Wat zijn de gevolgen voor Schiphol nu de natuurvergunning door de rechtbank is vernietigd

Nu de natuurvergunning van Schiphol door de rechtbank is vernietigd is er sprake van een illegale exploitatie. Maar stoppen met vliegen of minder vliegen gaat voorlopig zeker niet gebeuren.

Voor de depositie van stikstof op een of meerdere Natura 2000 natuurgebieden is een natuurvergunning nodig. De natuurvergunning die in 2023 door het ministerie aan Schiphol is verstrekt is begin juni 2025 door de rechtbank Den Haag vernietigd.

Wanneer de rechtbank een natuurvergunning vernietigt, dan verliest die vergunning met onmiddellijke ingang haar rechtskracht en is het alsof de vergunning nooit rechtmatig is verleend. Een hoger beroep bij de Raad van State schorst de uitspraak van de rechtbank niet automatisch.

Wat zijn de gevolgen? Juridisch gezien is de bedrijfsactiviteit van Schiphol hiermee een onrechtmatige daad volgens artikel 6:162 BW.

Er zal nu door bevoegd gezag gehandhaafd moeten gaan worden. De verwachting is dat dit pas in overweging wordt genomen wanneer een partij zoals MOB een handhavingsverzoek indient.

Het bevoegd gezag zal wanneer er een verzoek ligt een afweging maken. Men kan de afweging maken niet te handhaven bijvoorbeeld omdat legalisatie mogelijk is binnen afzienbare tijd. Dat lijkt erg lastig. Schiphol deed de aanvraag voor de natuurvergunning in 2020. De vergunning werd verstrekt in 2023 en vernietigd in 2025. Het proces voor aanvragen van een nieuwe vergunning gaat weer jaren duren. Al die tijd opereert Schiphol dus illegaal.

Demissionair staatssecretaris Jean Rummenie (BBB) van het ministerie van Landbouw, Visserij, Voedselzekerheid en Natuur gaf bij ‘ Sven op 1’ op 18 juni 2025 aan dat ” het gedeeltelijk of totaal neerleggen van Schiphol dat dat geen optie is”.

Belangenafweging
Een andere mogelijkheid is een belangenafweging. Bevoegd gezag maakt dan een beoordeling van de gevolgen wanneer er wordt gehandhaafd en zet deze tegenover het belang wanneer er wordt gedoogd. Niet handhaven lijkt gezien de vele jaren waarin illegaal wordt gevlogen en de staat van de natuur niet realistisch.

Wanneer er wordt besloten tot handhaving zijn de mogelijkheden een last onder bestuursdwang. Het bevoegd gezag verlaagt bijvoorbeeld het aantal vluchten. Een boete opleggen kan ook.

Uit stukken die zijn vrijgegeven na een WOO-verzoek kan worden opgemaakt wat de strategie van het ministerie van LNVV zou kunnen zijn. Men wist dat de vergunning ‘ juridisch kwetsbaar’ was. Men gaf bewust de natuurvergunning om hiermee tijd te rekken..

Er staat dus dat door het hoger beroep dat is ingesteld door Schiphol anderhalf jaar tijdwinst wordt gehaald.

Gedogen wordt lastig blijkt uit de stukken

Een andere mogelijk is het toestaan van een ingroei (‘ingroei-vergunning’ ) waarbij Schiphol start met een beperkte vergunning die wordt uitgebreid naarmate er wel maatregelen zijn gerealiseerd om de stikstofuitstoot terug te brengen of te compenseren. Deze ingroei is geen wettelijk geldige vergunning. De vraag is in hoeverre rechters hiermee akkoord gaan.

Alternatieven, Dwingende reden van groot openbaar belang, Compensatie
Als laatste mogelijkheid is er de ADC-toets. Een ADC-toets (Alternatieven, Dwingende reden van groot openbaar belang, Compensatie) is in theorie mogelijk voor Schiphol, maar in de praktijk uiterst complex en risicovol.

Hierbij wordt nieuwe natuur aangelegd omdat de maatregelen zoals extern en intern salderen onvoldoende effect hebben om de natuur te laten herstellen.

In die gevallen is het soms mogelijk om toch projecten te vergunnen, maar dan met de verplichting compensatienatuur aan te leggen.

De ADC-toets is een laatste redmiddel onder de Wet natuurbescherming (artikel 2.8 lid 5) als een project schadelijke effecten heeft op Natura 2000-gebieden, en er geen andere uitweg is. De toets bestaat uit drie vereisten:

1. Alternatieven: Er zijn geen minder schadelijke alternatieven beschikbaar.
2. Dwingende reden van groot openbaar belang: Het project dient een zwaarwegend belang (zoals volksgezondheid, veiligheid, of economie).
3. Compensatie: De negatieve effecten op natuur worden volledig gecompenseerd elders.

Alle drie de onderdelen moeten aantoonbaar en onderbouwd zijn. De lat ligt zeer hoog.

Royal HaskoningDHV schrijft in dit rapport van 2022

Als na toepassing van interne en externe maatregelen toch sprake blijft van een restopgave kan deze middels een ADC-toets worden beoordeeld. Deze restopgave bevindt zich hoogstwaarschijnlijk ten minste in de veenweidegebieden Ilperveld, Varkensland, Oostzanerveld & Twiske, Wormer- en Jisperveld & Kalverpolder en Eilandspolder. Uit een eerste inschatting van de mogelijkheden voor compensatie volgt dat de habitattypen die in deze gebieden liggen, zich naar verwachting moeilijk laten compenseren.
Daarom schatten wij de kansrijkheid van een ADC-traject in het kader van deze verkenning, wanneer wordt uitgegaan van aanleg van natuur, in als zeer beperkt.

en

Nieuwe vergunning

Het verlenen van een nieuwe natuurvergunning zal ook lastig worden. De zogenaamde kritische depositiewaarde (KDW) zijn nadat Schiphol de vergunning kreeg strenger geworden. Gevolg is dat er meer stukstofruimte moet worden ingezet voor natuurbehoud. Met als gevolg dat Schiphol meer zal moeten ‘ extern salderen’. Oftewel stikstofruimte van boeren opkopen. Hoeveel boerderijen daarvoor moeten worden opgekocht is nog onduidelijk.

Conclusie

Er zal waarschijnlijk een periode van jaren komen waarin bevoegd gezag opnieuw jarenlang zal gedogen dat Schiphol geen natuurvergunning heeft. De vraag is hoe bevoegd gezag gaat reageren op uitspraken van rechtbanken.