Donkere wolken pakken zich samen boven Schiphol. Uitleg over natuurvergunning Schiphol

In november 2024 diende het beroep dat MOB, MilieuDefensie en Greenpeace hebben ingediend tegen het besluit van de minister van LNV om Schiphol een natuurvergunning te verlenen. De uitspraak was begin 2025 voorzien.

Door een uitspraak van de Raad van State over de condities van verlenen van een natuurvergunning is de uitspraak verschoven. De rechtbank Den Haag heeft het onderzoek in de bestuurszaak over de natuurvergunning Schiphol heropend naar aanleiding van twee uitspraken van de Raad van State op 18 december 2024 over intern salderen.

De natuurvergunning is gegeven doordat er geitenpaadjes zijn gebruikt. De RvS heeft in haar uitspraak deze geitenpaadjes verboden.

Als de natuurvergunning voor Schiphol ten onrechte is vergund is er een groot probleem. De Volkskrant schrijft in 2024: In een presentatie schetst de luchthaven een worst-casescenario waarin Schiphol terugvalt naar niveau-Brussel en -Zürich, er zeventigduizend banen verloren gaan en KLM mogelijk failliet gaat.

Die uitspraak van de Raad van Staate heeft het proces van aanvragen en beoordelen van een natuurvergunning helemaal flink op de schop gezet. Reeds gegeven natuurvergunningen mogen tot zeker 1 januari 2030 rechtsgeldig blijven.

Vanuit het oogpunt van rechtszekerheid is de Raad van State van mening dat het bevoegd gezag tot 1 januari 2030 niet mag handhaven op deze situatie, tenzij het nodig is om te voorkomen dat Natura 2000-gebieden (verder) verslechteren.

De natuurvergunning voor Schiphol is enorm complex en vraag veel kennis om het beroep van oa MOB en de uitspraak van de RvS te kunnen begrijpen.

Een natuurvergunning is verplicht voor activiteiten die stikstof uitstoten. Dit is behoorlijk ingewikkelde materie. Het doel van dit artikel is een uitleg te geven over de stikstofuitstoot en de natuurvergunning van Schiphol.

Er zijn vele begrippen en laten we beginnen met een uitleg van de begrippen.

Waarom is een natuurvergunning nodig? De Europese Unie heeft lidstaten bevolen om bepaalde natuurgebieden te beschermen. Deze worden bedreigd door de uitstoot van stikstof. Lidstaten moeten ervoor zorgen dat uitstoot in de buurt van Natura 2000 gebieden wordt gecompenseneerd. Belangrijk is dan om te weten hoeveel stikstof een bepaalde activiteit zoals een luchthaven uitstoot. De eis van de EU is vastgelegd in een Nederlandse wet genaamd Wet natuurbescherming.

Ten eerste is er de referentiesituatie/bestaand recht. Dit is de hoeveelheid stikstof die op een bepaalde moment in het verleden werd uitgestoten. Het bestaand recht geeft aan hoeveel stikstof mocht worden uitgestoten voordat de strengere regels over uitstoot werden ingesteld. Het is als het ware de nulmeting. De vraag is wat de referentiesituatie was. Dat hangt af van bijvoorbeeld de vergunning voor het maximale aantal vliegtuigbewegingen. In het LVB2008 dat nu de vigerende wet is, ligt dit maximum rond de 410.000 bewegingen per jaar.

Wanneer in de huidige situatie meer stikstof wordt uitgestoten dan in de referentiesituatie het geval was, moest de organisatie , dus Schiphol, voor de uitspraak van de RvS voor de voorgenomen activiteit voldoende maatregelen treffen om de stikstof uitstoot te compenseneren. Als deze maatregelen op papier zijn gezet en zijn ingediend bij de aanvraag voor een natuurvergunning zal het bevoegd gezag de aanvraag beoordelen en als allles in order is een natuurvergunning verstrekken. De activiteit is dan gelegaliseerd.

Na de uitspraak van de RvS is er geen sprake meer van compenseren maar heeft de natuur de prioriteit.

Depostie is de hoeveelheid stikstof dat een project uitstoot. Een project is de exploitatie van de luchthaven Schihol.

