Luchtverkeersleiding Nederland verzocht media geluidsopname te verwijderen van toestel dat vanaf taxibaan wilde vertrekken
Op 13 september publiceerde Aviation Safety Netwerk over een incident waar een toestel van Transavia bij was betrokken. Dat incident gebeurde op 6 september 2019. Het toestel was bezig met de start vanaf een taxibaan op Schiphol. De verkeersleider zag dat de Boeing 737 ging starten vanaf de taxibaan en sommeerde de bemanning direct de start af te breken. Tien minuten later steeg het toestel alsnog op van baan 18C op weg naar de bestemming Chania in Griekenland.
Op 17 september publiceerde ook AVherald, een website dat informatie over luchtvaartincidenten en ongevallen publiceert, over dit incident.
Dit incident is bijna gelijk aan een incident in 2010 met een KLM toestel. Op 10 februari 2010 steeg Boeing 737 PH-BDP van KLM in het donker op vanaf een taxibaan in plaats van de startbaan.
Vrij snel na de publicatie op AVherald namen de Nederlandse media dit nieuws over. NHnieuws was een de eerste. Andere media zoals de NOS publiceerden ook een geluidsfragment waarin de communicatie tussen de verkeersleider en de bemanning van het Transavia toestel is te horen.
Luchtverkeersleiding Nederland liet vervolgens deze media per e-mail weten dat het publiceren van radiocommunicatie tussen verkeersleiding en vliegtuigen in Nederland is verboden. Een deel van tekst in deze e-mail is hier weergegeven. R/T is een afkorting voor radio transmission (radio communicatie)
Dit wordt anders als R/T wordt opgenomen en opnieuw wordt uitgezonden. Dit is niet toegestaan en zelfs een strafbaar feit (artikel 441 Sr). Bovendien is gelogde R/T beschermd tegen openbaarheid omwille van de privacy van piloten en verkeersleiders (Algemene verordening gegevensbescherming) en om (onafhankelijk) veiligheidsonderzoek te kunnen doen (Verordeningen 376/2014 en 996/2010).
Het NOS journaal van 08:00 op 18 september en BNR publiceerden het fragment. Het NOS journaal van 08:30 bevatte geen geluidsopname meer.
Op 19 september liet Radio EenVandaag de radiocommunicatie horen.
https://twitter.com/MennoSwart/status/1174685560511836160
Ik wilde meer weten van de achterliggende reden van dit verzoek en belde met LVNL. De woordvoerder gaf aan dat er meerdere motivaties zijn om media te verzoeken het geluidsfragment te verwijderen. LVNL wil speculaties in de media over de oorzaak van dit incident voorkomen. Daarnaast wil men voorkomen dat publicatie van de opname het lopende onderzoek zou kunnen beinvloeden. En tenslotte speelt de bescherming van de privacy van de betrokken bemanning en verkeersleider ook een rol.
De betreffende communicatie is overigens gewoon te vinden op Internet. De website LiveATC.net zendt de communicatie tussen piloten en verkeersleiding van honderenden luchthavens live uit. De website heeft ook een archief met deze communicatie. De woordvoerder gaf overigens aan dat men nog niet denkt aan juridische stappen tegen dit soort websites.
De stappen van LVNL zijn aan de ene kant te begrijpen vanwege bescherming privacy. Na het soortgelijke incident met het KLM toestel kwam de Inspectie Verkeer en Waterstaat (IVW) met bijzondere opsporingsambtenaren bij de KLM. De IVW dreigde met persoonsgerichte sancties. Onderzoeken naar luchtvaartincidenten en ongevallen wordt gedaan door de OVV. Deze kent een bijzondere positie in de wet. De resultaten van het onderzoek door OVV mogen niet zonder meer worden gebruikt door het Openbaar Ministerie of handhavende instanties om personen te vervolgen.
Aan de andere kant helpt alle aandacht door de media de veiligheid. Betrokken worden bewust van mogelijke gevaren.
Daarom volgt hieronder een uitleg over het incident.
Het incident
Het Youtube kanaal VASAviation dat reconstructies laat zien van ongelukken en incidenten in de luchtvaart maakte een video van de situatie. De video bevat ook de radio communicatie.
Transavia HV1041 kreeg van de verkeersleider startbaan 18C toegewezen. Op het moment dat het toestel aan het taxiën was naar de startbaan was het even voor 6 uur in de ochtend. Op dat moment was het nog donker. Startbaan 18C is een ongebruikelijke baan voor starts richting het zuiden. Normaal gesproken wordt de Aalsmeerbaan 18L voor starts richting het zuiden gebruikt.
Een taxibaan is in het donker te herkennen aan de kleur van de verlichting. Aan de beide zijden van de taxibaan is op grondniveau blauwe verlichting aangebracht. In het midden van de taxibaan zijn groene lampen aangebracht.
De startbaan is in het midden en aan de beide zijkanten voorzien van witte verlichting. Er is dus in het donker een duidelijk verschil te zien tussen taxibaan en startbaan.
Er zijn twee taxibanen die ten oosten van de startbaan 18C liggen. De onderstaande kaart die wordt gebruikt door piloten geeft de situatie aan. Het Transavia toestel taxiede op taxibaan C. De bemanning dacht zeer waarschijnlijk dat ze reden op taxibaan D die het dichtst bij de startbaan ligt.
Volgens een commentaar op AVherald.com wordt taxibaan C normaal gesproken uitsluitend gebruikt voor verkeer van en naar de Polderbaan 36L/18R. De taxibaan C die ten noorden van de kop van baan 18C overgaat in taxibaan Y gaat om baan 18C heen. Deze taxibaan is een aantal jaar geleden aangelegd.
Bij veel vliegvelden is er sprake van een enkele taxibaan die parallel aan de startbaan ligt. Vrijwel altijd moet de bemanning een korte 180 graden bocht maken en de eerste afslag nemen op op te lijnen voor de start. Dat was in deze situatie niet het geval. Het Transavia toestel had via C1 en W1 moeten oplijnen voor baan 18C. Waarom de bemanning niet in de gaten had dat men startte vanaf een taxibaan blijft lopende het onderzoek onduidelijk.
Er lijkt sprake te zijn van het ontbreken van ‘situational awareness’. De bemanning dacht dat het toestel op een andere plek was dan de daadwerkelijke positie. Mogelijk speelde mee dat de bemanning bekend was met vliegen van Schiphol en op routine aan het taxien was zonder zich steeds af te vragen wat de positie was.
