies van de commissie Donner voordat er uitspraken worden gedaan over compensatie.

Op 7 juni verschijnt er ook een document met de titel ‘Review en feitenrelaas onderzoeksaanpak CAF11 ‘ versie 1.0. Het is een onderzoek waarvoor Uijlenbroek opdracht heeft gegegen.

In de Kamerbrief van 11 juni 2019 schrijft de staatssecretaris niets over schadevergoeding, financiële compensatie of genoegdoening. Dat onderzoek betreft de periode van 1 september 2013 tot 31 augustus 2014.

Opvallend is dat een explosief memo geschreven door de Vaktechnische coordinator van toeslagen in 2017 al glashelder maakte dat Toeslagen laakbaar handelde en dat ouders moesten worden gecompenseerd. Die memo eindigde in een la. De functie van de Vaco werd vrijwel direct opgeheven door de toenmalige directeur Toeslagen.