De KDW, voluit de Kritische Depositiewaarde, is een belangrijk begrip binnen de milieuwetgeving, met name in relatie tot natuurvergunningen in Nederland. De Kritische Depositiewaarde refereert aan de maximale hoeveelheid stikstof (of andere verzurende stoffen zoals zwavel) die een bepaald natuurtype of ecosysteem jaarlijks kan verdragen zonder dat er significante schade optreedt aan zijn structuur of functioneren.

De KDW is gebaseerd op ecologisch onderzoek en modellering. Voor elk habitattype is er een specifieke KDW bepaald, die varieert afhankelijk van de gevoeligheid van de vegetatie en de bodemcondities van het gebied. De waarden worden regelmatig bijgewerkt als er nieuw wetenschappelijk bewijs beschikbaar komt. Overstijging van de KDW kan leiden tot verzuring of vermesting van de bodem, wat negatieve gevolgen kan hebben voor de biodiversiteit.

Intern salderen
Intern salderen houdt in dat een projectontwikkelaar of initiatiefnemer de stikstofemissies van een nieuw project compenseert door de stikstofemissies binnen hetzelfde project of op dezelfde projectlocatie te verminderen. Dit kan bijvoorbeeld door oude, meer vervuilende installaties of activiteiten te vervangen door schonere technologieën of door bepaalde activiteiten te beëindigen. Het doel is om ervoor te zorgen dat het nieuwe project geen toename van stikstofdepositie veroorzaakt in de omgeving, met name op Natura 2000-gebieden.
In het voorbeeld van Schiphol zijn voorbeelden van intern salderen het zoveel mogelijk voorkomen dat auto’s van passagiers en wegbrengers op Schiphol komen. Of het vervangen van dieselgeneratoren door schonere generatoren.

Extern salderen.
Extern salderen houdt in dat de emissies van stikstof (veelal afkomstig van ammoniak NH₃ of stikstofoxiden NOₓ) die een nieuw project zoals een luchthavenuitbreiding met zich meebrengt, gecompenseerd worden door de vermindering van emissies ergens anders. Dit ‘elders’ kan een ander bedrijf zijn, een agrarische onderneming die zijn activiteiten staakt of vermindert, of een industrieel project dat de uitstoot reduceert.

Om de natuurvergunning te krijgen heeft Schiphol bijvoorbeeld een aantal boerderijen gekocht. De activiteit van de boerderij is gestopt en daarmee de uitstoot van stikstof. De landbouw stoot stikstof uit in de vorm van ammoniak; dat komt vrij bij verdamping van mest. Beide vormen van stikstof komen op de grond terecht en dat heeft grote invloed op de natuur. Stikstof is een meststof.

Waar voor de uitspraak van december 2024 door de RvS het Additionaliteitsvereiste alleen voor Extern salderen goldt, geld het nu ook voor intern salderen.

Dat wil zeggen dat bij het intern salderen de milieuwinst naar de natuurdoel instandhouding moet gaan. Net zoveel als nodig is totdat een natuurgebied in de omgeving van Schiphol onder de KDW valt.

Dan is er het Additionaliteitsvereiste. Dit stelt dat maatregelen die genomen worden om negatieve effecten op natuur en milieu te compenseren of te mitigeren, additioneel moeten zijn. Dit betekent dat deze maatregelen extra moeten zijn bovenop wat al wettelijk verplicht is of wat al onderdeel is van andere regelingen of maatregelen.

Problemen voor Schiphol na de uitspraak van de Raad van State

De bestreden natuurvergunning die Schiphol kreeg komt naast het beroep van MOB en anderen nog meer ingevaar door de uitspraak van de RvS. Waar in de bestreden natuurvergunning nog het uitgangspunt was een gelijkblijvende depositie, is door de uitspraak het uitgangspunt dat natuurgebieden rond Schiphol onder de KDW komen. Het veenmosrietland op Naardermeer en Botshol zijn daarbij belangrijk.

Bij het beoordelen van de stikstofuitstoot reductiemaatregelen in de aanvraag natuurvergunning kan de overheid rekening houden met de economie. Het is niet zo dat een activiteit niet meer kan plaatsvinden omdat de natuur alle prioriteit moet krijgen.